MERVE YİĞİTCAN
Sıkı para politikası ve finansmana erişim sorunları gölgesinde işletme sermayesi eriyen reel sektörün umutla beklediği yeni Nefes Kredisi paketi, daha ilk haftasında limit yetersizliği ve ek maliyet eleştirileriyle karşı karşıya kaldı. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Kredi Garanti Fonu (KGF) iş birliğiyle son iki yılda 5 ayrı paket halinde toplam 176 milyar TL’lik hacme ulaşan Nefes Kredisi’nin son diliminde firma başına azami limit 5 milyon TL olarak açıklanmıştı. Ancak bankacılık sistemindeki şube ağı, paket içindeki kesintiler ve sahadaki tahsisatlar arasındaki makas, krediye erişimin önündeki en büyük engel haline geldi.
Teminat ve batık kesintisi limiti eritiyor
Bankacılık sektörü verilerine göre, pakete dahil olan 8 kamu ve özel bankanın (Ziraat Bankası, Halkbank, Vakıf- Bank, Garanti BBVA, Yapı Kredi, DenizBank, QNB ve Ziraat Katılım) yurt içinde yaklaşık 6 bin 550 şubesi bulunuyor. 50 milyar TL’lik toplam kaynak yurt içindeki bu şube ağına eşit dağıtıldığında şube başına ortalama 7,63 milyon TL düşmesi gerekirken, KGF’nin Özkaynak Kefalet Programı kapsamındaki kesintiler fiili hacmi daraltıyor.
Sektör kaynaklarından edinilen bilgiye göre, açıklanan 50 milyar TL’lik toplam hacmin yüzde 7’si yani yaklaşık 3,5 milyar TL’lik kısmı, olası risklere karşı koruma teminatı olarak bloke ediliyor. Ayrıca önceki dönemlerde kullandırılan kredilerde takibe düşen tutarların da bankaların yeni limitlerinden mahsup edilmesiyle şubelere gönderilen net kota iyice küçülüyor. Büyük ticari şubelere ayrılan paylar da düşüldüğünde, standart şubelerin eline geçen limit 250 bin TL ile 1 milyon TL aralığında kalıyor. Bu durum, firma başına 5 milyon TL olarak açıklanan azami limitin pratikte kullanımını neredeyse imkansız hale getiriyor.
“En az 200 milyar TL olmalı”
TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Sanayi Meclisi Başkanı Şeref Fayat, 50 milyar TL’lik toplam hacmin mevcut ekonomik konjonktürde reel sektöre can suyu olmaktan uzak kaldığını belirterek, toplam büyüklüğün en az 200 milyar TL seviyesinde olması gerektiğini söyledi.
Sanayinin yoğun olduğu bölgelerde dahi şube kotalarının çok düşük kaldığına dikkat çeken Fayat, "Sanayinin göbeği sayılan Güneşli’deki bir kamu bankası şubesine sorduğumuzda, şubeye toplam 1 milyon TL limit geldiği bilgisi verildi. Firma başı 5 milyon TL üst limit açıklandı ama şubeye gelen toplam para 1 milyon TL olunca orta boy bir işletme başvurup evrakla uğraşmaya bile değmez görüyor. Bu rakam ancak çok küçük ölçekli esnafın günlük nakit akışını çevirmesine yarayabilir. Mevcut tabloda 'dağ fare doğurdu' gibi görünüyor" diye konuştu. Kredi maliyetlerine de değinen Fayat, vade boyunca her yıl anapara üzerinden yüzde 1,5 KGF komisyonu eklenmesine ilişkin de, "36 ay vadeli kullanımda bu kesinti toplam maliyeti yüzde 37-39 seviyesine taşıyor. Ayrıca SGK ve vergi borcu yoktur şartı da nakit sıkışıklığı yaşayan küçük işletmelerin krediye ulaşmasını zorlaştırıyor" değerlendirmesinde bulundu.
“Şube 1-2 kişiye ancak verebiliyor”
İstanbul Tüccarlar Kulübü Başkanı İlker Önel de son iki yılda genel paket tutarları artmasına rağmen şube ve işletme başına düşen payın giderek daraldığına işaret etti. Sahada şube başına 250 bin ile 500 bin TL arasında limit tanımlandığını ve bunun şube bazında en fazla 1 ya da 2 müşteriye yettiğini aktaran Önel, "Yaptığımız araştırmalara göre ayrılan kaynaktan yüzde 7 oranında KGF koruma fonu ayrılması ve önceki dönemlerde takibe düşen kredilerin mahsup edilmesiyle bankalara kalan genel limit oldukça daralıyor. Bunun yanında bankalar, 24-36 ay seçenekli olmasına rağmen ağırlıklı olarak uzun vadeli sabit faizli kullandırım yapıyor ve vade boyunca her yıl yüzde 1,5 oranında KGF komisyonu kesiyor. Dezenflasyon sürecinin uzadığı ve iç talebin yavaşladığı bu ortamda söz konusu kesinti kredinin amacını ortadan kaldırıyor. İş dünyası olarak beklentimiz, bu komisyon yükünün işletmelerden alınarak Hazine veya TOBB tarafından karşılanmasıdır" ifadelerini kullandı.
“Kredi yolda bitiyor, ‘nefes’ değil ‘oksijen tüpü’ lazım”
Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Başkanı Sait Salıcı ise daha önceki paketlerden yararlanan firmaların 5 milyon TL’lik tamamlama sınırı nedeniyle yeni pakette önünün kapandığını vurguladı. Ulaşılabilen 500 bin ila 750 bin TL bandındaki tutarların işletmelerin kira, enerji veya personel giderlerine dahi yetmediğini belirten Salıcı, şunları kaydetti: "Sanayicinin çekebileceği kredi, bankadan iş yerine gelene kadar yolda bitiyor. Kaldı ki bankalar genel müdürlük kriterleri çerçevesinde çok seçici davranıyor; vergi borcu olan ya da kredi skoru bozulan asıl ihtiyaç sahibi firmalar zaten sistem dışında kalıyor. Mevcut kaynak da bu haliyle yeni yatırıma veya üretime değil, geriden gelen birikmiş borçları kapatmaya gidiyor. Gelinen noktada reel sektörün yaralarına merhem olabilmek için bir sonraki paketin adının 'Nefes' değil, 'Oksijen Tüpü' olması gerekiyor."
