Öğrenci bir sınava iyi çalışamamıştır; gençtir, aklı başka yerdedir, derse odaklanamamıştır ve zayıf notla eve döner. Ya da tümüyle dış etkenler rol oynamıştır; sınavdan bir gün önce tam ders çalışacağı zaman üst kattaki komşu çok gürültü yapmıştır, hatta uyutmamıştır ve sınav kötü geçmiştir.
Böyle bir durum bir kere olur, hadi iki olur, hep böyle devam ederse aile “Evladım ne oluyor” diye sorar.
Bir ekonomi yönetimi enflasyon hedefini bir yıl tutturamayabilir, hatta birkaç yıl tutturamayabilir. Petrol fiyatı çok yükselmiş, ithal maliyetler inanılmaz artmıştır, tarım üretimi çeşitli nedenlerle çok düşük kalmıştır vs. vs...
Ama enflasyon hedefi hep şaşıyorsa ve tabii ki yukarı yönde şaşıyorsa ve vatandaş “Ne oluyor” diye sormuyorsa, en azından yönetimin kendi içinde bunu sorgulaması gerekir.
Gerekir de, bu sapmaya, sorgulama yapması gerekenlerin tercihleri yol açıyorsa ne olacak?
Kim, kime ne soracak o zaman? Sebep olandan çare umulur mu?
BAŞTAN SONA ZAYIF BİR KARNE
Hükümet her yıl gelecek üç yılın hedeflerini kapsayan orta vadeli program açıklar. Bu programın adı 2021-2023 dönemi için yeni ekonomi programı diye değiştirilmişti ama yaklaşım ve mantık aynı. Gelecek üç yılda ekonomi nasıl seyredecek, hedefler ne, neler yapılacak gibi...
Yazımdaki tabloda son beş program çerçevesinde öngörülen enflasyon hedefleri yer alıyor.
Bir de Merkez Bankası’nın enflasyon tahminleri var. Merkez Bankası’na göre enflasyon hedefi hep yüzde 5 olduğu için yakın zamana dönük olarak tahminde bulunuluyor. Bu tahmin, içinde bulunulan yılı ve gelecek iki yılı kapsıyor.
Hükümetin enflasyon karnesi zayıf derken kastettiği işte bu hedef ve tahminlerle gerçekleşme arasındaki devasa fark...
Örneğin 2021-2023 dönemi yeni ekonomi programında 2021’in enflasyon hedefi yüzde 8; ya gerçekleşme, yüzde 36. 2021’de yalnızca aralık ayında yüzde 13,58 gibi rekor bir artış yaşandı.
■ Yüzde 8 hedefini koyan kim; bu iktidar.
■ Yüzde 8 hedefinin anlamını tümüyle yitirmesine yol açacak şekilde adım atan kim; yine bu iktidar.
■ Sonra enflasyonu aşağı çekmek için uğraşan kim; tabii ki bu iktidar. Gerçekçi olmayan hedefler ve bu hedeflerin yakınından bile geçmeyen gerçekleşmeler...
En son OVP’ye göre bu yılın enflasyonu yüzde 17,5 olacaktı. Bu oran geçen yıl sonbaharda ortaya konulmuştu. Şimdi bu yılın enflasyonu yüzde 30’un altında kalırsa bu başarı sayılacak.
YA TCMB’NİN TAHMİNLERİ?
OVP yılda bir kez ve kapsadığı dönemden önceki yılın sonbaharında açıklanıyor ve bu yüzden de sapma yaşanması olasılığı yüksek.
Ama Merkez Bankası yılda dört kez enflasyon raporu açıklıyor ve her raporda enflasyon tahminini güncelleme olanağına sahip.
Biraz önce de belirttim, Merkez Bankası’nın enflasyon hedefi hep yüzde 5, tahmini ise değişiyor ve genellikle daha yüksek. Bu arada yüzde 5 hedefi de hep öteleniyor.
Merkez Bankası yılda dört kez tahminde bulunabildiği için gerçekleşmelere bakarak kendine kolaylıkla yön çiziyor.
Önemli olan herhangi bir yılla ilgili olarak ilk tahmin ne, son tahmin ne ve gerçekleşme ne olmuş?
Örneğin 2024 yılı için yapılan ilk tahmin yüzde 5, son tahmin gerçekleşmelerden kopya çekildiği için yüzde 44, gerçekleşme de yüzde 44,4.
Bu durum önceki yıllarda da böyle. Merkez Bankası yılın son enflasyon raporunu ekim sonu ya da kasım başı gibi açıklıyor, dolayısıyla yılın ilk dokuz aylık enflasyon verisi belli, hatta duruma göre on aylık oran belli, artık yıllığı tahmin etmek zor olmasa gerek.
14 AĞUSTOS’TA TAHMİN DEĞİŞİR Mİ?
Merkez Bankası bu yılın üçüncü enflasyon raporunu 14 Ağustos Perşembe günü açıklayacak. 2025 yılı için yüzde 5 ile başlayan tahmin setinde son oran yüzde 24.
Peki Merkez Bankası haftaya perşembe günü yüzde 24’ü yukarı yönlü revize eder mi?
Ben pek sanmıyorum. Yıllık enflasyon geriliyorken bu eğilimle çelişkili gibi görünecek bir adım atılmasını beklemiyorum. Yüzde 24 olan bu yılın tahmini, bu oranın tutmayacağı biliniyor olsa bile örneğin yüzde 26’ya, 27’ye çıkarıldığı takdirde “Hani enflasyon düşüyordu, niye tahmin yukarı çekiliyor” denilecektir. Kaldı ki orta nokta 26 ya da 27 olursa üst sınır da yukarı çekilmek durumunda kalınacaktır. Bütün bu nedenlerle üçüncü raporda enflasyon tahmininin değiştirileceğini sanmıyorum.
Merkez Bankası tahmin güncellemesini 7 Kasım’da açıklayacağı son enflasyon raporu kapsamında yapacaktır. O tarihte ekim sonundaki enflasyon belli olacak ve yıllık oran muhtemelen yüzde 29-30 dolayına inecektir. Merkez Bankası da bu orana bakarak enflasyon tahminini aynı düzeye yükseltecek; nasıl geçen yıl yüzde 44’lük son tahmine karşılık hemen hemen aynı düzeyde, yüzde 44,4’lük gerçekleşme olmuşsa, bu yıl da yüzde 29-30 dolayındaki tahminle hemen hemen aynı düzeyde bir gerçekleşme sağlanacaktır.
