İhtiyaçlar ve liderlik

Liderlik, yönetim biliminde çok işlenen bir konudur.  İyi bir liderde bulunması gereken nitelikler tartışılmıştır. Değişik lider tiplerini tanımlayan liderlik teorileri geliştirilmiştir. Ünlü araştırma şirketi Gallup ise bu konuya daha değişik bir açıdan bakmıştır. Bir liderde bulunması gereken nitelikler için liderin takipçilerilerinin ihtiyaçlarından yola çıkılmıştır. Acaba insanlar hangi ihtiyaçlarını karşılamak için liderin peşinden gitmektedir? Bu ihtiyaçları karşılayacak nitelikler de bir liderde aranılması gereken özellikleri ortaya koymaktadır.

Gallup bu konudaki ilk araştırmasını ABD’de 2005 yılında 10.000 katılımcı ile yapmıştır. Bu araştırma birazdan sözünü edeceğimiz dört ihtiyacı ortaya çıkarmıştır.  Daha sonra 2008 yılında bu çalışmayı 10 ülkeden katılımcılarla yaparak ilk araştırmadaki sonuçları doğrulamıştır. Aşağıda ana hatlarını vereceğim araştırma (Global leadership Report: What Followers Want) ise 2024 yılında içinde Türkiye’nin bulunduğu 52 ülkedeki 72.439 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Aşağıda bu araştırmanın önemli bulgularını ve benim yorumlarımı bulacaksınız.

Araştırma ve bulguları

Bu araştırmada katılımcılara iki soru sorulmaktadır.

1-Hangi alandaki lider günlük hayatınızda en pozitif etkiyi  yarattı?

2-Bu liderin sizin hayatınıza katkısını tanımlayacak 3 kelime söyleyiniz.

Birinci soruya verilen cevapların dağılımı şöyle:

Takipçilerin dört ihtiyacı ve liderlerin bunları karşılayacak nitelikleri ise şöyle:

1-Ümit (Hope): Takipçilerin gelecek için pozitif hissetmeye ve liderin onu bu geleceğe çıkaracak yolu bildiğine inanma ihtiyacı.

Bunu sağlayacak liderlik nitelikleri:  İlham, vizyon ve erdem/ Büyüme, öğrenme, gelişme ve başarı/ Finansal büyüme, destek ve bağımsızlık

2-Güven (Trust): Takipçilerin dürüstlük, saygı ve erdem ihtiyacı.

Bunu sağlayacak liderlik nitelikleri: İletişim, ulaşabilirlik ve güven/ İşbirliği, takım çalışması ve uzlaşma

3-Şefkat(Compassion) : Takipçilerin ilgi ve sesine kulak verilmesi ihtiyacı

Bunu sağlayacak liderlik nitelikleri: Duygusal zeka, şefkat ve zindelik/Hizmet,fedakârlık,mentorluk ve destek

4-İstikrar(Stability) : Takipçilerin güven, belirsizlik anlarında sağlam bir düzenli yapı ihtiyacı

Bunu sağlayacak liderlik nitelikleri: İstikrar, düzen, hesap verebilirlik ve sorumluluk

Bu ihtiyaçların dağılımı da genelde şöyle:

Ümit: %56

Güven: %33

Şefkat: %7

İstikrar: %4

Ancak liderlik tiplerine göre bu ihtiyaç dağılımı bazı değişimler göstermekte.

Eğer kişinin hayatında en önemli etkiyi yapan lider siyasi bir lider ise, ihtiyaçların dağılımı şöyle:

Ümit: %60

Güven: %27

Şefkat: %5

İstikrar: %5

Eğer kişinin hayatında en önemli etkiyi yapan lider organizasyonel bir lider ise, ihtiyaçların dağılımı şöyle:

Ümit: %64

Güven: %27

Şefkat: %5

İstikrar: %5

Başarı için liderlerin bilmesi gerekenler

1- Lider, takipçilerinin bu dört ihtiyacını iyi bilmelidir.

Lider, insanları etkileyerek onları peşine takan kişidir. Takipçisi olmayan bir lider olamaz. Bunu başarabilmek için de lider takipçilerinin ihtiyaçlarını bilmelidir. O ihtiyaçları karşılayarak onları peşine takacaktır. Takipçilerin umut çiçeklerini taze tutacak, onları götüreceği limanda daha güzel günlerin beklediğine inandıracaktır. Takipçilerin buna inanması için de lidere güvenmesi gerekir ki, ortak amaç doğrultusunda liderini desteklesin. Tüm ilişkilerde güven esastır. Takipçi, liderin kendisini düşündüğünü ve onun sesine kulak verdiğini bilmelidir. Belirsizliğin egemen olduğunu durumlarda liderin sağlam temeller üstüne oturan bir değerler sistemi olduğunu bilmelidir.

2- Lider, kendisini tanımalıdır.

Lider, takipçilerinin ihtiyaçlarını kendisinde olan becerilerle karşılayacaktır. Bu nedenle bir lider önce kendi gücünün, özelliklerinin farkında olmalıdır. Kendine yatırım yaparak bu güçlü yanlarını geliştirmelidir. Ama kendisinde olmayan şeyleri varmış gibi göstererek yetkinlik sahtekarlığı yapmamalıdır. “Karga klavuzluğu”na soyunmamalıdır. Örneğin, hayatında yelkenliyi sadece dergilerde görmüş birisinin “Ben yelkenciyim” deyip tekneye aldığı insanların yaşamlarını tehlikeye sokmamalıdır.

3- Lider, oynadığı rolün taleplerini bilmelidir.

Liderler hangi seviyede, hangi organizasyonda, hangi sektörde olursa olsun başarılı olmak için aşağıdaki  davranışları gerçekleştirmelidir:

1- İlişki kurmalı, başkaları ile bağlantı oluşturmalıdır;fikirlerini paylaşmalı ve güven tesis etmelidir

2- Kişileri geliştirmelidir. Açık ve net beklentiler oluşturmalı, takipçilerini eğitmelidir.

3- Olumluluğu, vizyonu, öz-güveni ve takdiri ile kişilere ilham kaynağı olmalıdır;  

4- Açık ve net iletişim kurmalıdır. Amaca yönelik bilgi paylaşmalıdır, dinlemesini bilmelidir.

5- Değişimi yönetmelidir.

6- Enformasyonu eleştirisel bakış açısı ile değerlendirmeli ve çözümleri bu bakış açısı ile aramalıdır.

7- Kendi ve başkalarının sorumluluklarına sahip çıkarak bir hesap verebilirlik iklimi yaratmalıdır.

Sonuç

Bu araştırmada iki önemli noktaya dikkatinizi çekmek isterim. Görüldüğü gibi aile içinden çıkan liderin kişilerin yaşamı üstünde etkisi çok büyük (Genelde %57). Aileler eskisi gibi büyük olmadığı için liderlik yapacak kişi anne veya babadır. Anne ve babalar çocuklarının hayatında iz bırakacak liderler olduklarının bilincinde olmalıdır. Çocuklarına liderlik yaparken bu modeldeki dört ihtiyacı  gözden ırak tutmamalıdır.

Araştırmadaki ikinci önemli nokta, takipçilerin ihtiyaç listesindeki ümit ve güven duygusudur. Bu iki ihtiyaç toplamda tüm ihtiyaçların %89’unu oluşturmaktadır. Bu iki ihtiyacı karşılayan lider kitleleri peşine takmayı başarır.  Lider, takipçilerini geleceğin daha güzel olacağına inandırmalıdır; onların umudunu taze tutmalıdır. Takipçilerin buna inanması için liderin güvenilir olması gerekir.

Liderin başarısı, kitleleri peşine takmasıdır. Ancak takipçilerin kendilerine sunulan gelecek resmini ve onu buraya taşıyacak liderin yetkinliğini ve dürüstlüğünü iyi tartacak ve değerlendirecek bilinçte olması gerekir. Yoksa günümüzün “popüler” liderlerinin  onları yanlış limana çıkardığının farkına varamazlar. Her seferinde dürüst olmayan bu demagogların  dolduruşuna gelip onların gemisine biner  ve kendilerini yanlış limanlarda bulurlar.