Öde öde bitmiyor, zaten bitmeyecek de en azından azalması yönünde yapılan pek bir şey de yok. İç borçtan ve giderek büyüyen faiz yükünden söz ediyorum.
İç borç faiz ödemesinde aylık rekor 409 milyar lirayla bu yılın ocak ayında kırılmıştı. Şimdi bu tutarı ikinci plana itecek ödemenin ne zaman yapılacağı belli oldu.
Gelecek yılın nisan ayında bu kez 413 milyar lira tutarında iç borç faiz ödemesi yapılacak. Bu, şimdiye kadarki en yüksek tutar olarak kayıtlara geçecek.
Trilyonluk ödemeler…
Haine ve Maliye Bakanlığı önümüzdeki bir yılda ödenecek iç borç anapara ve faizine ilişkin verileri açıkladı.
Buna göre mayıstan gelecek yılın nisan sonuna kadar olan bir yıllık dönemde yaklaşık 2,5 trilyon lira anapara, 2,2 trilyon lira da faiz ödenecek.
Her ne kadar tablonun dipnotunda belirtiyorsam da bir kez de burada vurgulamak istiyorum; tabloda mavi ile işaretli aylardaki tutarlar kesinleşen ödemeleri gösteriyor. Maliye Bakanlığı’nın aylık iç borç ödeme projeksiyonunda yer alan tutarlar ile gerçekleştirilen ödeme bir miktar farklılık gösterebiliyor. Benim yaptığım, ödeme tutarı kesinleşen aylarla projeksiyon dönemini bir araya getirmek. Örneğin ocak ayı başında yapılan on iki aylık anapara ödeme projeksiyonu Maliye tarafından 2,7 trilyon olarak açıklandı. Ancak ilk dört aydaki tutar daha yüksek gerçekleşince toplam ödeme projeksiyonu (dört ayı kesin) 2,8 trilyona yükseldi. Aynı şekilde faiz ödemesinde de bir miktar değişiklik oldu.
Mayıs 2026-Nisan 2027 dönemi
İlk dört ayın ödemesi geride kaldığına göre ay bazında detayını görebildiğimiz gelecek bir yılın verilerine odaklanmakta yarar var.
Mayıs 2026’dan Nisan 2027 sonuna kadar olan bir yılda iç borç anaparası olarak 2 trilyon 465 milyar lira ödenecek. Bu bir yıllık dönemde en yüklü ödeme 456,1 milyar lira ile bu yılın ağustos ayında. Aralık ayında ise 1,5 milyar lira ile neredeyse hiç ödeme yok.
Mayıstan itibaren olan bir yıllık dönemde ödenecek iç borç faizi ise 2 trilyon 228 milyar lira. Girişte de belirttiğim gibi ay bazında ödeme rekoru, hem bu dönem, hem şimdiye kadarki tüm aylar için gelecek yılın nisan ayında kırılacak. Nisanda tam 412,9 milyar liralık faiz ödemesi var. 2027’nin ocak ayında da 318,5 milyar liralık yüklü bir ödeme bizi bekliyor.
Tüm yılların ödemesi ne kadar?
Maliye verilerine göre mayıs ayı itibarıyla tüm yıllara sari toplam iç borç anapara ödemesi 8,8 trilyon lira düzeyinde. Faiz ödemesi ise anapara ödemesinden daha fazla. Mayıs ayı itibarıyla hesaplanan faiz ödemesi 9,3 trilyon lira.
Ancak bu tutarlar kesin bir düzeyi ifade etmiyor, özellikle faiz ödemesi. Değişken faizli ya da endeksli borçlanmalar dolayısıyla faiz ödemesi zaman içinde aşağı da gidebilir, bu tutarın çok üstüne de çıkabilir.
Bu tutarların yalnızca iç borca ait olduğunu vurgulamak gerek. Dış borç da katıldığında hem tutar çok daha yüksek düzeylere çıkıyor, hem de döviz kurundaki harekete bağlı olarak ödeme planı çok büyük oynamalar gösterebiliyor.
Sorun büyük!
Bütçe verileri açıklanıyor; genellikle açık var ama şöyle de bir teselli var: “Faiz dışı fazla şu kadar oldu ya da faiz dışı açık çok az…”
Bir varsayımdan yola çıkılarak değerlendirme yapmak ne kadar doğru? “Faiz ödemesi olmasaydı, bütçe şöyle iyiydi, böyle iyiydi!”
Ama o ödeme var. Zamanında borçlanılmış ve daha önemlisi o borcu ödemek için hâlâ borçlanılıyor ve faiz ödemesi azalmak şöyle dursun sürekli artıyor.
Bu mayıstan gelecek yılın nisanına kadar olan bir yılda ödenecek faize bakın; 2,2 trilyon lira. Bu dönem ortalamasında doları 50 lira dolayında varsaysak 70-75 milyar dolar.
Temel soru şu olmalı: “Bu kadar faiz yaratan borç alındı da ne oldu, o para nereye gitti?”
Şöyle bir soru da sorulabilir elbette: “Bu kadar faize yol açan borcu almak yerine başka bir şeyler yapılabilir miydi ya da başka neler yapıldığı için böylesine büyük borç almak gerekti?”
