“Bütün babalar trompet çalabilseydi, hayatımızda ne değişirdi?” diye sorar Duygu Asena, “Değişen Bir Şey Yok” isimli kitabında. Trompet çalmayan bir babanın, babasından çok memnun evladı olarak, benim bir değişiklik talebim yok. Ama soruyu farklı sorarsam, yanıtım değişebilir: Yakın zamanda vefat eden Fed’in eski başkanlarından Alan Greenspan, saksafonu daha iyi çalsaydı, dünya ekonomisinde ne değişirdi?
Malumunuz Greenspan’in Julliard’tan müzik eğitimi de var. Ancak üyesi olduğu müzik grubundaki arkadaşının kendisinden çok daha iyi saksafon çalması nedeniyle, bu alanda kariyer yapmaktan vazgeçiyor. Müzik grubunun muhasebe işlerine bakarken, mecburen başka bir kariyer patikasına yöneliyor. İşte o patika, kendisini Fed başkanlığına kadar getiriyor.
Greenspan gerçekten iz bırakmış bir figür. Boğa ve ayı figürlü kol düğmelerini, jilet takım elbiseleri ve Wall Street ayrıcalıklarını seven bir grup için Greenspan’in dokunulmazlığı olduğunu bile söyleyebiliriz. Ama ben onu; iyisiyle-kötüsüyle anmak gerektiğini düşünüyorum.
Fed’in yeni Başkanı Kevin Warsh, iletişim pratiklerini değiştirmeye ve sözlü yönlendirmeyi kaldırmaya niyet etmişken, pek çok kişi Greenspan’i iletişim üzerinden andı. Fakat burada çok yaygın bir hata yapıldığını görüyorum. İzninizle oradan başlayayım. Evet, Greenspan karışık konuşması ile ünlü bir isim. Hatta kendisinin açıklamalarını anladığını söyleyen birine “Muhtemelen yanlış anladın.” demişliği de var. Lakin Fed’in para politikası iletişiminde gördüğümüz yeniliklerin pek çoğu aslında Greenspan’in Fed’i yönettiği 1987-2006 döneminde gerçekleşiyor. Buyurun Bernanke’nin özetlediği şekliyle aktarayım1:
1994: Para politikası araçlarında değişiklik yapıldığında duyuru yapılmaya başlanması
2000: Her Para Politikası Kurulu toplantısı sonrası bir metnin oluşturulması, yayınlanması ve içine Fed’in amacına ulaşmasının önündeki risklere dair değerlendirmenin eklenmesi
2002: Fed Para Politikası Kurulu kararı oylama bilgilerinin (roll call) paylaşılması
2005: Fed Para Politikası Kurulu tutanaklarının açıklanmasının hızlandırılması (Toplantıyı takip eden 6.-7. hafta yerine 3. haftada)
Dolayısıyla genel ezbere kapılıp Greenspan’i sadece “Fedtalk” diye bilinen, bir şey söyleyip ama aslında başka bir şey kastedebildiği karışık konuşması ile anmak, bence hem onun iletişimdeki başarısını hem de diğer bazı alanlardaki başarısızlığını gölgelemek oluyor.
Greenspan’in günahı iletişim değildi. Onun zayıf noktası; piyasalara olan sonsuz inancı, kuralsızlığa yakın bir akışa beslediği derin sevgisi ve piyasa dışından geri bildirim almayı sevmemesiydi. George Hawtrey’in 1932’de başımıza sardığı “merkez bankacılık bir sanattır” bakış açısını öyle ciddiye alıyordu ki, sanatına kimseyi karıştırmıyordu. Fazla şişirdiği piyasa balonunun neden olduğu 2008 Krizi’ni, piyasanın “Fed bizi hep kurtarır” şımarıklığını (Greenspan put) ve karmaşık finansal araçların düzenlenmesini yeterince önemsememesini düşününce, keşke Greenspan sanatını merkez bankacılıkta değil de saksafonda icra etseydi diye düşünmeden edemiyor insan.
Bir önceki cümle nedeniyle linç yiyeceğimin farkındayım lakin yarım adım geri atma niyetim yok. Çünkü bugün bile, Greenspan’in savunduğu-desteklediği-beslediği piyasa baskınlığı peşimizi bırakmıyor. Merkez bankacılık sanat değil, karışık insan davranışlarını göz ardı etmeyen bir iktisatçılık meselesidir. Bütün iktisat politikaları gibi, para politikasının amacı da adil bölüşülen bir refahı desteklemektir, piyasaları değil. Ah be arkadaş! Bu kadar mı zordu saksafonda sebat etmek?
[1] https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20071114a.htm
