MEHMET KAYA/ANKARA
TEPAV tarafından yapılan eğitim harcamalarının etkinliğine yönelik çalışmada, istatistiki bulgular yanında, 31 uzman kişinin katılımıyla tespit ve görüş oluşturma çalışması da yapıldı. Çalışmaya katılan uzmanlar, eğitim bütçesine yönelik olarak görüşlerde, ailelerin eğitim için harcadığı tutarın artması, bölgesel ve sosyoekonomik eşitsizliklerin arttığı görüşü öne çıktı. Katılımcılar, bütçe hakkında yeterli bilgi verilmemesi, görüşlerin program ve projelere yansımasının düşük düzeyde kaldığı, kamu-sivil toplum diyalogunun güçlendirilmesi, ailelerin cepten eğitim harcamasındaki artışa uzmanlarca verilen önemin güçlenmesi, yoksul kesimlerdeki eğitim kalitesinin artırılması, kız çocuklara özel önem verilmesi, okul öncesi eğitimin güçlendirilmesi görüşleri politika oluşturma çerçevesinde öne çıkan unsurlar olarak belirlendi.
Yoksul çocuklara fırsat eşitliği
Çalışmaya yönelik bulgular TEPAV tarafından yayımlandı. Coşkun Cangöz, Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, Gülbin Şahinbeyoğlu ve Günbey Korkmaz tarafından yürütülen çalışmada, anketin dikkat çekici sonuçlarından biri uzman katılımcıların “önceliklendirme görüşü” oldu. Buna göre uzman katılımcılar yoksul mahalleler ve kız çocuklarını öne aldı. Yoksul kesimlerde ve kırsal bölgelerde devlet okulların iyileştirilmesini en öncelikli konu olarak tanımladı (5 üzerinden 4,66). Bu alandaki politika oluşturma, öğrenci sayısına ek olarak yoksulluk, erişim maliyeti ve bölgesel ihtiyaçları gözeten kaynak tahsisi yapılması önerildi. Taşımalı eğitim, okul öncesi çağdaki çocuklar, kız çocukları ve Doğu-Güneydoğu Anadolu bölgesi kaynak tahsisinde öncelik verilmesi gerekli olan başlıklar olarak sıralandı ve her biri 5 üzerinden 4’ün üzerinde puanla önceliklendirildi.
Katılımcı bir hazırlık olmadı
Uzmanlar, katılma ölçeği kullanılarak yapılan ankette bütçe hazırlık sürecinin şeffaf olmadığı ve katılımcı bir hazırlık yapılmadığı görüşü öne çıktı. Buna bağlı olarak bütçenin hazırlanmasında sivil toplum ile diyalog için kurumsal bir yapının oluşturulması-izleme ve değerlendirmenin iyi yapılması talepleri öne çıktı. Bu unsurun kaynak tahsisinde de iyileşmenin aracı olarak kullanılması görüşü benimsendi.
Yoksul kesimlere öncelik ve kaynak tahsisi-bütçe hazırlık sürecinin sivil toplumun kurumsallaşmış katılımı taleplerine ilave olarak uzmanlar bu süreçlerin doğuracağı sonuçların da başarı kriteri olmasını önerdiler. Araştırma sunumunda, “Eğitim bütçesinin başarısı, öğrenme sonuçları ve dezavantajlı gruplar arasındaki farkların azalmasıyla değerlendirilmeli” önerisi yer aldı.
4 alanda düzenleme önerildi
Çalışmada, çocukların ihtiyaçlarını karşılayan- ölçülebilir sonuçlar üreten bir bütçe yapılması gerekliliği içinde, ihtiyaç temelli kaynak tahsisi, performans yönetimi ve kurumsallaşmış paydaş katılımı; Milli Eğitim Bakanlığı’nın düzenli ve karşılaştırılabilir veri yayınlaması gerekliliği sonucuna varıldı.
Katılımın güçlendirilmesi için 4 alanda düzenleme önerildi. Temel yaklaşımı eğitime ayrılan kaynağın önceliklendirmesinin sağlanması olarak, paydaş katılımının kurumsal-açık bir yapıya dönüştürülmesi, okul odaklı bütçe hazırlanmasının temel kriter olması, plan-program-bütçe ilişkisinin güçlendirilmesi, çocuk ve eşitlik odaklı kaynak tahsisi, katılımcı izleme, denetim ve hesap verilebilirliğin sağlanması önerildi. Bunların ölçümü için kriterler de araştırmada belirlendi.
Fırsat eşitliği odaklı kaynak tahsisi nasıl olabilir?
Çalışma sunumunda fırsat eşitliği odaklı kaynak tahsisi için bir politika çerçevesi de önerildi. Buna göre, il düzeyinde eğitimde dezavantajlı öğrencileri belirlemek amacıyla bir endeks oluşturulması, buna dayalı olarak öğrenci başına kaynak ayrımının belirlenmesi, mali sıkılaştırma dönemlerinde dokunulamayacak ödeneklerin kural haline getirilmesi, bu bütçe tahsis modelinin Milli Eğitim Bakanlığı’nın program bütçesiyle uyumlu hale getirilmesi, program ve alt programların da fırsat eşitliğine dayalı tahsisle ilişkilendirilmesi önerildi.
