Yıllarca kamuda görev yapan ve görev süresi boyunca ekonomik konularda bir dizi karara imza atan, kamuda yaptığı işlerin başında da enflasyonla mücadele etmek gelen biri yurt içinde ya da dışında iş aramak durumunda kalsa, CV'sinde de enflasyona ilişkin bu hedef ve gerçekleşmeler yazsa, bu kişi dünyanın hiçbir yerinde iş bulamaz.
Başlıktaki önerime ne dersiniz! Şimdiye kadar ne Merkez Bankası’nın enflasyon hedef ve tahmini tutmuş, ne orta vadeli programda ilan edilenler… Tüm hedefler kağıt üstünde kalmış ve kalmaya da devam ediyor.
Rahmetli annemin çok farklı bir konudaki önerisi geliyor aklıma. Çocukluğumda gerek kulüp takımları, gerek milli takım futbolda Avrupa’da hüsrana uğradıkça annem bizim üzüldüğümüzü görür ve şöyle derdi: “Onlar da oynamasın!”
Doğru ya, Türk takımları maç yapmadı mı yenilmez ve bizler de üzülmezdik. Onun derdi, çocuklarının üzülmesine yol açan etkeni ortadan kaldırmaktı.
İşte ben de annemi anarak içimden acaba Merkez Bankası ve hükümet enflasyon hedefi açıklamasa da hiç olmazsa yanılmaktan kurtulsa mı ki diye geçirmeden edemiyorum.
Bir kere de tutturun!
Orta vadeli program çerçevesinde her yıl içinde bulunulan yılın enflasyon tahmini ile gelecek üç yılın enflasyon hedefi açıklanır. Program genellikle eylül aylarında açıklandığı için o yılın enflasyon tahmini tam değilse de büyük ölçüde tutar, en azından gerçekleşmeye yaklaşılır. Ama ya sonraki yılların hedefi?
Diğer yandan Merkez Bankası da enflasyon raporları çerçevesinde yılda dört kez içinde bulunulan yılın ve izleyen iki yılın enflasyon tahminini açıklar. Merkez Bankası geçen yılın üçüncü raporuyla birlikte bir değişikliğe gitti ve tahminlerden ayrı olarak ara hedef de açıklamaya başladı ve ara hedeflerin çok önemli gelişmeler olmadığı sürece değiştirilmeyeceği belirtildi. Nitekim 2025 ve 2026 için açıklanan ara hedeflerde de bir değişiklik yapılmadı.
Ne öngörülüyor, ne oluyor?
Gerek orta vadeli programda öngörülenler, gerek Merkez Bankası’nın hedefleri…
Gerçekleşen orana yaklaşan bile yok!
2021’den bu yana olan dönemin hedeflerini ve gerçekleşmelerini tabloda görebilirsiniz. Birkaç örnek verelim…
● 2021 yılı için tek haneli hedefle yola çıkılmış; Merkez Bankası’nın tahmini (o dönem hedef değil tahmindi) yüzde 9,4. Peki ya gerçekleşme; tam yüzde 36. “Küçük” bir sapma yaşanmış yani!
● 2021 yılı yüzde 36 ile kapatılmış, Merkez Bankası 2022’nin ilk raporunu açıklıyor, yani 36 biliniyor, buna rağmen Merkez Bankası 2022 tahminini yüzde 23 olarak ilan ediyor. Dönemin yönetimi acaba o yıl neyin değişeceğini ve 36’dan 23’e inileceğini öngördü? Hele hele 2022’de yüzde 23 bekleyen Merkez Bankası, neye dayanarak 2023’te 8 ve 2024’te 5 enflasyon tahmin etmiş acaba? Merkez Bankası, 2022’nin ocak ayındaki oranın çok yüksek geleceğini (yüzde 11,1) hiç mi öngöremedi? Demek ki öngörememiş; yoksa bir ayda ayda yüzde 11,1 (hadi 10 dolayında diyelim), enflasyon gelebileceği görülse yılın tümü için 23 denilir miydi? Ya da daha kötüsü gidişatın ne olacağı görüldüğü halde 23 denilmek zorunda mı kalındı? Gerçi gerçekleşmeyle çok fark yok(!) o yılın enflasyonu yalnızca yüzde 64 oldu.
Diğer yıllar da çok farklı değil. İlk tahminler olarak bakalım...
● 2023’te ilk tahmin yüzde 22, gerçekleşme yüzde 65.
● 2024’te ilk tahmin yüzde 36, gerçekleşme yüzde 44.
● 2025’te ilk tahmin yüzde 24, gerçekleşme yüzde 30.
● 2026’da ise ilk hedef yüzde 16, şimdi perşembe günü açıklanacak karar bekleniyor. Dört ayda ulaşılan yüzde 14,64’ten sonra 16’ya şunun şurasında yalnızca yüzde 1,19 kalmış; sekiz ay için 1,19! Merkez Bankası “Yok, ben kararlayım, 16 değişmeyecek” mi diyecek, yoksa “Savaş yüzünden genel eğilim çok değişti, bu oranı daha gerçekçi düzeye çıkaracağım” diyerek revize mi edecek, perşembe günü görülecek. Ama bir revizyon söz konusu olursa 16 ne kadar yukarı çıkarılacak, yani Merkez’in kabul ettiği “gerçekçi düzey” hangi orana denk gelecek, o da merak konusu.
Ya OVP’deki oranlar?
Merkez Bankası’nın tahmin ve hedefleri tutmuyor da sanki hükümetin taahhüt belgesi niteliğindeki orta vadeli programlarda yer alan hedefler tutuyor mu, ne gezer!
Zaten hükümet taahhüt ettiği OVP’deki hedefleri tutturabiliyor olsa, herhalde Merkez Bankası’ndan hesap sorar. Gerçi enflasyonla mücadele görevi Merkez Bankası’nın ama bu mücadelede hükümetin hiç mi rolü yok; acaba bu yüzden mi hesap sormaya niyetlenilmiyor?
OVP’deki hedeflerde de gerçekleşmeye yaklaşabilen bir oran ara ki bulasın!
● 2021’de yüzde 8 öngörülmüş, gerçekleşme yüzde 36; “küçük” bir sapma, 1 öngörülmüş, 4 olmuş!
● 2022’de öngörülen yaklaşık 10, gerçekleşen 64. Sapma 1’e 6’dan fazla.
● 2023’te önceki yıllara göre çok gerçekçi bir yaklaşım var. Öngörülen 25, gerçekleşen 65.
● 2024’te hedef neredeyse tutacakmış; 33’e 44.
● 2025’te yine fazla iyimserlik; öngörülen 17,5, gerçekleşen 30.
● 2026 belli değil, öngörülen 16, gerçekleşme bakalım ne olacak.
Bu CV ile kimse iş vermez
Yıllarca kamuda görev yapan ve görev süresi boyunca ekonomik konularda bir dizi karara imza atan, ayrıca ülke ekonomisine yön veren çok önemli düzenlemelerde söz sahibi olan deneyimli bir isim bir nedenle kamudaki görevinden ayrılıp özel sektörde yurt içinde ya da dışında iş aramaya başlasa…
Bu kişinin CV’sini isteseler; yaptığı işlerin başında enflasyonu düşürmek gelen bu kişinin uzattığı CV’de enflasyonla ilgili bu hedef ve gerçekleşmeler yazsa…
Bu kişi dünyanın hiçbir yerinde iş bulamaz.
Daha fazla söze gerek var mı?
