Merkez Bankası’nın sektörel enflasyon beklentileri kapsamında derlediği veriler, çalışmaya dahil edilen üç kesimde de enflasyon tahmininin gerilediğini gösteriyor. Bu elbette iyi bir gelişme. Ancak gerileme çok yavaş ve tahminler resmi enflasyon hedeflerinin çok uzağında.
Açıklanan son veri temmuz ayına ait. Buna göre bir yıl sonrası için, yani Temmuz 2027 için piyasa katılımcıları yıllık bazda yüzde 23,95, reel sektör yüzde 32,50, hanehalkı ise yüzde 44,94 enflasyon tahmin ediyor.
Lütfen dikkat, bu oranlar bu yıl sonuna ilişkin değil, bir yıl sonrasının tahmini.
Bu yılın enflasyon hedefi yüzde 24 ama bunun gerçekleşmeyeceği belli. Varsayalım yüzde 30 civarında bir gerçekleşme oldu.
2027 yılının resmi hedefi mevcut durumda yüzde 15. Bu yıl yüzde 30 ile kapatılır, 2027 hedefi ise yüzde 15’te tutulursa 2027’nin temmuzunda yüzde 20’lere doğru inen bir oran görmek gerekir ki yıl sonu yüzde 15 olabilsin.
Yani bir anlamda yüzde 20 dolayında enflasyon hedeflenen Temmuz 2027 için dile getirilen oranlara bakıyoruz; piyasa katılımcılarını ayrı düşünürsek çok yüksek bir tahmin söz konusu.
Tahmin-gerçekleşme dengesi ne söylüyor?
2022 yılının ocak ayından bu yılın temmuz ayına kadar yapılan tahminler, üç kesimin tahmin ortalamasının reel sektörün dile getirdiği oranla neredeyse örtüştüğünü gösteriyor. Dolayısıyla hangi tahminin daha gerçekçi olduğu sorusunun yanıtı belli; reel sektörün.
Ama tüm tahminleri kapsamak adına üç tahminin ortalaması da alınabilir; nitekim grafikler için öyle bir yöntem izledim.
Sektörel enflasyon beklentileri (ya da tahminleri) genellikle tahminin yapıldığı dönemdeki enflasyonla kıyaslanıyor. Enflasyon hangi düzeyde, tahmin hangi düzeyde, buna bakılıyor.
Tahminin ne ölçüde tuttuğunu görebilmek için asıl bakılması gereken tahminle hedef alınan tarihteki, yani bir yıl sonraki gerçekleşmenin ne olduğu. Yani tahmin- gerçekleşme dengesi.
Örneğin açıklanan en son enflasyon bu yılın haziranına ait. Acaba bir yıl önce bu haziran için hangi düzeyde tahmin yapılmıştı?
2025’in haziranında 2026’nın haziranı için piyasa katılımcıları yüzde 24,56, reel sektör yüzde 39,80, hanehalkı yüzde 52,99 düzeyinde enflasyon tahmin etmişti. Bu haziran itibarıyla gerçekleşen yıllık artış yüzde 32,11.
Tüm kesimler yanılmış ama en yakın tahmin yine de reel sektörün.
Tahmin de, gerçekleşme de dar patikada
Son bir yıldaki enflasyon yüzde 30,7 ile yüzde 33,5 arasına sıkıştı. Bu çok belirgin bir yapışkanlık. Peki tahminlerde durum ne? Benzer bir eğilim tahminde de gözleniyor. Son bir yıldaki ortalama tahmin yüzde 34 ile yüzde 38 arasında oluştu.
Bu oranlar hiç iyiye işaret etmiyor. Enflasyonda büyük bir direnç var. Zaten gerçekleşme ve tahmindeki gerileme eğiliminin nasıl yavaşladığı grafiklerde de çok somut olarak görülebiliyor.
Tahmin yapılırken gözetilenler
Merkez Bankası yaklaşık iki yıl önce yaptığı bir çalışmada enflasyon tahmininde bulunan üç kesimin de bir yıl sonrasına ilişkin beklentilerini oluştururken temelde gerçekleşen enflasyona baktığına dikkat çekti.
Sektörel karşılaştırmada ise farklı bir hassasiyet ortaya çıkıyor. Merkez Bankası’nın bu konudaki değerlendirmesi şöyle:
“Aylık enflasyon gerçekleşmesine hassasiyetin en yüksek firmalarda, döviz kuruna olan hassasiyetin ise en yüksek tüketicilerde olduğu görülmektedir. Profesyonellerin her iki makroekonomik değişkene olan duyarlılığı ise diğer sektörlere kıyasla daha sınırlı kalmaktadır. Bu durum, tüketicilerin beklenti oluşumunda günlük olarak gözlemledikleri döviz kurunu karşı daha duyarlı olduklarını göstermektedir.”
Merkez Bankası reel sektörün enflasyon tahminini çok önemsiyor:
“Firmalar, enflasyon beklentileri doğrultusunda fiyatlama, ücret belirleme, stok tutma ve yatırım stratejilerini oluştururlar. Bu çerçevede fiyat belirleme gücüne de sahip olmaları nedeniyle firmaların enflasyon beklentileri, enflasyonun gelecekteki seyri açısından büyük önem arz etmektedir.”
Peki Merkez Bankası hanehalkının tahmini konusunda nasıl bir değerlendirme yapıyor:
“Para politikası için önem arz eden bir diğer beklenti ise tüketicilerin enflasyon beklentileridir. İşgücüne katılım, portföy tercihleri ve tüketim- tasarruf kararları üzerinde önemli olan tüketici beklentileri de yakından takip edilmektedir. Örneğin, tüketicilerin enflasyon beklentilerinin yüksek olması talebin öne çekilmesi yoluyla ekonomideki toplam talep düzeyi üzerinden doğrudan enflasyonist bir etki yapabilmektedir.”
Bu değerlendirmeye bir ek yapmak gerek. Hanehalkının bir kısmı da esnaf kimliğiyle fiyat belirleme gücüne sahip. Dolayısıyla onların enflasyon tahminlerinin yüksekliği de fiyatlar üzerinde bir baskı unsuru demek. Ama tabii ki hanehalkının fiyat belirleme gücü reel sektör kadar değil, olamaz da.
Piyasa katılımcılarının tahminleri ise hem çok iyimser, hem de Merkez Bankası’nın da örtülü biçimde kabul ettiği gibi enflasyonda pek de belirleyici değil:
“Piyasa katılımcılarının enflasyon beklentileri ise özellikle finans alanında karar alıcı uzmanların tahminlerini yansıttığı için finansal piyasalardaki fiyatlamalar üzerinde belirleyici olabilmektedir.”
“Kur artışı beklentileri bozuyor”
Merkez Bankası’nın çalışmasında, beklentilerin hangi dönemde ve hangi nedenle bozulduğuna ilişkin olarak tahmin edilmesi pek de zor olmayan şu saptama yer alıyor:
“2018 ve 2021 yıllarında yaşanan döviz kuru artışları ve sonrasında enflasyonda yaşanan yüksek seyir tüm sektörlerin beklentilerinde bozulmaya yol açmıştır.”
Son dönemde yine kurun patlamak üzere olduğu yolundaki görüşler pek revaçta ya, acaba böyle bir durumun yaşandığı, hatta yaşanmasa bile bunun gerçekleşeceğine toplunun ikna olduğu bir süreçte enflasyon tahmini de, enflasyon gerçekleşmesi de nerelere gider?
