Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi, küresel enerji dönüşümünün geleceği açısından önemli bir eşiğe işaret ediyor. Uzun yıllardır yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılmasına odaklanan iklim gündemi, artık elektriğin ekonominin bütün alanlarına nasıl taşınacağına yoğunlaşıyor.
Sanayide üretim süreçlerinin, karayolu taşımacılığının, limanların ve denizcilik faaliyetlerinin elektrifikasyonu, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmanın ve enerji güvenliğini güçlendirmenin temel araçları arasında görülüyor.
COP31 Eylem Gündemi kapsamında açıklanan yeni yatırım planları da bu dönüşümün ölçeğini ortaya koyuyor. Zirvenin öne çıkan hedeflerinden biri, 2035 yılına kadar küresel nihai enerji talebinin yüzde 35’inin elektrikle karşılanmasını öngören 35x35 girişimi. Bu hedefe ulaşmak için elektrik üretim kapasitesinin artırılması kadar, şebekelerin güçlendirilmesi, enerji depolama yatırımlarının yaygınlaştırılması ve elektrik kullanımının yeni sektörlere taşınması gerekiyor.
89 enerji şirketinden yıllık 156 milyar dolarlık yatırım planı
COP31 kapsamında açıklanan en dikkat çekici gelişmelerden biri, Utilities for Net Zero Alliance (UNEZA) üyelerinin yatırım taahhütleri oldu.
Abu Dhabi National Energy Company (TAQA) ve İngiltere merkezli SSE eş başkanlığında faaliyet gösteren, 89 büyük enerji şirketinden oluşan ittifak, elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji ve enerji depolama alanlarında yıllık en az 156 milyar dolarlık birleşik yatırım planı açıkladı.
Bu tutar, geçen yıla göre yüzde 5, 2024 yılına göre ise yüzde 35 artış anlamına geliyor.
Yatırım planlarının büyüklüğü kadar, şebeke altyapısında kaydedilen ilerleme de dikkat çekici.
UNEZA üyeleri, 2025 yılında 21 bin kilometreden fazla yeni elektrik şebekesi inşa etti. Bu rakam, 2024 yılında gerçekleştirilen 14 bin kilometrelik yatırımın yüzde 50 üzerinde.
İttifakın verdiği karşılaştırma oldukça çarpıcı: Bir yılda inşa edilen yeni şebekelerin uzunluğu, dünyanın çevresinin yarısını dolaşmaya ve Dubai, Bakü, Belém ile Antalya’yı birbirine bağlamaya yetecek düzeyde.
İngiliz enerji şirketi SSE de İskoçya’nın kuzeyindeki elektrik iletim şebekesine 2020 yılından bu yana yaptığı yatırımlarda 8 milyar sterlin eşiğine yaklaştığını açıkladı. Bu yatırımlar, enerji altyapısının yanı sıra yeni istihdam ve tedarik zinciri fırsatları yaratıyor. Sumitomo Electric’in Nigg bölgesindeki 350 milyon sterlinlik denizaltı kablo fabrikası da bu gelişmenin örneklerinden biri.
1,69 trilyon dolarlık iş dünyasından ortak çağrı
Elektrifikasyona yönelik destek enerji şirketleriyle sınırlı kalmıyor.
Yıllık toplam 1,69 trilyon dolar gelir temsil eden 180’den fazla şirket, We Mean Business Coalition tarafından hazırlanan Seizing the Electric Advantage bildirisini destekliyor.
Danone, EDF, E.ON, Enel, Fortescue, Iberdrola, ING Group, Scania, Vattenfall ve Volvo Cars gibi şirketlerin yer aldığı girişim, hükümetlere elektrifikasyonu ekonomi ve sanayi politikalarının merkezine yerleştirme çağrısında bulunuyor.
Şirketlerin talepleri arasında uzun vadeli ve öngörülebilir politikalar, elektrik şebekelerine daha fazla yatırım ve izin süreçlerinin hızlandırılması bulunuyor. Buradaki temel mesele, elektrifikasyon yatırımlarının önündeki belirsizliklerin ortadan kaldırılması.
Energy Transitions Commission tarafından hazırlanan yeni analize göre, temiz elektrifikasyon 2050 yılına kadar küresel sera gazı emisyonlarını yaklaşık yüzde 60 azaltma potansiyeline sahip. Üstelik bu dönüşümün çok düşük ek maliyetle, hatta bazı alanlarda ilave maliyet yaratmadan gerçekleştirilebileceği belirtiliyor.
Deniz taşımacılığında yüzde 20 elektrifikasyon hedefi
COP31’in enerji ve ulaştırma gündemindeki önemli başlıklardan biri de deniz taşımacılığı.
Zirvede açıklanan yeni Denizcilikte Elektrifikasyon Atılım Hedefi (Maritime Electrification Breakthrough Goal), 2035 yılına kadar uluslararası deniz taşımacılığının nihai enerji talebinin en az yüzde 20’sinin elektrikle karşılanmasını öngörüyor. Hedef, gemilerin doğrudan elektrifikasyonunu ve limanlarda gemilere karadan elektrik sağlanmasını kapsıyor.
Elektrikli kamyonlarda hedef günde bin sefer Karayolu taşımacılığında da elektrifikasyon hız kazanıyor. Brezilya’da COP30 sırasında başlatılan e-Dutra koalisyonu, 55 özel sektör üyesine ulaştı. São Paulo ile Rio de Janeiro arasındaki yük taşımacılığını elektrikli hale getirmeyi amaçlayan girişimde TRATON GROUP, Volkswagen Truck & Bus, Amazon ve DHL Supply Chain gibi şirketler yer alıyor.
İlk elektrikli kamyon seferleri ve pilot uygulamaların ardından girişim, 2030 yılına kadar günde bin bataryalı elektrikli kamyon seferine ulaşmayı hedefliyor. Bu hedefin gerçekleşmesi için güzergâh boyunca şarj altyapısının geliştirilmesi planlanıyor.
Küresel Yeşil Karayolu Koridorları Girişimi (Global Green Road Corridors Initiative) ise 2026 yılı için belirlediği 10 koridor hedefini aşmış durumda. Altı kıtada, toplam uzunluğu 29 bin kilometreyi geçen 13 sıfır emisyonlu taşımacılık koridoru geliştirme aşamasında.
Climate Group’un EV100 girişimine katılan şirketlerin dünya genelinde kullanıma aldığı tamamen elektrikli araç sayısı da 400 bine ulaştı. Bu araçların yaklaşık 24 bini Şili, Kolombiya, Brezilya ve Meksika gibi gelişmekte olan elektrikli araç pazarlarında bulunuyor.
655 milyon insan hâlâ elektriğe erişemiyor
Elektrifikasyonun gündeminde emisyonların azaltılması kadar enerjiye erişim meselesi de bulunuyor.
Sustainable Energy for All (SEforALL) tarafından açıklanan verilere göre, 2024 yılında 89 milyon insan ilk kez elektriğe erişim sağladı. Buna karşın dünya genelinde 655 milyon insan hâlâ elektrikten yoksun.
2030 yılına kadar evrensel elektrik erişimi hedefine ulaşılabilmesi için her yıl yaklaşık 177 milyon insana elektrik ulaştırılması gerekiyor.
Dünya Bankası Grubu ve Afrika Kalkınma Bankası öncülüğündeki Mission 300 girişiminin uygulama ortaklarından SEforALL, Evrensel Enerji Fonu aracılığıyla bugüne kadar 14 bin 300’den fazla yeni elektrik bağlantısını doğruladı. Bu bağlantılar 67 binden fazla insanın güvenilir ve uygun maliyetli elektriğe erişmesini sağladı. Fon, 2028 yılına kadar 25 binden fazla bağlantıyla 120 bini aşkın kişiye ulaşmayı hedefliyor.
Elektrifikasyonun önündeki sınav: Uygulama
COP31’de açıklanan yatırım planları ve yeni girişimler, küresel enerji dönüşümünün yönünü ortaya koyuyor.
Ancak 35x35 hedefinin gerçekleşmesi için önümüzdeki dokuz yılda elektrik üretiminin yanı sıra şebekelerin, depolama kapasitesinin ve son kullanım teknolojilerinin de hızla büyümesi gerekecek.
Özellikle sanayi ve ağır taşımacılık gibi elektrifikasyonun daha zor olduğu sektörlerde altyapı, finansman ve teknoloji yatırımlarının eş zamanlı ilerlemesi belirleyici olacak.
Antalya’da açıklanan 156 milyar dolarlık yıllık yatırım planı, 1,69 trilyon dolarlık iş dünyası desteği, deniz taşımacılığında yüzde 20 elektrifikasyon hedefi ve kömürden çıkış için harekete geçirilmesi planlanan 23 milyar dolarlık kaynak, dönüşümün ekonomik boyutunu gösteriyor.
Kömürden çıkış için 23 milyar dolarlık kaynak
COP31’de açıklanan bir diğer girişim ise kömürden temiz enerjiye geçişin finansmanına odaklanıyor.
Powering Past Coal Alliance, ülkelerin kömürden çıkış süreçlerini hızlandırmak amacıyla Kömür Dönüşümü Ortaklıkları’nı (Coal Transition Partnerships) başlattı.
Asya Kalkınma Bankası, İklim Yatırım Fonları ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) da aralarında bulunduğu sekiz finansman ve teknik destek ortağının katıldığı girişim, kömürden çıkış için hâlihazırda tahsis edilmiş ancak önemli bölümü kullanılmamış en az 23 milyar dolarlık kaynağın harekete geçirilmesini amaçlıyor.
Program kapsamında hükümetlerin ve enerji şirketlerinin uygulanabilir dönüşüm planları hazırlaması, finansmana uygun projeler geliştirmesi ve mevcut kaynaklara erişimin kolaylaştırılması hedefleniyor.
İlk ülke ortaklıklarının 2027 yılında başlaması beklenirken, girişimin 2028 yılına kadar kömüre en fazla bağımlı 21 ülkeden yaklaşık 10’una destek vermesi öngörülüyor.
