Uluslararası düşünce kuruluşu Ember'in bu yıl Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında yayımladığı rapora göre, Türkiye'nin sınır ötesi elektrik ticaret haritası son yıllarda belirgin bir dönüşüm gösterdi.
Türkiye'nin yönünü ağırlıklı olarak güney komşularına çevirmesi sonrası 2024 ve 2025'te devreye alınan ilave kapasitelerle Irak en büyük ihracat pazarı haline geldi. Altyapı hatlarının yenilenmesiyle Suriye'ye de düzenle elektrik akışı sağlanırken, elde edilen rekor ihracat gelirinin yarısından fazlasını bu ülke sağladı.
Batı'da ise Bulgaristan ile değişen ticaret dengeleri sonrası Türkiye'nin, geçmişte elektrik aldığı ülke karşısında net ihracatçı konumuna yükseldiği belirtildi.
Türkiye'nin enterkonneksiyonla ihracat destinasyonlarını artırmasıyla Ocak 2025-Ağustos 2026 arasındaki elektrik ihracatı geliri 500 milyon dolar olarak hesaplandı. Türkiye yalnızca 2025'te ihraç edilen yaklaşık 4 teravatsaat elektrikle 360 milyon dolarla rekor yıllık gelir sağladı.
Türkiye'nin faaliyette olan sınır ötesi hatları 2,6 gigavat ihracat ve 1,3 gigavat ithalat kapasitesine sahipken, aktif olmayan bağlantılar buna dahil edildiğinde 3,2 gigavat ihracat ve 2 gigavat ithalat kapasitesine ulaşılıyor.
Rapora göre, ihracat hatlarının tam kapasite çalışması durumunda Türkiye yaklaşık 28 teravatsaat elektrik ihraç edebilirdi. Bürokratik, teknik ve ekonomik engeller nedeniyle bu potansiyelin ancak yedide biri kullanılabildi.
Elektrik üretiminin yüzde 43'ünü yenilenebilir kaynaklardan karşılayan ve 2035'e kadar rüzgar ve güneş kapasitesini üç katına çıkarmayı hedefleyen Türkiye için enterkonneksiyon hatları aynı zamanda stratejik bir önem taşıyor.
Rapora göre güçlü sınır ötesi bağlantılar, hidroelektrik, rüzgar ve güneş üretiminin zirve yaptığı dönemlerde fazla elektriğin üretim kısıtlamasına gidilmeden ya da aşırı düşük fiyatlara mahkum olmadan ihraç edilmesini, böylece ekonomiye döviz kazandırmasını sağlıyor.
Öte yandan bu bağlantılar, elektrik üretimlerinin yaklaşık yüzde 90'ı ve fazlasını hala doğal gaz ve petrol gibi fosil yakıtlardan elde eden ve yaz aylarında ciddi arz açıklarıyla karşılaşan güney komşularına, Türkiye'nin temiz enerjisine erişerek kronik kesintileri de hafifletme imkanı sağlıyor.
Analize göre, Avrupa ve Kafkasya arasında da benzer bir fırsat bulunuyor. Türkiye, iki bölgeyi Karadeniz'in altından bağlamayı hedefleyen denizaltı kablosu projesine maliyetleri ve süreleri azaltabilecek bir kara yolu alternatifi sunabilir.
Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, bölgesel denklemde enterkonneksiyonun çift taraflı bir kazanım sağladığını belirterek, "Türkiye, Avrupa, Kafkaslar ve Orta Doğu arasında çift yönlü enerji akışını yöneten, arz güvenliğini garanti altına almış bölgesel bir temiz enerji merkezine dönüşebilir. Bunun için enterkonneksiyonda toplam kapasite hedeflerinin, komşu ülkeler bazında somut ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi gerekiyor." ifadelerini kullandı.
Alparslan, COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye'nin komşu ülkeleri bir araya getirerek sınır ötesi elektrik ticaretini güçlendirmek, enerji güvenliğini artırmak, arzı çeşitlendirmek ve daha temiz, daha uygun maliyetli bir enerji geleceğine geçişi hızlandırmak için eşsiz bir fırsata sahip olduğunun altını çizdi.
