Dünya, mevcut politikalarla 2,8 derecelik ısınmaya doğru ilerliyor. Küresel emisyonların 2035’e kadar yüzde 45 azaltılması gerekiyor. Gelişmekte olan ülkeler için yıllık 1,3 trilyon dolarlık iklim finansmanı hedefi masada. COP31, iklim diplomasisinin en kritik sınavlarından birine sahne olacak. Fosil yakıtlardan çıkış, temiz enerji, finansman, ticaret, sanayinin dönüşümü, dirençli şehirler ve adil geçiş Antalya’nın gündeminde.
İklim zirvelerinin kendine özgü bir dili var. Hedefler açıklanıyor, taahhütler yenileniyor, bildiriler yayımlanıyor. Müzakereler çoğu zaman son geceye uzuyor. Bir kelimenin ya da bir virgülün metne girmesi ya da çıkması için saatlerce pazarlık yapılıyor. Ardından ülkeler evlerine dönüyor. Atmosfer ise bütün bu diplomatik çabaları büyük bir sessizlikle izlemeye devam ediyor. Bu kez ev sahibi Türkiye. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, bugün Antalya’da başlıyor. On iki gün boyunca dünyanın iklim politikaları, enerji tercihleri, finansman öncelikleri ve ekonomik geleceği tartışılacak.
Antalya’ya gelirken tablo pek iç açıcı değil
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) 2026 Emisyon Açığı Raporu, mevcut politikalarla yüzyıl sonunda küresel sıcaklık artışının 2,8 dereceye ulaşabileceğini ortaya koyuyor. Ülkelerin mevcut iklim taahhütlerinin eksiksiz uygulanması halinde bile ısınma yaklaşık 2,6 derece düzeyinde kalıyor. Haberin detayını hemen yan sütunda okuyabilirsiniz. Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefiyle aramızdaki mesafe büyüyor. Bu hedefe geri dönüşü mümkün kılacak bir patikaya girebilmek için küresel sera gazı emisyonlarının 2025 seviyesine göre 2030’da yüzde 18, 2035’te yüzde 45, 2040’ta ise yüzde 69 azaltılması gerekiyor.
1,3 trilyon dolarlık soru: Parayı kim bulacak?
Antalya’nın en zorlu müzakerelerinden biri iklim finansmanı olacak. Gelişmekte olan ülkeler için 2035’e kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık finansman sağlanması ve toplam iklim finansmanının yılda 1,3 trilyon dolara çıkarılması yönündeki hedefler, ülkeler arasındaki güven sınavının merkezinde bulunuyor. Üstelik finansmanın miktarı kadar niteliği de önemli. Kaynaklar hibe mi olacak, kredi mi? Borç yükü zaten ağır olan ülkeler iklim yatırımlarını nasıl finanse edecek? Özel sektör sermayesi hangi garantilerle harekete geçirilecek? Uyum yatırımlarına ne kadar pay ayrılacak? Bugün iklim finansmanı, ekonomi politikalarının merkezine yerleşmiş durumda. Bankaların kredi kararlarından sigorta sektörünün risk hesaplamalarına, şirketlerin yatırım tercihlerinden ülkelerin borçlanma maliyetlerine kadar uzanan geniş bir alanı etkiliyor. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde’ın COP31 öncesinde yaptığı uyarı da bu nedenle önemli: Aşırı hava olaylarının ekonomik maliyeti büyürken hareketsiz kalmanın faturası giderek ağırlaşıyor. Kısacası iklim için ayrılacak kaynağın maliyetini tartışırken, hiçbir şey yapmamanın maliyetini gözden kaçırıyoruz.
Fosil yakıtlar: Müzakerelerin en zor başlığı
COP31’in bir başka sınavı, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin somut bir takvime bağlanıp bağlanamayacağı. Kömür, petrol ve doğal gazdan çıkış, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, enerji verimliliği ve ulaşımın elektrifikasyonu müzakerelerin odağında olacak. Jeopolitik gerilimler ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, bu tartışmayı daha da karmaşık hale getiriyor. Enerji güvenliği ile iklim güvenliği artık birbirinden ayrı düşünülemiyor. Ancak enerji dönüşümünün hızı kadar adil olması da gerekiyor. Kömür bölgelerinde çalışanların geleceği, yeni becerilerin kazandırılması, dönüşümün maliyetinin toplumun hangi kesimleri tarafından üstlenileceği Antalya’nın önemli tartışmaları arasında yer alacak.
İklim diplomasisinin yeni aktörü: İş dünyası
COP31’in dikkat çekici özelliklerinden biri, iklim politikalarının sanayi ve ticaretle giderek daha fazla iç içe geçmesi. Dünya Ekonomik Forumu bünyesindeki CEO Climate Leaders İttifakı, 4 trilyon dolarlık ciroyu ve 13 milyondan fazla çalışanı temsil ediyor. İttifakın hükümetlere çağrısı net: Öngörülebilir politikalar oluşturun, yatırımların önünü açın, dönüşümü hızlandırın. Şirketler açısından mesele giderek somutlaşıyor. Karbon fiyatlandırması, Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, tedarik zincirlerinin karbonsuzlaştırılması ve temiz teknolojilere erişim, rekabetin kurallarını yeniden yazıyor. Türkiye için bu dönüşümün özel bir önemi var. Türkiye’nin sera gazı emisyonları 2024 yılında yüzde 5,3 artarak 584,5 milyon ton karbondioksit eşdeğerine ulaştı. Emisyonların yüzde 71,8’i enerji kaynaklı. Yenilenebilir enerjinin elektrik üretimindeki payı 2025’te yüzde 43 düzeyindeyken, 2035 hedefi yüzde 55. COP31 kapsamında gündeme gelecek Türkiye Sanayi Karbonsuzlaştırma Yatırım Platformu ise 2030’a kadar 6 milyar doların üzerinde finansmanı harekete geçirmeyi ve yıllık 20 milyon ton emisyon azaltımını hedefliyor. Demir-çelik, çimento, alüminyum ve gübre gibi sektörler dönüşümün öncelikli alanları. Burada önemli olan açıklanan finansman büyüklüğünün ne kadarının yatırıma, yatırımın ne kadarının ölçülebilir emisyon azaltımına dönüşeceği.
■ Dayanıklılık: Önlenebilen kayıpların ekonomisi
Antalya’da konuşulacak bir diğer kritik başlık iklim değişikliğine uyum. Seller, kuraklık, aşırı sıcaklar, orman yangınları ve su stresi artık ülkelerin kalkınma planlarını doğrudan etkiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün değerlendirmelerine göre 3,3 ila 3,6 milyar insan iklim değişikliğine karşı yüksek kırılganlık koşullarında yaşıyor. Örgütün gündeme taşıdığı altı öncelikli sağlık ve iklim önleminin 3,9 trilyon dolarlık refah kazanımı ve 5,4 trilyon dolarlık finansal fayda sağlayabileceği hesaplanıyor.
■ Antalya’nın 12 günlük ajandası
Zirvenin ilk günü olan 9 Kasım’da gıda, tarım ve sağlık; 10 Kasım’da enerji ve ulaşım ele alınacak. 11–12 Kasım’da devlet ve hükümet başkanlarının katılımıyla Liderler Zirvesi düzenlenecek. Bu iki günün temaları sıfır atık ile dirençli şehirler ve yapılı çevre. 13 Kasım finansman ve ticarete, 14 Kasım çocuklar, gençler, eğitim ve becerilere ayrılmış durumda. 15 Kasım’daki sosyal ve kültürel programların ardından 16 Kasım’da bilim, sanayi ve teknoloji; 17 Kasım’da okyanuslar, doğa ve biyoçeşitlilik; 18 Kasım’da toplumsal kalkınma, kadınlar ve adil dönüşüm konuşulacak.19 Kasım’ın teması ise oldukça anlamlı: İmece. Uygulama kapasitesi, finansmana erişim ve yatırım yapılabilir projeler gündeme gelecek. Son gün müzakerelerin tamamlanması hedefleniyor.
