If you can't stand the heat, get out of the kitchen / Harry S. Truman
Bir olay
irmi bir yaşında bir genç kadın. Patronlarına şöyle demiş: “Gece saat 00.00’dan, gündüz 09:00’a kadar bana izin verin, uyuyayım. Geri kalan tüm saatlerim sizin. Cumartesi, pazar demeden haftanın yedi gününün yedisinde bu şirket için çalışacağım”. Patronlar önce kabul etmiş ama üç hafta sonra onu işten atmışlar. Bu genç kadının 2021 yılında başlattığı hukuk mücadelesi, geçtiğimiz günlerde, mahkemeye 24 saatten az bir zaman kalmışken sonuçlandı.
Önce size Kathryn Shiber’in hikayesini anlatacağım. Sonra yorumlarımı bulacaksınız.
Kathryn Shiber, Amerika’nın güzel okullarının birinde Darthmouth Koleji’nde(Dartmouth College) “Kantitatif Sosyal Bilim ve Stüdyo Sanatı” (Quantitative Social Science and Studio Art) okumuş. Amerikan’ın, belki de dünyanın, en önemli finans merkezi Wall Street’de bir işinin olması onun gençlik rüyası imiş.Daha öğrenci iken bu merkezin değerli şirketlerinden birisine, Centerview Partners’a başvurmuş. Centerview Partners, butik bir yatırım bankası; büyük şirket birleşmeleri ve satın-almalarında (M&A) danışmanlık yapıyor.
Daha öğrenci iken bu kuruluşta işe girmiş.50 saatlik bir eğitim almış. Ve 6 sınavdan geçmiş. Shiber, Temmuz 6, 2020 tarihinde Centerview’da “analist” olarak göreve başlamış. Bu, üç yıl süren bir post imiş. Üç yılın sonunda bir üst göreve terfisi söz konusu imiş.
Kathryn Shiber “Project Dragon” diye bir projede çalışmaya başlamış. Centerview’ın bu projede işi, milyar dolarlar değerindeki Duke Enerji’yi, onu ele geçirmeye çalışan bir gruba karşı korumakmış. Kathryn, ağustos ayı sonlarına doğru bu projeyle ilgili bir sunum hazırlarken gece yarısı bilgisayarını kapatarak uykuya çekilmiş. Ama bunu yapmadan önce bu projedeki amirlerini bilgilendirmesi gerekiyormuş; fakat bildirmemiş.
Söz konusu olayın sabahı Kathryn, yönetim tarafından uyarılmış. Bunun üzerine Shiber İnsan Kaynakları Bölümü’ne kendisinde “Açıklanamayan ruhsal bozukluk” (Unspecified mood disorder) ve “Açıklanamayan endişe bozukluğu” (Unspecified Anxiety Disorder) şeklinde ruhsal bozukluklar geliştiğini bildirmiş. Bu bozuklukları yenmek için günde 8-9 saat uyuması gerektiğini de söylemiş. Cumartesi ve pazar dahil, saat 00:00 ile 09:00 arasındaki zaman dilimi hariç şirketin hizmetinde olmaya hazır olduğunu da belirtmiş. Şirket de bunu kabul etmiş. Ancak 15 Eylül 2020 gününde şirketin CEO’sundan görüntülü konuşma daveti almış. Konuşmaya insan kaynakları bölümü yetkilisi de katılmış. İş sözleşmesini sona erdirdiklerini bildirmişler.Ve Kathryn Shiber, “Engelliye ayrımcılık” (Disabality Discrimination) yasasına aykırı davrandılar diye Centerview Partners’a 5 milyon dolarlık bir tazminat davası açmış. Şirket her aşamada isteği reddetmiş. Ve süreç jürili mahkemeye kadar sürmüş. Herkes 23 Şubat 2026 pazartesi başlayacak mahkemeyi beklerken bir açıklama geldi. İki taraf anlaşınca dava düştü. Ama ne kadar para ile anlaşıldığı açıklanmadı.
Parası ve stresi bol, uykusu az finans dünyası
Wall Street, özellikle yeni yetme (junior) bankacılar için ölesiye uzun çalışma saatleri ile tanınan bir yer. Örneğin, 2013 yılında Bank of Amerika’nın yatırım danışmanlığında çalışan 35 yaşındaki genç bankacı 72 saat durmadan çalışmış. Bu yoğun çalışmanın ardından beyne giden bir pıhtı sonucu ölmüş. Bu genç, bu görev öncesi fiziksel dayanıklılığı ile bilinen deniz piyadesi olarak hizmet etmiş birisi imiş. Bu olayın arkasından Bank of Amerika uzun çalışma saatlerini kontrol altına almak için adımlar atmış.
Goldman Sachs’tan 13 yatırım bankacılığı analisti 2023 yılı mart ayında, durumlarını anlatmak için bir “slide-show” hazırlayıp üst makamlara sunmuşlar. Bu sunum sosyal medyaya da sızmış. Haftada ortalama 95 saat çalıştıklarını, günde beş saat uyuduklarını ve bunun sabaha karşı saat 3:00’de başladığını belirtmişler.Yaptıkları bir ankette 1-10 değerlendirmesinde ortalama mutluluklarının 2 değerinde çıktığını açıklamışlar
Peki gençler neden seçiyor böyle çalışma koşullarını? Çünkü işin kendisi çok çekici. Ne kadar çekici: Multi-milyar dolarlık anlaşmaları yönetmek; yönetim kurullarına ve C-süitler’e kolay ulaşım; ve altı haneli maaşlar; buradan, getirisi daha yüksek işlere atlama fırsatları.
Yorum
İşgücü piyasasında ücret, bir alışverişin karşılığıdır. Çalışan bir iş yapar, bunun karşılığında da ücret paketini alır. Ücret paketinin içinde maaş vardır, prim vardır, ikramiye vardır, yan yararlar (fringe benefits) vardır. Öte yandan iş paketi içinde ise çalışanın ayırdığı zaman, gösterdiği çaba ve iş koşulları vardır. İşveren, adayın niteliklerine bakar, yetkinliklerinden ölçebildiklerini ölçer. İşine yarayacağını anlarsa adaya ücret paketini teklif eder. Aday da ücret paketini değerlendirir ve işine gelirse işi kabul eder.
Anlaşılıyor ki, yatırım bankacılığında ücret paketi çok çok iyi. Buna karşılık kişilerden istenenler de epey ağır. Burada çalışan genç insanların o becerileri ile başka yerde iş bulma olasılıkları da yüksek. Yatırım bankası, kasabadaki tek çalışma yeri olup, insanlar orada çalışmaya mecbur değil. Gençler bu koşulları bilerek kabul ediyor ve işe giriyorlar. Amerikan Cumhurbaşkanlarından Harry S. Truman’ın popüler yaptığı bir deyiş vardır: “Sıcağa dayanamıyorsanız, mutfaktan çıkın” (If you can't stand the heat, get out of the kitchen ). İşe girdikten sonra gençler çalışma koşullarına dayanamıyorlarsa, Harry Truman’ı dinleyip çıkmalılar; ölünceye kadar çalışmamalılar.
İşverenler de akıllı insanlar. Eğer bir sürü çalışan kişi işyeri koşullarına dayanamıyor ve işten çıkıyorsa kendilerine çeki düzen verip koşulları düzelteceklerdir. Yatırım bankaları bu gençleri üç yıl çalıştırıp kapı önüne koymuyorlar. Gençler, ileri postlar için aday; işverenler bu fidanlıklara niye zarar versinler ki?
Kathryn Shiber pes etmemiş; dayanıklılığını başka bir boyutta ispatlamış. Öte yandan, avukatları da yaman çıkmış. Acaba jürili duruşma olsaydı hangi taraf kazanırdı bilemiyorum. Öte yandan hukuk bürolarında çalışan çırak avukatların da, yatırım danışmanları kadar olmasa da, çalışma koşulları ağırdır. Ama her zaman, her yerde “Ele verir talkını, kendi yutar salkımı” geçerlidir.
Sonuçta Kathryn Shiber de milyoner oldu, artık daha rahat uyur.
Pazar da dengesini her zaman kendi bulur.
