Antalya’da devam eden COP31’de iklim finansmanı tartışmaları giderek sertleşiyor. Carbon Brief’in paylaştığı verilere göre, 2026 yılına yönelik iklim finansmanı taahhütleri yüzde 70 geriledi. Gelişmiş ülkelerin yeni finansman planlarını açıklamakta gecikmesi, gelişmekte olan ülkelerin artan borç yükü ve iklim felaketlerinin büyüyen ekonomik maliyeti, müzakerelerin en kritik başlıkları arasında. Sivil toplumun mesajı net: İklim krizinin bedelini, bu krizde en az sorumluluğu bulunan ülkeler ödememeli.
Antalya’da COP31 müzakereleri devam ederken, iklim diplomasisinin en eski ve en zorlu meselesi yeniden masanın merkezine yerleşti: Para. Küresel sıcaklık artışını sınırlamak, ekonomileri karbonsuzlaştırmak, şehirleri iklim felaketlerine hazırlamak ve kırılgan toplulukları korumak için ihtiyaç duyulan finansman büyüyor. Buna karşılık, gelişmiş ülkelerin açıkladığı yeni taahhütler azalıyor. İklim müzakerelerini sivil toplum perspektifinden izleyen ECO’nun 12 Kasım tarihli değerlendirmesi, Antalya’daki görüşmelerin arka planında giderek derinleşen bir güven krizine işaret ediyor.
Carbon Brief’in aktardığı verilere göre, 2026 yılına yönelik iklim finansmanı taahhütlerinde yüzde 70’lik düşüş yaşandı. Bunun önemli nedenlerinden biri, önceki çok yıllı finansman taahhütlerinin 2025’te sona ermesine rağmen yeni döneme ilişkin planların açıklanmamış olması. Bugüne kadar yalnızca beş ülkenin 2025 sonrası iklim finansmanı planını sunmuş olması, sorunun boyutunu ortaya koyuyor. Üstelik tartışma artık ne kadar finansman sağlanacağıyla sınırlı değil. Kaynağın hangi koşullarda, kime, ne kadar hızlı ve hangi araçlarla ulaştırılacağı da en az toplam tutar kadar önem taşıyor.
Almanya 6 milyar euroluk sözünü tutamadı
COP31’de gözlerin çevrildiği ülkelerden biri, müzakerelerin başkanlığını üstlenen Avustralya oldu. Ancak Avustralya’dan beklenen yeni finansman taahhüdü gelmedi. Henüz yeni dönem planını açıklamayan önemli ekonomiler arasında Almanya ve Fransa da bulunuyor.
Almanya’nın performansı ise gelişmiş ülkelerin taahhütleri ile gerçekleşmeler arasındaki farkı gösteriyor. Ülke, 2025 yılında 6 milyar euroluk kamu iklim finansmanı sağlama sözü vermesine rağmen 4,7 milyar Euro düzeyinde kaldı. Dahası, sağlanan finansmanın önemli bölümü kredi niteliğinde.
CARE’in yeni raporunda yer alan uyarı da bu açıdan dikkat çekici: Küresel Güney ülkelerinin yıllık borç geri ödemeleri, yakın gelecekte aldıkları yeni iklim kredilerinin tutarını aşabilir. Başka bir ifadeyle, iklim kriziyle mücadele için sağlanan finansman, yanlış tasarlandığında ülkelerin ekonomik kırılganlığını daha da artırabiliyor.
Özel sektör finansmanı açığı kapatabilecek mi?
Gelişmiş ülkeler, kamu kaynaklarındaki yetersizliği özel sektör yatırımlarını harekete geçirerek aşabileceklerini savunuyor. Ancak mevcut performans bu yaklaşımın sınırlarını gösteriyor. Avrupa Birliği’nin harekete geçirdiği özel sektör iklim finansmanı 2024 ile 2025 arasında 1,7 milyar Euro azaldı.
Dolayısıyla kamu finansmanının yerini özel sermayenin alacağı varsayımı, özellikle yatırım risklerinin yüksek olduğu kırılgan ekonomiler açısından ciddi soru işaretleri taşıyor.
Sivil toplum kuruluşları, gelişmiş ülkelerin en az 300 milyar dolarlık finansman hedefine ulaşılmasını destekleyecek somut taahhütler açıklamasını, uyum finansmanı ile çok taraflı iklim fonlarına sağlanan kaynakların üç katına çıkarılmasını talep ediyor.
COP31’den beklenen adımlardan biri de ülkelerin COP32’ye kadar bu taahhütleri nasıl gerçekleştireceklerini gösteren uygulama planlarını hazırlaması…
Borç yükü eylemin önüne geçiyor
Antalya’da COP31 müzakereleri devam ederken, 13 Kasım Finansman Günü’nün en önemli tartışması paranın miktarından çok, kimin tarafından, hangi koşullarda ve kime sağlandığı.
Climate Action Network tarafından yayımlanan ECO bülteni, finansman alanında açıklanan büyük rakamların arkasındaki tabloya dikkat çekiyor.
Küresel Çevre Fonu'nun (GEF) dokuzuncu kaynak yenileme döneminde 4,3 milyar dolar toplanırken, Kayıp ve Zarara Müdahale Fonu'na iletilen 2,8 milyar dolarlık talebe karşılık kullanılabilir kaynak 342 milyon dolarda kalıyor.
Çok taraflı kalkınma bankaları ise 2025 yılında düşük ve orta gelirli ülkelere 103 milyar dolar iklim finansmanı sağladıklarını açıkladı. Ancak bu finansmanın yaklaşık yüzde 4'ü hibelerden, yüzde 80'den fazlası kredilerden oluşuyor. Bu durum, iklim krizinden en fazla etkilenen ülkelerin uyum yatırımlarını yeni borçlarla finanse etmek zorunda kalması anlamına geliyor.
ActionAid'in hesaplamalarına göre iklim krizine karşı kırılgan ülkeler, borç geri ödemelerine iklim eyleminden 25 kat daha fazla kaynak ayırıyor. Küresel Güney ülkelerinin toplam borç geri ödemeleri ise aldıkları hibe niteliğindeki iklim finansmanının 225 katına ulaşıyor.
Oxfam'ın tahminine göre büyük fosil yakıt şirketlerine uygulanacak bir vergi, ilk yılında 400 milyar dolar kaynak yaratabilir.
