Merkez Bankası her ay üç kesimin; piyasa katılımcılarının, reel sektörün ve hanehalkının enflasyona ilişkin beklentilerini derleyip açıklıyor. Ben beklenti yerine tahmin kavramının daha uygun düştüğü yönündeki görüşümü bir kez daha belirteyim. Merkez Bankası’nın mart ayına ilişkin çalışması, her üç kesimin enflasyon tahmininin şubat ayına göre bozulduğunu ortaya koyuyor.
Aslında bundan doğal ne olabilir ki. Hatta tahminlerde bir önceki aya göre olan değişime bakınca insanın “Az bile” diyesi geliyor. Ancak tahminlerin daha da kötüleşmesini önleyen bir etken var; bu çalışmaların ne zaman yapıldığı…
Hemen zamanlamayla ilgili bilgi aktarayım.
Piyasa katılımcılarının yanıtları ayın ikinci ve üçüncü haftasındaki üç günlük sürede alınıyor.
Reel sektörün görüşü ayın ilk yarısında toplanıyor.
Hanehalkı ise görüşlerini TÜFE yayınını izleyen iki hafta içinde iletiyor. Yani şu durumda bu ay için 3 Mart’tan sonraki iki hafta içinde.
Dolayısıyla savaşın giderek şiddetlendiği son günlerin mart ayı tahminlerine etkisi sınırlı.
Yurt içinde özellikle akaryakıta yapılan zamların mart ayı için dile getirilen görüşlere etkisi de yine aynı şekilde sınırlı kaldı. Özellikle motorine 24 Mart’ta yapılan 6,55 liralık zam, her üç kesim için de mart ayı tahminlerine yansımadı. Her ne kadar bu zammın 3,70 lirası indirimle bir gün sonra geri alınmış olsa da sonuçta ortada 2,85 liralık bir zam var.
Kaldı ki tahminini mart ayının başında dile getirmiş ve giderek şiddetlenen savaş ve yarattığı etkileri bu tahminine hiç yansıtamamış olanlar da vardır. Dolayısıyla enflasyona ilişkin tahminlerin gerçekte ne kadar bozulduğunu ancak nisan ayına ilişkin çalışmanın sonuçlarında görmek mümkün olacağa benziyor.
Tahminler ne ölçüde değişti?
Tahminlerin ne ölçüde değiştiğine gelince…
Geçen yılın aralık ayından bu yana olan tahminlere bakıp genel gidişatı ve nasıl bir dönüş yaşandığını görmekte yarar var.
Piyasa katılımcılarının aralıkta yüzde 23,35 olan bir yıl sonrasına ilişkin enflasyon tahmini, yine bir yıl sonrası kaydıyla ocakta yüzde 22,20’ye, şubatta yüzde 22,10’a indikten sonra martta yüzde 22,17’ye yükseldi.
Reel sektör aralık ayında bu yılın aralık ayındaki enflasyonu yüzde 34,80 olarak tahmin ediyordu. Yıllık artış tahmini ocakta yüzde 32.90’a, şubatta yüzde 32’ye geriledi, martta ise yeniden yükselerek yüzde 32,90 oldu.
“Bilgi tedavili” anket
Hanehalkının, aralık ayındaki yıllık enflasyon tahmini Merkez Bankası’nın sektörel enflasyon beklentileri anketine göre yüzde 50,90 düzeyinde bulunuyordu.
Merkez Bankası bu yılın ocak ayından itibaren hanehalkı için yeni bir çalışma başlattı ve bu anketin adını da hanehalkı beklenti anketi olarak belirledi.
Bu anket çerçevesinde vatandaşa yalnızca enflasyon tahmini değil, başka konularda da sorular yöneltiliyor.
Ancak vatandaş, enflasyon tahmini sorulmadan önce bu konuda bilgilendiriliyor. Yani “Bir yıl sonrasına ilişkin enflasyon tahmininiz nedir” sorusundan önce mevcut durumda yıllık enflasyonun hangi düzeyde bulunduğu konusunda vatandaşa bilgi verilip soru öyle yöneltiliyor. Merkez Bankası bu uygulamayı “bilgi tedavisi” olarak niteliyor. Daha önce de ifade etmiştim, kavram olarak “tedavi” sözcüğünün seçilmesi pek hoş olmadı, bu tercihin altında muhtemelen İngilizceden çeviri yatıyordur. “Tedavi” yerine başka bir sözcük bulunabilir, örneğin hatırlatma denilebilirdi.
Ama “bilgi tedavisi”nin de pek etkili olmadığı anlaşılıyor. Aralık ayında yıllık enflasyon tahminini yüzde 50,90 olarak dile getiren hanehalkı, ocak ve şubatta yüzde 48,81’lik tahminde bulunmuştu. Hanehalkının mart ayında dile getirdiği tahmin belirgin bir şekilde artarak yüzde 49,89’a çıktı.
“Enflasyon iyimserleri” çok azaldı
Merkez Bankası sektörel enflasyon beklentileri çalışması kapsamında hanehalkına enflasyonun yönüne ilişkin görüşlerini de soruyor.
Hanehalkının bu soruya verdiği yanıt tahminlerin çok belirgin bir şekilde bozulduğunu ortaya koyuyor.
Ocak ayında yüzde 25’lik bir kesim enflasyonda gerileme beklediğini belirtirken, şubatta gerileme tahmininde bulunanların oranı yüzde 20’ye, martta ise yüzde 15’e düştü.
Buna karşılık enflasyonun artış göstereceği tahmininde olanların oranı sırasıyla yüzde 59, yüzde 63 ve yüzde 69 oldu.
