Ziya Paşa ne güzel dile getirmiş… Söylenen laflara fazla önem vermeyin, hatta pek itibar etmeyin, yapılan işlere bakın; kişinin aynası yaptığı iştir, diye…
Kişi yerine ister bir şirketi koyun, ister ekonomi yönetimini ya da hükümeti… Verilen sözlere, bu kapsamda enflasyon hedeflerine, sonra da gerçekleşmenin ne olduğuna bakın, tutmuş mu, tutmamış mı?
İşte Merkez Bankası’nın her yıl dört kez açıkladığı enflasyon raporları ile hükümetin açıkladığı orta vadeli programlar ve bu çerçevede öngörülen enflasyon hedefleri ile gerçekleşmeler…
Öngörülen oranlar ve gerçekleşmeler doğrudan Ziya Paşa’nın o meşhur “Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz” sözünü akla getiriyor değil mi…
Ne söz verilmiş, ne olmuş?
Tabloda çok büyük bir alanın mavi olduğunu görüyorsunuz. Bu alanlarda yer alan yüzde 5’ler, Türkiye’nin tek haneli enflasyona geçmesinin öngörüldüğü dönemleri gösteriyor. Peki bu hiç mümkün olmuş mu; ne gezer!
Örneğin Merkez Bankası 2021’in ilk enflasyon raporunda o yılın enflasyonunu yüzde 9,4, 2022’nin oranını yüzde 7, sonraki yılların gerçekleşmesini ise yüzde 5 olarak öngörmüş. Peki ya sonuç?
2021’in enflasyonu yüzde 36, 2022’nin yüzde 64, 2023’ün yüzde 65 olmuş.
Ama gidişata da ayak uydurulmuş. Bakılmış ki öyle tek haneler hiç mi hiç söz konusu olmayacak, tahmin sürekli değiştirilmiş. Örneğin 2021’in yüzde 9,4 ile başlayan tahmini hep yukarı çekilerek yüzde 18,4’e kadar çıkarılmış.
2022’nin yüzde 7 ile başlatılan tahmini yüzde 65’e yükseltilmiş.
Aynı şekilde 2023’ün yüzde 5’lik başlangıç tahmini de son aşamada yüzde 65 olmuş.
Ne güzel değil mi? Baktın tahminin tutmayacak, oyun oynanırken kural değiştirmek gibi “Ben tahminimi yukarı çekiyorum” diyeceksin.
Neyse ki Merkez Bankası bu gidişata ayak uydurma uygulamasını geçen yıl bir ölçüde terk etti. Merkez Bankası açısından artık tahmin başka, hedef başka. Hedef, olağanüstü gelişmeler olmadığı takdirde değiştirilmeyecek ve nitekim değiştirilmedi de. Ama bu uygulamaya geçilen 2025’in üçüncü enflasyon raporunda tahmin yüzde 25-29 arası denilirken hedefin yüzde 24’te tutulması gibi bir garip uygulamaya gidildi. Yılın dördüncü raporunda hedef yine değiştirilmedi ve yüzde 24’te sabit bırakıldı ama bu sefer tahmin daha da yukarı çekilip yüzde 31-33 arası olarak ilan edildi.
Bunlar konunun teknik tarafı, vatandaşı ilgilendiren yön başka. Tabloda tahmin ya da hedef olarak yer alan oranlar ile gerçekleşmenin ne olduğuna odaklanmak gerekiyor.
Bir kez daha mavi kutulara dikkat! Türkiye şimdiye kadar çoktan mavi kutularda yer alan yüzde 5’lik oran düzeyine inmiş olmalıydı.
Ekonomi yönetiminden bir kez bile, evet bir kez bile “Eleştiriler haklı, biz bu dönem için, örneğin 2025 için yıllar önce yüzde 5 öngörmüştük ama maalesef bu konuda başarılı olamadık” şeklinde özetlenebilecek bir itiraf duydunuz mu?
Tam tersi söyleniyor. “Yüzde 65’lerden yüzde 30’lara inildi, 2024’te yüzde 44 olan oran 2025’te yüzde 31’e düşürüldü; dezenflasyon da dezenflasyon” deniliyor.
Gel de inan!
Sonra da enflasyondaki düşüşün devam edeceği, vatandaşın hesabını kitabını buna göre yapması gerektiği dile getiriliyor.
Hiç kuşku yok, vatandaş hesabını kitabını açıklanan enflasyon hedefine göre yapıyor! Yapıyor ama “küçük” bir farkla…
Enflasyon hedefi 2025 için yüzde 16 ya, vatandaş bu düzeyin en az, bakın en az yarı oranında daha yukarıda gerçekleşeceğini öngörüyor ve hesabını kitabını ona göre yapıyor.
Çünkü vatandaş işini biliyor; ne yapması, nasıl davranması gerektiğini biliyor.
Geçmişin deneyimi ve yaşananlar çok öğretici çünkü. Artık atasözü haline gelmiş Ziya Paşa’nın o sözünü de hiç unutmuyor.
“Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz.”
Unutulan 16
Bu arada sahi ekonomi yönetimi 2026 için göğsünü gere gere “Ama hedefimiz yüzde 16” diyebiliyor mu? Bırakın göğsünü gere gere söylemeyi, bu oran dile getiriliyor mu, getiriliyorsa bile ben mi duymuyorum!
Yoksa 2026 hedefi çoktan değişti de ilan mı edilmiyor? Baksanıza dillerde hep yüzde 20’nin altına inmek iddiası var.
Bakalım Merkez Bankası 12 Şubat’ta bu yılın ilk enflasyon raporunu açıkladığında 2026’nın yüzde 13-19 sınırlarında olan enflasyon tahminini ve yüzde 16 olan enflasyon hedefini değiştirecek mi?
