İstanbul Ticaret Üniversitesi tarafından 23-24 Eylül 2026 tarihlerinde İstanbul Ticaret Kongresi düzenlendi. Dünya Ticaret Örgütünün yetkililerinin de katıldığı kongrede küresel ticaretteki gelişmeler ve yeni anlayışlar ağırlıklı olarak konuşuldu. Kongrede en öne çıkan konulardan biri olarak korumacılığın dış ticarette kısa vadede ithalatı azaltmadığı ve aksine devam eden ithalat işlemleri ile bu ilave gümrük vergilerinin tüketici üzerinde bir yük oluşturduğuna işaret edildi. Sonuçta, tüketici bu ticaret savaşlarının maliyetini ödedi ve ödemeye devam ediyor.
Diğer konu olarak ise ticaretin birleştirici rolünün yüzyıllara dayanan bir gözlem ve tecrübe olduğu ve ticaretin beraber yaşamanın bir anahtar rolü olduğuna işaret edildi. Rekabet ve yerli üretimler ticari hayatın doğal bir parçası oldu ve tüketicinin refahını artırmak temel hedef oldu. Ama son dönem hariç ticaret ile jeopolitik gerilimler birlikte anılmadı. Kongrede uzun uzun bu konulara da değinildi.
Bugün Avrupa Birliği (AB), son yılların en kapsamlı gümrük reformunu hayata geçiriyor. Bu konudan biraz bahsetmek istiyorum
Avrupa Birliği ne değiştiriyor?
Yeni sistem kapsamında AB genelinde merkezi bir Gümrük Veri Merkezi kurulacak. İthalat ve ihracata ilişkin bilgiler tek bir dijital platformda toplanacak; risk analizleri gerçek zamanlı veriler üzerinden yapılacak. İthalat süreçlerini tamamlamak için gereken süreyi azaltarak ve tek bir AB arayüzü sağlayarak ithalatçı-ihracatçılar için gümrük raporlama işlemlerini basitleştirecek ve rasyonelleştirecek. Ayrıca, yeni kurulan Avrupa Birliği Gümrük Otoritesi, üye ülkelerin risk yönetimini daha koordineli şekilde yönetecek.
Reformun en dikkat çekici unsurlarından biri ise "Trust & Check Trader" yaklaşımı. Şeffaf veri paylaşan ve yüksek uyum standardına sahip firmalar, çok daha hızlı gümrük işlemlerini sonlandırabilecek. Başka bir ifadeyle artık firmalar data ve veri işleyerek gürmüklere karşı sorumlu olacak.
Diğer önemli değişiklik ise e-ticarette yaşanıyor. 150 Avro altındaki gönderilere ilişkin muafiyet kaldırılırken, çevrim içi platformlar da ithalatçı sorumluluğu üstlenmeye başlayacak. Küçük paketlere yönelik yeni mali yükümlülükler ve kontroller devreye alınacak. Sorumluluğu bireysel tüketici ve taşıyıcılara yükleyen mevcut gümrük sistemi değişerek, online platformların, AB'ye online olarak satılan malların tüm gümrük yükümlülüklerine uyması sağlanacak.
Kısacası Avrupa, sınırda kontrol yapan bir gümrük sistemine ilave olarak ticaret akışını anlık verilerle yöneten dijital bir yapıya geçiyor.
Bu değişiklik Türkiye'yi nasıl etkileyecek?
Değerlendirilmesi gereken asıl kritik soru, değişikliğin Türkiye’yi nasıl etkileyeceği oluyor.
Türkiye, ihracatının yaklaşık yarısını Avrupa pazarına gerçekleştiriyor. Dolayısıyla, AB'nin gümrük kurallarındaki her değişiklik Türk ihracatçısı için fiili bir yeni kural anlamına geliyor.
Önümüzdeki dönemde Avrupalı alıcılar yalnızca ürün kalitesine değil, veriye de odaklanacaklar. Böylelikle, ürünün nerede üretildiği, hangi tedarikçilerden geçtiği, karbon ayak izi, izlenebilirliği ve uyum kayıtları çok daha fazla önem kazanacak. Bir nevi dijital pasaport ile gümrükler arasında bir bağlantı kurulma imkanı da bulacak.
Özellikle otomotiv, tekstil, kimya, elektronik ve e-ticaret sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler bu dönüşümü daha yoğun hissedecek çünkü AB'nin kurduğu yeni sistem, risk analizini veri üzerinden yürütecek ve eksik veya tutarsız veri sunan firmalar daha fazla kontrole tabi tutulabilecek.
Türkiye ne yapmalı?
Her yeni düzenleme aynı zamanda bir fırsattır.
İlk olarak Türkiye, konuyu yalnızca bir mevzuat değişikliği olarak görmemeli. Avrupa'nın kurduğu bu sistem aslında yeni nesil bir ticaret altyapısıdır.
Kamu tarafında Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin modernizasyonu yeniden gündemin üst sıralarına taşınmalı. Veri paylaşımı, e-ticaret, dijital ticaret ve ortak risk yönetimi gibi alanlarda AB ile uyumlu bir yol haritası oluşturulmalı.
Geleceğin rekabet avantajı artık yalnızca üretim kapasitesinden kaynaklanmayacak. Avrupa'nın yeni yaklaşımına göre rekabet gücü; kaliteli ürün, hızlı lojistik ve güvenilir verinin birleşiminden oluşacak. Veri yeni petrol olarak anılmaya devam edecek.
Sonuç olarak AB Gümrük Reformu, bugün teknik bir düzenleme gibi görünse de geleceğin ticaret düzenini şekillendirecek stratejik bir dönüşüm olarak ortaya çıkıyor.
