Mustafa AK - Vizyon Şirket Ortağı
Ödeme ve elektronik para kuruluşları; 6493 sayılı Kanun çerçevesinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yetki ve denetimi altında belirli sermaye yeterliliğine sahip olmak zorunda olan ve kendilerine verilen izin çerçevesinde faaliyet yürüten ödeme hizmetleri ve/veya elektronik para hizmetleri veren A.Ş.’lerdir.
Hali hazırda 63 elektronik para kuruluşu ve 26 adet ödeme kuruluşu mevcuttur.
Bu kuruluşlar temel olarak sanal pos hizmeti, para transferine aracılık, fatura ödemelerine aracılık, elektronik para kullanımına yönelik faaliyetler ile mobil ödeme hizmetleri sunarlar.
Bu çalışmamızda bu şirketlerin vergilendirilmesine yönelik temel konuları ve özellikli bazı hususları soru-cevap şeklinde ve anlaşılır bir şekilde anlatmaya çalıştık.
1- Ödeme ve elektronik para kuruluşları kurumlar vergisi mükellefi midir?
Türkiye’de faaliyet gösteren ödeme ve elektronik para kuruluşları kurumlar vergisi mükellefi olup KVK 32. madde uyarınca kazançları üzerinden %30 oranında vergi öderler.
2- Ödeme ve elektronik para kuruluşları BSMV mi KDV mi öderler?
6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu çerçevesinde banker sıfatını haiz olduklarından bu kuruluşlar BSMV mükellefidir.
Bu kuruluşların 6493 sayılı Kanun uyarınca BDDK/Merkez Bankası tarafından verilen izin çerçevesinde denetime tabi ve esas iştigal konusu olarak yaptıkları hizmetler BSMV’ye, faaliyet izni kapsamında olmayan ve esas iştigal konusunda bulunmayan hizmetleri KDV’ye tabidir.
3- KDV mükellefiyeti kapatılmalı mı?
Kuruluşların KDV’ye tabi teslimleri de (kiralama, araç ve demirbaş satışı gibi) olacağından KDV mükellefiyeti kapatılmamalıdır. Her ay KDV beyannamesi verilmelidir.
4- Şube varsa BSMV beyannamesini kim verecek?
Elektronik para ve ödeme kuruluşlarının şubeleri tarafından yapılan işlemler dolayısıyla verilmesi gereken Hizmet Vergisi (Banka Muameleleri Vergisi) Beyannamelerinin, genel merkezlerince bağlı bulundukları vergi dairesine verilmesi gerekmektedir.
5- BSMV nasıl hesaplanır?
Elektronik para ve ödeme kuruluşları tarafından ödeme hizmeti kullanıcısına verilen hizmet nedeniyle tahsil edilen komisyon, ücret vb. tutarların tamamının vergilendirilmesi esastır. Genel BSMV oranı %5’tir.
Komisyon tutarının bir kısmının yurt dışında veya yurt içinde yerleşik bir kuruluşa aktarılmasının BSMV matrahına etkisi bulunmaz.
Öte yandan diğer mükelleflere işlemle doğrudan bağlantılı olarak hesaplanıp işlem başına aktarılan bir komisyon tutarı bulunması halinde bu tutar lehe alınan paranın hesabında işlem maliyeti olarak dikkate alınabilir. Örneğin işlem nedeniyle bankaya ödenen ve işlem anında tutarı belirli olan bir komisyon varsa bu komisyon BSMV matrahından düşülür.
Ancak işlem anında ortaya çıkmayan veya işlem anında ortaya çıkmakla birlikte tutarı net bir şekilde hesaplanamayan maliyet unsurları lehe alınan paranın hesabında dikkate alınmaz.
Örnek: Ödeme kuruluşu ile anlaşmalı bir alışveriş mağazasından 200 TL tutarında bir mal alınmıştır. Bu işlem nedeniyle ödeme kuruluşu alışveriş mağazasına verdiği sanal POS hizmeti nedeniyle bu mağazadan 10 TL komisyon tahsil etmiş olup, bu tutarın 6 TL'sini verdiği hizmetten dolayı POS bankasına komisyon olarak aktarmıştır. Buna göre, ödeme kuruluşunun lehe aldığı 4 TL üzerinden BSMV hesaplaması, POS bankasının da ödeme kuruluşunca kendisine aktarılan 6 TL üzerinden BSMV hesaplaması gerekir.
6- İşleme aracılık eden şirketin KDV mükellefiyeti varsa nasıl hareket edilir?
Fatura ödemeleri ve havale hizmetlerinde işleme aracılık eden temsilcinin BSMV mükellefi olmayan bir kişi olması halinde temsilci tarafından kendi payına düşen komisyon tutarı üzerinden KDV hesaplanması gerekir. Ödeme kuruluşunun ise temsilci tarafından kendisine aktarılan komisyon tutarı üzerinden BSMV hesaplaması gerekir.
7- Komisyonun tamamen başka bir kuruma aktarımı durumunda vergileme nasıl yapılır?
Tahsil edilecek komisyonların tamamının başka bir BSMV mükellefine (örneğin banka veya başka ödeme kuruluşu) birebir aktarılması ve bu işlem dolayısıyla lehe para alınmaması durumunda söz konusu tutarlar üzerinden bu ilk ödeme kuruluşunca BSMV hesaplanmasına gerek bulunmamaktadır (14.08.2020 tarihli ve B.07.1.GİB.4.99.16.02-180[28]-17558 Sayılı Özelge).
Yurtdışı kuruma aktarılan komisyonların matrahtan mahsubunun yapılamayacağına yönelik idari görüşler vardır.
8- BSMV hesaplanmasında iç yüzde yöntemi kullanılabilir mi?
Tahsil edilen komisyonun vergi dahil olarak tespit edilmesi halinde BSMV'nin iç yüzde yöntemiyle ayrılıp ödenmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak, gerekli belgelerde herhangi bir belirleme yapılmaması durumunda tahsil edilen komisyon tutarının tamamı BSMV matrahını oluşturacaktır. Bu nedenle anlaşma ve sözleşmelerde bu hususun belirlenmesi şarttır.
9- İşlemler nedeniyle hangi belgeler düzenlenir?
6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren ödeme ve elektronik para kuruluşları BSMV'ye tâbi işlemleri için dekont, BSMV’ye tabi olan işlemleri dışında kalan KDV'ye tâbi teslim ve hizmetleri için fatura düzenler. Bu bir zorunluluktur.
Dekontlar BSMV’ye tâbi hizmet veya satışlarda BSMV yükümlülüğünün doğduğu anda düzenlenir. Bu şekilde düzenlenmeyen dekontlar hiç düzenlenmemiş sayılır.
Dekontların anlaşmalı matbaalara bastırılması veya notere tasdik ettirilmesi zorunlu değildir.
Bir ay içinde düzenlenen dekontlara ilişkin bilgiler, takip eden ayın on beşinci günü sonuna İnternet Vergi Dairesi üzerinden Gelir İdaresi Başkanlığına gönderilmelidir.
Dekontların şekli ile bunlarda yer alması zorunlu bilgiler 435 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğinde anlatılmıştır.
Öte yandan faaliyetlerine göre bir, üç, altı ay veya bir yıl gibi belirli hesap devreleri itibariyle, devre sonlarında düzenlenen hesap bildirim cetveli (ekstre) ile bildirilmesi mutad olan BSMV’ye tabi işlemler için dekont yerine aynı bilgileri taşımak şartı ile hesap bildirim cetveli (ekstre) düzenlenebilir.
10- Satış ve maliyetlerde hangi muhasebe kayıtları kullanılır?
Ödeme ve elektronik para kuruluşları tek düzen hesap planını kullanmaktadır. Bu çerçevede alınan komisyonlar, 600- Yurtiçi Satışlar hesabında, ödenecek BSMV ise 360- Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabında takip edilmelidir.
Ödenen komisyonların ve faaliyetle ilgili temel masrafların 740- Hizmet Üretim Maliyeti içerisinde takip edilmesi uygundur.
Öte yandan BSMV doğuran satışlarla KDV doğuran satışların alt hesap bazında ayrı takip edilmesi gerekmektedir.
11- Faaliyet konusu olmayan işlemlerde KDV mi hesaplanacak?
Verilen yetki belgesi çerçevesinde bulunmayan ve esas iştigal konusu sayılmayan satışlarla ilgili BSMV değil KDV hesaplanmalı ve beyan edilmelidir. Örneğin sabit kıymet satışları veya varlıkların kiralanması bu nitelikteki işlemlerdir. Bu konuda temel kıstas verilen hizmetin faaliyet izni kapsamında olup olmadığıdır. Tereddütlü konularla ilgili görüş alınmasında fayda vardır.
12- Bu kuruluşlara kesilen faturalardaki KDV indirilebilir mi?
KDV Genel Uygulama Tebliğine göre indirim hakkı tanınan ve tanınmayan işlemleri birlikte yapan mükellefler, alışlarında yüklendikleri vergileri, herhangi bir ayırım yapmaksızın tamamen o dönemde indirilebilir KDV hesabına intikal ettirir.
Daha sonra aynı dönemde, toplam satışlar içinde indirim hakkı tanınmayan işlemlerin oranı bulunur, bu oran, o dönemdeki toplam satışlar nedeniyle yüklenilen vergilere uygulanarak, istisna kapsamına giren işlemler dolayısıyla yüklenilen vergi miktarı hesaplanır.
Bu şekilde bulunan vergisiz satışlara (kısmi istisna kapsamına giren işlemlere) ait yüklenilen vergiler, KDV beyannamesinin, “İlave Edilecek KDV” satırına yazılır. İndirim hakkı tanınan ve tanınmayan işleri birlikte yapan mükellefler, müşterek genel giderler ile amortismana tabi iktisadi kıymetler nedeniyle yüklendikleri vergilerden, indirim konusu yapılacak olanlar ile indirim konusu yapılmayıp, gider hesaplarına aktarılacak olanları, bu esaslara göre ayırıma tabi tutar.
Örnek: Ödeme kuruluşu 2025 Nisan ayında esas iştigal konusuyla ilgili 4 milyon TL, bunun haricinde 1 milyon TL olmak üzere toplamda 5 milyon TL mal ve hizmet satmıştır. Kuruluş aynı dönemde 2 milyon TL KDV ödemiştir.
Nisan ayında esas iştigal konusuna yönelik satışların toplam satışlara oranı %80’dir. (4/5) Buna göre Nisan 2024’de yüklenilen KDV’nin %80’i, yani 1.6 milyon TL ilave edilecek KDV satırına yazılacaktır. 2 milyon TL “indirim”, 1.6 milyon TL “ilave edilecek KDV” olarak dikkate alınacağından net olarak 400 bin TL KDV indirilmiş olacak, kalan 1.6 milyon TL ise gider veya maliyet olarak dikkate alınacaktır.
13- Sorumlu sıfatı ile ödenen KDV’nin durumu ne olacak?
Sorumlu sıfatıyla verilen KDV’de de aynı esaslar çerçevesinde kısmi indirim yapılması gerektiği kanaatindeyiz. Öte yandan aynı dönemde yüklenilen KDV yoksa ödenen KDV’nin tamamı gider veya maliyete atılabilir.
14- Bu kuruluşların KDV tevkifatı yönünden farklılığı var mı?
Bu kuruşlar KDV Tebliğinde belirlenmiş alıcılar arasında sayılmamıştır. Bu nedenle diğer A.Ş.’ler gibi tebliğde sayılan mal/hizmet alımlarında tevkifat yapıp 2 no.lu KDV beyannamesiyle beyan etmelidir.
15- BSMV’li kesilen dekontun iadesinde ne yapılacak?
Dekontun hatalı düzenlendiği, işlemin muhasebe kayıtlarına alınmasından önce tespit edildiği takdirde belge iptal edilir. Ancak iptal edilen belge muhafaza edilerek talep halinde yetkili mercilere ibraz edilir.
Muhasebe kayıtlarına alınmasından sonra düzeltme icap ederse belge iptal edilmeyip bu kaydı düzeltici mahiyette yeni bir belgeye istinaden düzeltme kayıtları yapılır.
BSMV yatırıldıktan ve bu tutar karşı tarafa iade edildikten sonra vergi dairesinden iade alınabileceğini değerlendiriyoruz. Bunun yerine fazla ve yersiz ödenen BSMV’nin ilerleyen dönemlerde doğan BSMV’lerden mahsup edilmesine yönelik idari düzenleme yapılmasında fayda vardır.
16- Enflasyon muhasebesi uygulaması nasıl olacak?
Ödeme ve elektronik para kuruluşlarında 213 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde enflasyon düzeltmesi yapılması zorunlu olup, 2024 ve 2025 hesap dönemlerinde yapılan enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan kâr/zarar farkı kazancın tespitinde dikkate alınmayacaktır.
Enflasyon düzeltmesi zararının oluşması halinde, bu zarar tutarı beyannamede kanunen kabul edilmeyen gider satırına, enflasyon düzeltmesi karının oluşması halinde ise bu tutar beyanname üzerindeki diğer indirimler satırına yazılarak enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan kâr/zarar farkının kazancın tespitinde dikkate alınmaması sağlanır.
Amortismana tabi iktisadi kıymetler, geçici vergi dönemleri de dâhil olmak üzere 2024 ve 2025 hesap dönemlerinde düzeltilmiş tutarlar üzerinden amortismana tabi tutulabilecek ve düzeltilmiş tutarlar üzerinden ayrılan amortismanlar ilgili dönem kazancının tespitinde dikkate alabilecektir.
Düzeltmeye tabi tutulan kıymetlerin satılması durumunda, maliyet bedeli olarak bu kıymetlerin düzeltilmiş tutarları dikkate alınır.
Düzeltme işlemine tabi tutulmuş olan 2023 hesap dönemi sonuna ait bilançoda yer alan parasal olmayan kıymetlerden amortismana tabi olmayan kıymetlerin, düzeltilmiş değerlerinin altında bir bedelle satılması halinde, düzeltme sonrası değerle, düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zarar, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmaz.
2024 hesap döneminden itibaren yapılan enflasyon düzeltmesi işlemleri çerçevesinde oluşan maliyet artışı nedeniyle bir satış zararı doğması halinde ise bu zararın tamamı mali zarar olarak kabul edilir.
17- Bu kuruluşlar nakdi sermaye indiriminden faydalanabilir mi?
Kurumlar Vergisi Kanununun "Diğer indirimler" başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde düzenlenen nakdi sermaye artışı indiriminden finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler yararlanamaz. Buna göre faaliyet izninin onaylandığı tarihten itibaren geçmiş yıllardan devreden indirim hakkı da dahil olmak üzere nakdi sermaye indiriminden yararlanılması mümkün değildir (28.05.2024 tarihli ve 62030549-125-703769 Sayılı Özelge).
18- Finansal faaliyet harcı ödenir mi?
6493 sayılı Kanuna göre şirketinize ödeme kuruluşu olarak verilen faaliyet izni kapsamında gerçekleştirilen faaliyetlerin finansal faaliyet (hizmet) olduğu dikkate alındığında, şirketinize verilen faaliyet izni için 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin (XI) inci bölümüne göre harç aranılması gerekmektedir (09.05.2018 tarihli ve 90792880-140.08.09[2017/865]-191244 Sayılı Özelge).
Buna göre bu kuruluşlar her yıl finansal faaliyet harcı öderler. 2025 yılı için bu tutar 1.078.803,20 TL’dir.
19- Finansman gider kısıtlaması yapılır mı?
6493 sayılı Kanun kapsamında yetkilendirilerek 5411 sayılı Kanunun 4. maddesinde sayılan faaliyetlerden bir kısmını yürütebilen kuruluşların, 5411 sayılı Kanun kapsamında finansal kuruluş olarak kabul edilmesi ve finansman gider kısıtlaması uygulamasına tabi tutulmaması gerektiği değerlendirilmiştir (18.10.2022 tarihli ve 62030549-125[11-2021]-1196024 Sayılı Özelge).
20- Uyumlu mükellef indiriminden faydalanılabilir mi?
Finans kuruluşları arasında sayıldığından bu kuruluşların %5’lik uyumlu mükellef indiriminden faydalanması mümkün görünmemektedir.
