Tesis turizmi tesisin içinde bulunduğu yöreye, o yöredeki KOBİ’lere, hizmet sağlayanlara beş kuruşluk fayda sağlamadı bugüne kadar.
Taylor Swift Amerika’nın pop starı ise Tarkan da bizim memleketin pop starı. Amerika’nın pop starının konser turlarının ekonomik etkisinin hesaplanmasına dayalı bir Swiftonomics (bir nevi Swift iktisadı) kavramı var ancak Türkiye’nin pop starının konser turlarının ekonomik etkisinin hesaplanmasına dayalı bir Tarkanomics (Tarkan iktisadı) kavramı yok. Gelin, ben bugün bu noktaya dikkatinizi çekeyim.
Kültürel turizm, aslında Türkiye’nin üzerine odaklanmasında fayda olan alanlardan biri. Yalnızca İstanbul ya da Kapadokya açısından değil, Doğu Anadolu için de dikkate almamız gereken bir hizmet sektörü aktivitesi. Kültürel etkinlikler, konserler aslında farklı bölgelerle ilgili farkındalık yaratmanın yollarından biri. Önemli olan dikkati çekmek ve oraya getirmek sonuçta.
Tarkan konseri için bir araya gelenlerin ilgisini çekecek başka ne yapmak gerekir? Bu amaçla ülke içinden ya da dışından konserin verileceği yere gelen turiste neler sunulabilir? Bu tür aktiviteleri bir turizm stratejisi içinde nasıl değerlendirmek gerekir?
Tesis turizminden satıh turizmine geçiyoruz
Nedense bizim buralarda bu konuda farkındalık yerlerde sürünüyor. Turizm desteği deyince aklına hemen tesis inşaatı teşviki gelen bir Turizm Bakanlığımız var malum. Bu bakanlık tesis turizmi şehvetinden kendini hâlâ kurtaramadı. Yanlışta ısrara devam ediyor.
Halbuki artık Antalya’da bile tesis turizminin sonuna geliyoruz iklim değişikliği ve orman yangınları nedeniyle. Turisti alandan alıp, tek bir tesisin içine sokup sonra yeniden alana götürmeye dayalı mevcut turizm anlayışımız.
Tesis turizmi tesisin içinde bulunduğu yöreye, o yöredeki KOBİ’lere, hizmet sağlayanlara beş kuruşluk fayda sağlamadı bugüne kadar. Antalya’da da sağlamadı, Erzurum’da da sağlamadı.
Gidin bakın Erzurum’daki kayak tesislerine. Havaalanından tesise en çabuk erişilebilen kayak merkezlerinden biri Erzurum’da. Uçaktan in, yarım saate tesistesin; hemen kayak, sonra yemek, hep aynı tesisin içinde. Alışveriş bile tesis içinde. İşte artık bunu değiştirme zamanı geldi.
Özellikle Doğu Anadolu’da terörden sonra hayat deyince benim aklıma öncelikle turizme dayalı bölgesel kalkınma stratejisi geliyor. İşte turizmde artık “hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” dönemindeyiz demem bununla bağlantılı.
Tesis turizminden satıh turizmine geçme dönemindeyiz. O satıh bütün bir Van, bütün bir Antalya, bütün bir Erzurum. Swiftonomics ile Tarkanomics konusu da doğrusu bir tarafından bu meseleyle bağlantılı gibi geliyor bana.
Eras konserleri ve Swiftonomics
Konserler arasındaki nitel farklara girmeyeyim. Bilenler öyle anlatıyor aslında. Mesela Taylor Swift konserlerinde sahnede bir tek Taylor Swift olmuyor, kalabalık bir dans grubu ile bir nevi bir gösteri sahneye konuluyor.
Ama Tarkan konserlerinin sahnesinde esasen bir tek Tarkan oluyor. Hani Cem Yılmaz ile birlikte sahne almak bile bu manada bir tür farklılık. Ama o da sahneye konulan bir gösteri değil sonuçta. İki kişi birlikte bir Tarkan şarkısı söylüyorlar.
Taylor Swift’in kariyerinin farklı dönemlerini içeren şarkılarla dolu Eras (Dönemler) konser turu Mart 2023’te başladı, Aralık 2024’te tamamlandı. Yaklaşık iki yıllık bir dönemde 149 konser verdi Taylor Swift.
İşte bu iki yıllık dönemdeki konserlerle birlikte, Taylor Swift konserlerinin ekonomik etkileri ile ilgili bir literatür ortaya çıktı. Bir tür eğlence ya da kültürel turizm etkisi. Konserlerin yarattığı hareketliliğin yerel ekonomi üzerindeki etkisiyle başladı iktisadi etki üzerine tartışmalar, haberler.
Restoran fiyatlarından uçak bileti fiyatlarına enflasyonist etki bile tartışma konuları arasındaydı. Taylor Swift ekonomisi manasına Swiftonomics bu arada kullanılmaya başlandı. 2023 yılında Swift’in ziyaretiyle birlikte Illinois eyaletinde otel rezervasyonu rekoru kırıldığını bizzat eyalet valisi J.B. Pritzker açıkladı.
Swift’in Kaliforniya eyaletinin Los Angeles kentindeki altı konseri öncesinde, bir düşünce kuruluşu, California Center for Jobs and the Economy, konserler dizisinin eyalet milli gelirine 320 milyon dolar katkı yapacağını açıkladı. Buna göre, yerel istihdam 3300 kişi artıyordu.
Swift konserleri bu arada Merkez Bankası kayıtlarına bile girdi. Fed, Amerikan Merkez Bankası, Haziran 2023’teki değerlendirmesinde “Mayıs ayı Taylor Swift konserleri pandemiden sonra Filadefiya’da otel gelirlerinin en güçlü olduğu ay oldu” dedi.
Tarkan var, Tarkanomics yok
Tarkan en son İstanbul’da 10 konser verdi. Doğrusu ya, benzer bir ekonomik etki analizi görmedik daha Türkiye’de. Benzer bir Tarkanomics tartışması, haberi filan da olmadı. Elbette Tarkan konserlerinin yarattığı bir hareketlilik oldu İstanbul’da. Farkı Google’dan izlemek mümkün.
Peki, neden Swiftonomics benzeri bir Tarkanomics etkisi ortaya çıkmadı? Swift’in ekonomik etkisi ile ilgili analizlerde konser başına ortalama 70 bin kişilik bir topluluk üzerinden hesap yapılıyor. Neden? Konser salonlarının büyüklüğünden elbette. Öyle bakınca kültürel aktivitenin yol açtığı ekonomik hareketlilik ister istemez büyüyor.
Taylor Swift’in müziğinin dönemler boyunca geçirdiği değişimi ortaya koyan Eras (Dönemler) konserlerinin yapıldığı salonların kapasitesi ortalama 73 bin kişi civarındaymış. Elli binlik olanı da var 95 binlik olanı da.
Ne yapmak lazım? Öncelikle bunu son Tarkan konserlerinin yapıldığı Volkswagen Arena’nın 5 bin kişilik kapasitesi ile kıyaslamak lazım sanırım. Açık Hava Tiyatrosu da benzer sayıda izleyici alabiliyor ancak. Bütün biletleri de satsanız 5 bin kişi işte. 73 bin nere, 5 bin nere?
Şimdi buna Tarkan kapalı küçük salonları tercih ediyor galiba diye bakmamak lazım. Malum Swift, konserlerini stadyumlarda yapıyor. Tarkan’ın Londra’da konser verdiği bir kapalı salon olan The O2 20 bin kişilikti, mesela. Münih’teki Olympiahalle’de benzer bir büyüklükte. Tesis olsa doldurmak mümkün sonuçta. Ama memlekette bir kısıt var.
Döndük dolaştık inşaat işine de geldik bakın. Konserin yarattığı hareketliliği 70 bin kişinin yemek yemesi, otel ayarlaması, taksiye, uçağa binmesi diye hesaplamakla benzer bir hesabı 5 bin kişi için yapmak arasında ciddi bir fark var doğrusu. Birine yurt dışından, kent dışından on binler geliyor, diğerine yüzler.
Ama bu tesis farklı tesis, Antalya’daki gibi turisti içine hapsetmek için tesis değil, turisti kente kültürel bir aktivite için getirip sonra etrafta dolaştırmak için tesis. Bir nevi, tasarlanan turizm rotasının yarattığı hareketliliğin tam merkezinde yer alan bir tesis.
Şimdi bu Tarkanomics meselesine bakarken hadisenin bir de bu boyutu var doğrusu. Konser gibi bir kültürel aktiviteyi turizm planlaması içine nasıl yerleştirmemiz gerektiğini düşünmeye başlamakta fayda var.
Tarkan konseri yalnızca Tarkan’ı ilgilendiren bir ticari aktivite değil. İstanbul’un, hatta konserin kurulduğu sokağın, mahallenin iktisadi hayatına dokunan bir hadise. Tarkanomics dediğimiz şey de tam olarak bu işte.
