MEHMET KAYA/ANKARA
Tüm Eczacı İşverenler Sendikası (TEİS) tarafından hazırlanan raporda, Türkiye’de ilaç fiyat belirleme modeli ve ilaç fiyat seviyesine göre hesaplanan eczane kârlılık oranlarına etki eden ilaç fiyat kademelerinin (barem) eczanelerin ekonomik durumunu kötüleştirdiği savunuldu.
Rapor, ilaç fiyat belirleme-güncelleme modelinin, güncel Euro kuru yerine, özel bir kurla hesaplandığı hatırlatıldı. Zaman içinde değişen model, son olarak bir önceki yıl ortalama Euro kurunun yüzde 70’i kadar uygulanmaya başlandı. Rapora göre, yıl başında belirlenen ve önceki yılın ortalama kurunu dikkate alan bu hesaplama, Euro kurunun güncel değerinin arttığı, bazı dönemlerde de hızlı arttığı göz önüne alındığında ciddi fark oluşturmaya başladı.
Eczane karlılığını etkileyen diğer unsur da, ilaç fiyatlarının kademelere ayrılarak, düşükten yükseğe doğru kar oranlarının sıralanmasıyla oluşturulan baremlerin değerinin enflasyonun çok gerisinde belirlenmesi nedeniyle ortaya çıktı. Rapora göre, ilaç karlılık oranlarının sıralandığı fiyat baremleri, olması gerekenin yarısından daha az durumda. Bu da oransal olarak eczanelerin elde ettiği karı aşağı çekiyor.
Örnek karlılık hesabı: Baremler güncel (dönemsel) Euro kadar artsa bile 2025’te eczane karı 2023’ün altında kalıyor
TEİS raporunda, örnek ilaç fiyatları ve Türkiye genelindeki ilaç satışlarının temsil edildiği hesaplamada 2023 yılında 1 milyon 121 bin TL ciro yapan bir eczanenin net karının yaklaşık 69 bin 944 TL olduğu hesaplandı. 2024 ve 2025’te, gerçekleşen enflasyon, düşük barem güncellemesi, eczanelerin sabit giderleri dikkate alındığında, mevcut durumda aynı ilaç satışlarıyla cironun 1 milyon 619 TL’ye yükselirken, karın 27.1 bin TL’ye gerilediği belirlendi. Simülasyona, baremlerin gerçek (dönemsel) Euro değeri kadar dahi artırılması halinde bakıldığında bile, 2025 itibariyle cironun 1 milyon 680 bin TL olacağı ancak eczane karının cari olarak 2023’ün altında, 64.8 bin TL düzeyinde kalacağı hesaplandı.
Durum analizi: İlaca erişim, ilaç kaçakçılığı, eczane ekonomik istikrarı sorunları oluştu
EİS raporunda, ilaç fiyatlarının belirlenmesinde kullanılan Euro kuru ile eczane karlılık oran ve fiyat baremleri uygulamasının, hem yüksek enflasyon-hızlı kur artışı nedeniyle, hem de ilaç fiyatları yönüyle çalışmadığı, üretici firmaların kayıplarını telafi için eczanelere sağladıkları indirimleri geri çektiği ve ayrıca bazı ilaçların piyasadan çekilmesi, yeni ilaçlar için ruhsat almaktan imtina edilmesi ve piyasaya verilen ilaç sayısında azalmalara yol açtığı kaydedildi.
Buna ilave olarak eczane karlılığının düşüşü nedeniyle, eczanelerin sürekli olarak sermaye kaybına uğradığı ve işletmelerin zorlanmaya başladığı savunuldu.
TEİS Raporunda, ilaç kaçakçılığının arttığı vurgulanırken, TİTCK’nın ilave tedbirlerle bu kaçakçılığa engel olmaya çalışmasına dikkat çekildi.
Baremler uzun süredir yenilenmiyor: Yeni modele ihtiyaç var
Mevcut modelin istikrarlı kur-düşük enflasyon döneminde işleyişinin ciddi sorun oluşturmadığı ancak mevcut görünümde kamunun ilaç baremlerini güncellemekten kaçınması, yüksek enflasyon ve düşük Euro kuru modeli nedeniyle üretim-eczane zincirinin tamamında sorun oluşturduğu belirtildi.
TEİS raporunda yeni bir fiyatlandırma modeline geçilmesi, yeni model oluşturuluncaya kadar ilaç karlılık baremlerinin yukarı çekilmesi talep edildi. Yeni modelin planlanmasında ise güncel ekonomik koşulları yansıtan, dalgalanmalara duyarlı, fiyat tespitini yıl içinde birden fazla yapan, kur güncellemelerinde ekonomik koşulları dikkate alan bir tasarım önerildi. Ayrıca yeni modelin, sektörün tüm paydaşlarının katılımıyla, ilaca erişimi kolaylaştıran, yeni teknolojik ilaçların ülkeye girişine imkan veren sürdürülebilir bir model olması gerektiği belirtildi.
