Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında (TCMB) uzman olarak görev yapan Furkan Höçük ve Ahmet Bilal Kurtoğlu ile ekonomist olarak görev yapan Halil İbrahim Korkmaz tarafından hazırlanan "Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon" başlıklı analiz, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.
Enflasyon beklentileri tüketim-tasarruf kararlarının portföy tercihleri ve fiyatlama davranışları gibi çeşitli kanalları etkilediği için enflasyon dinamiklerinde önemli rol oynadığının belirtildiği analizde, "TCMB fiyat istikrarı temel amacı doğrultusunda ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerini politika belirlemede önemli bir girdi olarak kullanıyor. Bu yazıda, hane halkı beklentilerinin şekillenmesinde, hissedilen enflasyonun, tüketim sepetinde öne çıkan kalemlerin ve merkez bankası iletişiminin rolünü küresel örneklerle karşılaştırmalı olarak inceliyoruz." değerlendirmesi yapıldı.
Analizde, aylık frekansta kamuoyu ile paylaşılan "Sektörel Enflasyon Beklentileri"nin profesyonel katılımcıların yanı sıra reel sektör ve hane halkı kesimlerini de kapsadığı belirtilerek, "Son 10 yıllık döneme dair anket sonuçları hane halkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin mevcut enflasyon düzeyinin genel olarak oldukça üzerinde seyrettiğini ortaya koyuyor." denildi.
Analizde, söz konusu farkın enflasyonun tek hane sınırında seyrettiği yıllarda da kendini gösterdiği kaydedildi. Reel sektörün enflasyon beklentisinin enflasyonun altında veya üstünde olabilmekle beraber daha yüksek korelasyon sergilediği belirtilen analizde, piyasa katılımcılarının beklentilerinin ise dezenflasyon öngörüsü ile manşet enflasyondan daha düşük bir seviyede oluştuğunun görüldüğü ifade edildi.
Analizde, manşet enflasyonda gözlenen oynaklıklara en az tepkiyi yine piyasa katılımcılarının verdiği aktarıldı.
Buna göre her üç kesimin enflasyon beklentilerinin 12 ay sonra gerçekleşen enflasyonu tahmin etme gücü incelendiğinde piyasa katılımcılarının en düşük, hane halkının ise en yüksek hata payına sahip olduğunun görüldüğü analizde, "hane halkı beklentileri, enflasyonun görece daha düşük seyrettiği yıllarda dahi enflasyonun ortalama 10 puan üzerinde kalıyor. Enflasyonun daha yüksek ve oynak seyrettiği son yıllarda ise hane halkı beklentileri ile enflasyon arasındaki fark daha da açılıyor." ifadelerine yer verildi.
Enflasyon beklentilerinin farklılaşması diğer ülkelerde de gözlenen bir durum
hane halkı ve piyasa katılımcıları başta olmak üzere diğer ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerinin farklılaşmasının diğer ülkelerde de gözlenen bir durum olduğunun bildirildiği analizde, "Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, hane halkı beklentilerinin mevcut enflasyonun ve profesyonel tahminlerin oldukça üzerinde gerçekleştiği görülüyor. Özellikle enflasyonun uzun süre yüzde 2 veya altında seyrettiği birçok ülkede yüzde 10 düzeyindeki hane halkı beklentileri dikkat çekiyor." denildi.
Söz konusu ayrışmanın nedenlerine bakıldığında ise hissedilen enflasyonun hane halkı beklentilerindeki görece yüksek seviyeyi açıklamada öne çıktığının görüldüğü bildirilen analizde, nitekim gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hissedilen enflasyon ile enflasyon beklentilerinin oldukça yakın düzeylerde olduğuna dikkati çektiği ifade edildi.
Analizde, bu resmin mevcut enflasyon ve enflasyon beklentileri arasındaki önemli farkın, hissedilen enflasyondan kaynaklandığını ortaya koyduğu vurgulandı.
Sonuçların daha önceki TCMB çalışmalarındaki bulguları da desteklediği bildirilen analizde, burada dikkati çeken bir diğer hususun ise ülkelerin değişen enflasyon oranlarına rağmen hissedilen enflasyon ve enflasyon beklentilerinin yuvarlama etkisiyle yüzde 5, 10 gibi seviyelerde yoğunlaşması olduğu aktarıldı.
Analizde, "Sonuçlar hane halkının hissettiği enflasyonun mevcut enflasyondan daha yüksek olduğunu ve hissedilen enflasyon ile beklentilerin yakın seyrini ortaya koyuyor. Beklentileri ve hissedilen enflasyonu etkileyen faktörleri incelemek de bu noktada önem kazanıyor. Bu doğrultuda, katılımcıların enflasyon beklentilerini oluştururken hangi harcama kalemlerini dikkate aldıklarına ilişkin verileri ele alıyoruz." değerlendirmelerine yer verildi.
hane halkı enflasyon beklentilerinde gıda ve enerji gibi düzenli harcama kalemlerinin küresel olarak öne çıktığının görüldüğünün belirtildiği analizde, Avrupa Birliği özelinde yapılan çalışmalardan elde edilen bulguların da aynı ortak faktörlerin varlığına işaret ettiği ifade edildi.
Analizde, Türkiye'de ise söz konusu kalemlere hassasiyetin genel olarak daha yüksek olduğu aktarıldı. Ayrıca gıda ve enerjinin yanında kiranın da hane halkı beklentilerinde etkili rol oynamasının dikkati çektiği vurgulanan analizde, şunlar kaydedildi:
"Son dönemde gerilemekle birlikte uzun süredir manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira enflasyonu bu ayrışmayı destekliyor. Sonuçlar gıda gibi sık tüketilen ürünler ve kira gibi harcama sepetinde önemli yer tutan kalemlerin hissedilen enflasyonun önemli belirleyicileri olduğunu ortaya koyuyor. Hissedilen enflasyonu en fazla etkileyen kalemlerdeki fiyat artışları ile manşet enflasyon arasındaki farkın açılması hane halkı beklentilerini yukarı çekiyor. hane halkı beklentilerinin tahmin gücünün zayıflaması ise bu alandaki iletişimin etkin yapılmasının önemini ortaya koyuyor. Nitekim, merkez bankası hakkındaki bilgi ve farkındalığın enflasyon beklentileri ile anlamlı bir ilişkiye sahip olduğu biliniyor. Bu noktada, hanehalklarının merkez bankaları hakkındaki bilgiyi nereden aldığına da bakmak gerekir."
Analizde, diğer gelişmekte olan ülkelerle benzer şekilde Türkiye'de televizyon ve radyonun yanında sosyal medyanın da bilgi edinmede etkili bir mecra olduğunun dikkati çektiği belirtildi.
Bunun ise son yıllarda TCMB tarafından farklı kanallar kullanılarak yürütülen iletişim faaliyetinin dezenflasyon süreci açısından önemini ortaya koyduğu vurgulanan analizde, şunlar kaydedildi:
"Özetle, hane halkı enflasyon beklentileri dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de yapısal olarak mevcut enflasyonun ve diğer ekonomik aktörlerin beklentilerinin üzerinde seyrediyor. Bu farklılaşmanın temelinde ise hissedilen enflasyon yer alıyor. Türkiye’de gıda ve enerjinin yanında kira da hissedilen enflasyonu açıklamada öne çıkıyor. Bu görünüm altında, hane halkı beklentilerinin seviyesinin yanı sıra eğilimi de önem kazanıyor. Para politikasındaki sıkı duruşun devamı ile düşecek enflasyon eşliğinde, hane halkı beklentilerinin iyileşmeyi kademeli bir şekilde sürdürmesini bekliyoruz. Bu süreçte ekonominin tüm kesimleriyle etkin iletişimin sürdürülmesi de beklentilerdeki iyileşmenin istikrarlı şekilde devamı için önemini koruyor."
