FERZAN ÇAKIR
Haziran ayında Londra İklim Haftası’nda başlatılan Electrify Now hareketi, küresel ölçekte yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılmasını ve elektrifikasyonun hızlandırılmasını amaçlıyor. Hükümetleri, iş dünyasını ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya getiren hareketin ilk ulusal ayağı Avustralya’da hayata geçirildi. İkinci ulusal girişim olan “Electrify Türkiye” ise COP31 kapsamında Antalya’da duyuruldu.
Enerji, sanayi, ulaştırma ve finans alanlarında faaliyet gösteren 19 kuruluşu bir araya getiren girişim, elektrifikasyon yatırımlarının önündeki altyapı, finansman ve mevzuat kaynaklı sorunlara ortak çözümler geliştirmeyi hedefliyor.
Girişimin sekretaryasını yürüten Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFIA) Direktörü Bengisu Özenç ile COP31’de bir araya geldik. Elektrifikasyonun Türkiye ekonomisi açısından önemini, Türkiye’nin COP31’de öncülük ettiği 35’e 35 hedefini ve finansman ihtiyacını değerlendiren Özenç, küresel elektrifikasyon hedeflerinin ülkelerin kendi koşullarına uygun politikalara dönüşmesi gerektiğini söyledi. Amaç, karşılaşılan sorunlara ortak çözümler geliştirmek ve bunları uygulamaya geçirmek. Girişimin ayrıntılı stratejisi ise önümüzdeki dönemde yapılacak toplantılarda şekillenecek.
Electrify Now’ın ikinci durağı Türkiye
Electrify Now hareketi, Türkiye’nin COP31 Başkanlığı öncesinde, küresel ölçekte elektrifikasyonu hızlandırmak amacıyla başlatılmıştı. Ancak küresel hedeflerin ülkelerin kendi dönüşüm süreçleri için yeterli olmadığını kaydeden Özenç, “Küreselden artık bölgesel ve ulusala doğru bir geçiş söz konusu” dedi.
Bu bağlamda Avustralya’nın ardından ikinci ulusal girişimin Türkiye’de başlatılması, COP31’in başkanlığını yürüten iki ülke arasındaki iş birliğini göstermesi açısından da önem taşıyor. Özenç’e göre bundan sonraki öncelik, küresel hedefleri ülkelerin koşullarına uygun politikalara ve somut uygulamalara dönüştürmek.
Lansmanda konuşan Electrify Now Koordinatörü Anna Freeman da bu ortaklığın hükümetler, iş dünyası ve sivil toplum düzeyinde devam etmesi gerektiğini vurguladı. Freeman’a göre dünyadaki toplam enerji talebinin yüzde 75’i elektrikli teknolojilerle karşılanabilecek nitelikte. Ancak yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması kadar, üretilen elektriğin petrol ve doğalgaz kullanılan alanlarda yaygınlaştırılması da gerekiyor.
Özenç ise Türkiye girişiminde sektör birliklerinin yanı sıra yenilenebilir enerji üreticileri ve elektrik dağıtım şirketlerinin de yer almasının önemine dikkat çekti. Kamu kurumlarıyla iletişimi de gözeten girişim, ortak politika önerileri geliştirmeyi ve farklı sektörler arasında uygulamaya dönük iş birlikleri oluşturmayı hedefliyor.
Elektrifikasyonda hızın 15 katına çıkması gerekiyor
Türkiye’de elektrifikasyonun hangi hızda ilerlemesi gerektiğine ilişkin hesaplar da lansmanda paylaşıldı. APlus Energy’nin Avrupa İklim Vakfı (ECF) ve Electrify Now ile hazırladığı çalışmaya göre, elektriğin Türkiye’nin nihai enerji tüketimindeki payı bugün yüzde 21,8 düzeyinde. Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde bu oranın 2040 yılında yüzde 26-28 seviyesine ulaşması bekleniyor. Türkiye’nin aynı yıl için açıkladığı ulusal hedef ise yüzde 36.
APlus Energy Kıdemli Analisti Doğancan Beşikçi, hedeflere ulaşılabilmesi için elektrifikasyonda son 10 yıldaki ilerleme hızının yaklaşık 15 katına çıkarılması gerektiğini söyledi. Dönüşüm için de yaklaşık 150 milyar dolarlık yatırım öngörülüyor.
Türkiye’nin elektrifikasyonda karşılaştığı engelleri sorduğumuz Özenç, dönüşümün maliyetinden çok ekonomik fırsatlarına odaklanılması gerektiğini söyledi. Özenç, “Türkiye’de cari açığın zaman zaman yüzde 90’ına kadarı enerji ithalatından kaynaklanıyor. Hep dönüşümün maliyetini konuşuyoruz. Oysa getirdiği fırsatlara daha çok odaklanmak lazım. Bu bir yatırım fırsatı” dedi. Elektrifikasyonun ekonominin dayanıklılığını artıracağını ve enerji bağımsızlığını güçlendireceğini belirten Özenç, “Yeni ve daha yüksek katma değerli teknolojiler, ekonomik kalkınmayı da destekleyecek” diye konuştu.
APlus Energy’nin çalışmasına göre, elektrifikasyonun hızlanmasıyla elektrik talebi artsa da toplam enerji tüketimi azalabilir. Hızlandırılmış senaryoda elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2040’ta yaklaşık yüzde 41’e ulaşması, verimlilik artışı ve fosil yakıt kullanımının azalmasıyla toplam enerji tüketiminin 200 teravatsaatin üzerinde düşmesi öngörülüyor.
Ancak bu senaryonun hayata geçirilmesi için yatırımların yanı sıra yeni politikalara da ihtiyaç var. Beşikçi, ilk iki yılda elektrikli araçların ve ısı pompalarının yaygınlaşmasını destekleyecek düzenlemelerin hazırlanmasını önerdi.
SKDM’nin kapsamı elektriğin kaynağına doğru genişleyebilir
Elektrifikasyonun Türkiye açısından önem taşıdığı bir diğer alan ise ihracattaki rekabet gücü. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na (SKDM) dikkat çeken SEFiA Direktörü Bengisu Özenç, “Türkiye’nin artık ihracat pazarlarında üretimin içerisindeki karbon yoğunluğu da gözetilen bir konu haline geldi. Bunun için üretim süreçlerinin daha düşük karbon yoğunluğuna sahip olması gerekiyor. Elektrifikasyonla daha az fosil yakıt kullanıyor, daha az emisyona neden oluyorsunuz” dedi.
Öte yandan bütün sektörlerin aynı hızda dönüşmesi beklenmiyor. Özenç, “Elbette ağır sanayide bazı teknolojilerin daha geç gelmesini bekliyoruz. Ama şu anki haliyle binalarda ve ulaştırmada çok hızlı bir elektrifikasyonun devreye gireceğini görüyoruz” dedi. Bu alanlardaki teknolojik gelişmelerin zamanla sanayideki dönüşümü de hızlandırabileceğini belirtti.
APlus Energy’nin modellemesi de sektörler arasındaki bu farklılığı ortaya koyuyor. Elektrikli otomobil sayısının 2035’te 14,5 milyona, 2040’ta yaklaşık 17 milyona ulaşabileceği hesaplanıyor. Ancak elektrikli kamyon ve ağır ticari araçların yüksek maliyetleri, dönüşümün önündeki engellerden biri. Sanayide ise yüksek sıcaklık gerektiren üretim süreçlerinin elektrikle karşılanması daha zor. Buna karşılık düşük sıcaklık gerektiren alanlarda elektrikli kazanlar ve endüstriyel ısı pompaları bugün kullanılabilecek teknolojiler arasında bulunuyor.
Kalkınma finansmanıyla iş birliği gündemde
Electrify Türkiye’nin finansman konusunda nasıl bir yol izleyeceğini sorduğumuz Özenç, girişimin henüz erken aşamada olduğunu belirterek Türkiye’de yürütülen iki önemli çalışmaya dikkat çekti. Bunlardan ilki Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu (TİDİP), diğeri ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ve Dünya Bankası ile yaptığı REACT anlaşması.
Kalkınma finansmanının bu alana yönelmeye başladığını, kaynakların hangi yatırımlarda ve nasıl kullanılması gerektiğine ilişkin sektörel bilginin ise Electrify Türkiye çatısı altında bulunduğunu söyledi. Finansman kuruluşlarıyla görüşmelerin henüz gayriresmi düzeyde sürdüğünü belirten Özenç, önümüzdeki dönemde bu alandaki iş birliklerini geliştirmeyi hedeflediklerini söyledi.
REACT kapsamında EBRD’nin önümüzdeki beş yılda Türkiye’deki projelere 6 milyar dolar yatırım yapması planlanıyor. Platformla 2040 yılına kadar yenilenebilir enerji üretimi, elektrik şebekeleri, depolama ve elektrifikasyon dahil enerji dönüşümünün farklı alanlarında 300 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesi hedefleniyor. Bu tutar, APlus Energy’nin elektrifikasyon için hesapladığı 150 milyar dolarlık yatırım ihtiyacından daha geniş bir kapsamı içeriyor.
Rakamlarla Türkiye’nin elektrifikasyon hesabı
▶Yüzde 21,8: Elektriğin Türkiye’nin nihai enerji tüketimindeki mevcut payı.
▶Yüzde 26-28: Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde elektriğin 2040’taki payı.
▶Yüzde 36: Türkiye’nin 2040 için belirlediği elektrifikasyon hedefi.
▶Yüzde 41: APlus Energy’nin hızlandırılmış senaryosunda 2040’ta ulaşılabilecek pay.
▶15 kat: Hedeflere ulaşmak için son 10 yıldaki elektrifikasyon hızının kaç katına çıkması gerektiği.
▶150 milyar dolar: APlus modellemesinde elektrifikasyon dönüşümü için öngörülen yatırım.