VEYSEL AĞDAR
Beyaz et sektöründe üreticinin maliyetinin altında satış yapmak zorunda kaldığını belirten Ekiz Tavukçuluk Koordinatörü ve Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkan Yardımcısı Bedri Girit, finansmana erişim güçlüğü ve ekonomik belirsizliğin firmaların öz sermayesini erittiğini söyledi. İhracatta uygulanan dur-kalk politikalarının Türkiye’nin uluslararası pazarlardaki konumuna zarar verdiğini vurgulayan Girit, yılbaşında kilosu 80 TL seviyesinde olan bütün tavuğun raf fiyatının kasım ayında 135 TL’ye yükselmesine karşın üreticinin bu artıştan aynı ölçüde yararlanamadığı dile getirdi. Üreticinin çoğu zaman maliyetinin altında satış yapmak zorunda kaldığını ifade eden Girit, “Tüketici, üretici ve kamu otoritesi farklı beklentiler içinde. Market rafındaki fiyat ile üreticinin satış fiyatının birbirinden ayrılması gerek. Üretici 100 liraya mal ettiği ürünü 85-90 liraya satmak zorunda kalıyor. Bugün bu denklemde en mağdur kesim üretici, ardından tüketici geliyor. Tüketicinin sorunu ise gelirinin giderlerini karşılayamaması” dedi.
İhracatta dur-kalk politikası pazar kaybettiriyor
Türkiye’nin son üç yılda ihracatta uyguladığı dur-kalk politikalarının uluslararası pazarlardaki konumunu olumsuz etkilediğini kaydeden Girit, “Bu yaklaşım Türkiye’yi dünya pazarında ‘spotçu’ konumuna getirdi. İhracatın dönem dönem durdurulmasının müşterilerin alternatif tedarikçilere yönelmesine neden oldu. Kaybettiğimiz bu pazarları yeniden kazanmak için daha sonra çeşitli tavizler vermek zorunda kalındı. Sektör geçmişte yaşanan süreçte küçülerek yeni koşullara uyum sağlamaya çalışıyor. Üretimin bir bölümü ihraç ediliyor. Kalan kısmı ise şoklanarak stoklanıyor. Stoklamanın da firmalar açısından önemli bir finansman yükü var” diye konuştu.
Kişi başı tavuk eti tüketimi 29 kiloya ulaştı
Tavuğun tüketici açısından en ulaşılabilir protein kaynaklarından biri haline geldiğine dikkat çeken Girit, “Yaptığımız araştırmaya göre Türkiye’de kişi başına tavuk eti tüketimi 29 kilograma yükseldi. Bu Avrupa Birliği’ndeki 25-26 kilogramlık ortalamanın üzerinde. Buna karşın yüksek tüketimin üreticinin kârlılığını artırmadı. Üreticinin girdi maliyetleri satış fiyatlarından daha hızlı arttı. Üretici günü kurtarmak üretimi devam ettirmek için maliyetinin altında satış yapmakta zorunda. Maliyetin altında satış kısa süreli olarak sürdürülebilir ancak bunun kalıcı hale gelmesi mümkün değil” dedi.
Raftaki ürünün parasını 0 gün sonra alıyoruz
Sektörün en önemli sorunlarından birinin finansmana erişimin olduğunu, yüksek faiz oranlarının üretim ve yatırım kararlarını zorlaştırdığını dile getiren Girit, aylık yüzde 3,5 seviyesinin altında finansman bulmanın özel koşullar gerektirdiğini söyledi. Vadeli satışların da firmaların nakit akışını bozduğuna dikkat çekerek şöyle devan etti; “Süpermarketler ürün bedelini çoğunlukla 60 gün sonra ödemekte. Buna karşılık tavuk etinin raf ömrü yaklaşık 10 gün. Sattığınız ürün tüketilmiş, hatta çoktan tüketicinin sofrasına ulaşmış oluyor ama biz parasını iki ay sonra alabiliyoruz” Taze ürünlerde ödeme süresinin bir ayı geçmemesine yönelik yasal düzenleme için mücadele ettiklerini aktaran Girit, “Bu kez de marketler daha kısa ödeme süresi karşılığında ilave iskonto talep ediyor. Üreticinin çoğu zaman bu koşulları kabul etmek zorunda kalıyor. Finansman ihtiyacını karşılayamayan şirketler öz sermayelerini kullanarak faaliyetlerini sürdürmeye çalışmakta. Varlıklarını koruyabilmek için öz kaynaklarını tüketmek zorunda. Varlıklarınız azalıyorsa, başka bir ifadeyle şirketinizin öz kaynaklarını tüketiyorsanız artık tavuk satmıyorsunuz, şirketin sermayesini pazarlıyorsunuz demektir. Bizim yaşadığımız sorun tam olarak bu” diye konuştu.
Yemde ithal girdi bağımlılığı maliyetleri artırıyor
Sektörün sürdürülebilirliği için üretim ve ihracatın artırılması gerektiğini belirten Girit, yem hammaddelerinde dışa bağımlılığın maliyetler üzerindeki etkisine dikkat çekerek, “Mısır, soya ve ayçiçeği küspesi gibi temel yem girdilerinde ithalata bağımlıyız. Döviz kurundaki hareketler doğrudan üretim maliyetlerine yansımakta. Sektör kurun dengeli, öngörülebilir ve enflasyonla uyumlu bir seyir izlemesini istiyor. Doların 60-70 TL seviyesine yükselmesinin ihracatçıya kısa vadede avantaj sağlayabilir ancak ithal girdiler nedeniyle yeni üretimi zorlaştırır. Kurun seviyesinden çok ekonomik belirsizliğin ortadan kaldırılması önemli” dedi. Bütün zorluklara rağmen üreticilerin faaliyetlerini sürdürdüğünü dile getiren Girit, kamu politikalarının üretim, iç tüketim, ihracat ve finansman başlıklarını birlikte ele alması gerektiğini söyledi. Girit, öngörülebilir bir ekonomik ortam ve bütünsel bir stratejiyle beyaz et sektörünün hem iç piyasaya hem de ihracata daha güçlü katkı sağlayabileceğini sözlerine ekledi.
Üreticide 90 lira, rafta 150 lira
Son zamanlarda market fiyatlarının sorgulanmasının tüketici açısından olumlu bir gelişme olduğunun altını çizen Girit, “Üreticilerin perakende satış fiyatını belirleme yetkisi yok. Market rafındaki fiyat ile üreticinin ürününü teslim ettiği fiyat arasındaki fark doğru değerlendirilmeli. Üreticiden 90 liraya çıkan bir ürün rafta 130-150 lira bandına ulaşabilmekte. Asıl sorunun kesimhanede teslim edilen ürünün maliyetin altında fiyatla faturalanması. Ürünün üretim aşamasındaki fiyatı ile raf fiyatı arasındaki farkın araştırılması gerek, ancak üreticinin satış fiyatı ile perakendecinin belirlediği fiyat birbirine karıştırılmamalı” dedi.