Türkiye ekonomisinin en önemli unsurlarından biri olan ihracat, 2024 yılında oldukça zorlu bir süreçten geçti. 12. Kalkınma Planı’nda 2028 yılı için belirlenen 375 milyar dolarlık hedef doğrultusunda ihracatçıların rolü kritik önem taşıyor. Hem ülkemizin dövize olan ihtiyacı hem de ihracat dayalı bir kalkınma modeli benimsediğimiz dikkate alındığında ülkemiz ihracat rakamlarının artırılmasının ekonomik refaha olan etkisi de oldukça fazla. Ancak 2024 yılı, yerli üretici ve sanayici için oldukça zor geçti. ASSET Global Logistic Integration Risk ve Yasal Uyum Koordinatörü Gümrük Müşaviri Barış Çakır, konuya ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:
2024 yılı ihracatı nasıl bir tablo çizdi?
2024 yılını, ihracatçılar açısından zorlayıcı bir yıl olarak değerlendirebiliriz. Evet, ihracatımız bir önceki yıla göre yüzde 2,5 oranında artarak 262 milyar dolar seviyelerine ulaştı. Ancak bu artış, küresel ekonomik daralma ve artan maliyetler göz önüne alındığında beklenenden düşük kaldı. Hedeflenen sürdürülebilir büyüme açısından bakıldığında, bu rakam yeterli değil. Ülkemizin mevcut konumunu gereği ihracat rakamlarında komşu ülkelerin üzerinde büyüme sağlanması gerçekçi bir pazar lideri olunması açısından önemlidir.
Bu zorluğun temel nedenleri nelerdir?
Öncelikle, hammadde fiyatlarındaki artışlar ve işçi maliyetlerindeki yükseliş ihracatçılarımızı oldukça zorlamakla kalmadı, üretimin başka ülkelere kaymasına da neden oldu. Pandemi sonrası dönemde hammadde tedarikinde yaşanan sorunlar, 2024 yılı üretim maliyetlerini daha da artırdı. Ayrıca tedarik zincirinde süregelen aksaklıklar, lojistik süreçlerde ciddi sorunlar ve terör sebepli deniz rotalarının sürekli değişmesi gibi unsurlar zaman ve maliyet kayıplarındaki en önemli kalemler olarak karşımıza çıktı.
Küresel ekonomik daralmanın etkileri ne ölçüde hissedildi?
2024 yılında dünya genelinde resesyon beklentileri ve ekonomik büyümedeki yavaşlama, ihracat pazarlarımızda talep daralmasına yol açtı. Bu durum özellikle Avrupa ve Amerika pazarlarında oldukça fazla hissedildi. İhracat kalemlerimizin başında gelen otomotiv, tekstil ve makine sektörleri bu süreçte ciddi sipariş kayıpları yaşadı. Ana ihracat pazarımız olan Avrupa Birliği’ne üye ülkelerin ekonomik olarak daralması durumu ihracatçılarımız adına pazar küçülmesi anlamını taşıdı.
12. Kalkınma Planı’ndaki hedefler doğrultusunda ne yapılmalı?
375 milyar dolarlık ihracat hedefi, büyük bir vizyonun göstergesi. Ancak bu hedefe ulaşmak için ihracatçılarımıza uygun finansman koşulları sağlanmalı, lojistik altyapımız güçlendirilmeli ve küresel rekabet gücümüz artırılmalı. Bunun yanı sıra, serbest ticaret anlaşmalarının kapsamı genişletilmeli ve alternatif pazar arayışlarına hız verilmelidir.
İhracatçılar geleceğe nasıl hazırlanmalı?
Teknolojiye yatırım yapmak artık bir tercih değil, bir zorunluluk olmalıdır. Dijitalleşme, hem üretimde maliyetleri düşürmek hem de uluslararası pazarlarda rekabet avantajı sağlamak için kritik önemde. Ayrıca, yeşil üretim ve sürdürülebilirlik konuları, ihracatta yeni standartlar haline geliyor. Bu alanlara da yatırım yapılması için geç kalınmamalıdır.
Son olarak bu konu özelinde eklemek istediğiniz başka bir husus var mı?
2024 yılı ihracatçılar için zorluklarla dolu bir yıl olsa da, atılacak doğru adımlarla 2028 hedeflerine ulaşmak mümkün. Güçlü bir vizyon ve doğru stratejilerle ülkemizin ihracatta sürdürülebilir büyümeyi yakalaması zor değil. Bir ülkenin ihracat performansı ne kadar güçlüyse o ülkenin dışa bağımlılığı aynı oranda azalır ve refah seviyesinin ivmesi her daim yukarı yönlü olur.
