YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Küresel tekstil ve hazır giyim sektöründe sürdürülebilir üretim ve döngüsel ekonomi yatırımları hız kazanırken geri dönüşüm pazarına ilişkin yeni veriler açıklandı. Global sürdürülebilir tekstil kuruluşu Textile Exchange'in Textile-to-Textile Recycled Fiber raporunda tekstil atıklarının yeniden elyafa dönüştürülmesine yönelik küresel kapasiteyi ve 2030’a kadar beklenen gelişmeleri mercek altına aldı. Rapora göre 2025’te geri dönüşüme uygun 10 milyon ton atığın 7 milyon tonunu üretim atıkları, 3 milyon tonunu kullanım ömrünü tamamlamış ürünler oluşturdu. 2030’da toplam miktarın 15 milyon tona, üretim atıklarının 9 milyon tona, tüketici sonrası atıkların ise 5-6 milyon tona ulaşması bekleniyor. Böylece 5 yılda yaklaşık yüzde 50 artış öngörülüyor.
Raporda öne çıkan bulgulardan biri, geri dönüşüme uygun atık miktarı ile bu atıklardan üretilebilecek elyaf miktarı arasındaki fark oldu. 2025’te yaklaşık 10 milyon ton geri dönüştürülebilir atıktan elde edilen eğrilebilir elyaf miktarının 1-1,5 milyon ton olduğu tahmin edildi. 2030’da ise 15 milyon tonluk potansiyele karşılık yeni tekstil üretiminde kullanılabilecek elyaf miktarının 3-5 milyon tona ulaşabileceği hesaplandı. Bu, üretimin beş yılda yaklaşık 2-5 katına çıkabileceğine işaret ediyor.
Plastik şişeden dönüşüm yeterli değil
Raporda sektörün geri dönüşüm stratejisinde değişime ihtiyaç duyulduğuna işaret edildi. Geri dönüştürülmüş polyester üretiminde kullanılan hammaddelerin önemli bölümü plastik şişelerden elde ediliyor. Ancak bu yöntem tekstil açısından gerçek anlamda kapalı döngü bir model oluşturmuyor. Gıda ve içecek şirketlerinin ambalajlarını yeniden değerlendirme hedeflerini artırmasıyla sektörün plastik şişe kaynaklı hammaddeye erişiminin azalabileceği belirtiliyor. Bu nedenle sektörün, kullanım ömrünü tamamlamış giysileri ve üretim sırasında ortaya çıkan tekstil atıklarını yeniden elyafa dönüştüren sistemlere yönelmesi gerektiği vurgulanıyor.
Raporda Türkiye’ye ilişkin özel bir bölüm bulunmuyor. Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği’nin (TGSD) sürdürülebilirlik dönüşümüne ilişkin değerlendirmelerine göre ise Türkiye’de yılda yaklaşık 708 bin ton tekstil atığı oluşuyor. Bu atıkların elyafa dönüştürülmesiyle yaklaşık 1 milyar dolarlık ekonomik değer yaratıldığı hesaplanıyor. Tüketici sonrası tekstil atıklarının geri dönüşümünde mevzuat kaynaklı engeller bulunduğu belirtilirken mevcut geri dönüşümün çok büyük kısmında plastik şişelerin kullanıldığı biliniyor. Textile Exchange’in araştırmasında, tekstil geri dönüşümünün büyümesinin önündeki tek engelin hammadde bulunabilirliği olmadığı ortaya konuldu. Geri dönüşüme uygun atıkların önemli bölümü mevcut teknolojilerle elyafa dönüştürülemiyor. Farklı elyaf türleri, karışımların ayrıştırılmasındaki teknik güçlükler ve süreçlerdeki malzeme kayıpları üretimi sınırlıyor.
Avrupa sanayiye dönüyor, Türkiye karar bekliyor
Araştırmaya göre tekstilden tekstile geri dönüşüm pazarında en önemli büyüme alanı polyester olacak. 2030 modellemesinde polyester atıklarını işleme kapasitesinin 7,5 milyon tona, pamuk geri dönüşüm kapasitesinin 2,7 milyon tona ulaşabileceği hesaplandı. Naylonda 900 bin ton, insan yapımı selülozik elyaflarda 140 bin ton, yünde 150 bin ton kapasite öngörüldü. En yüksek büyüme Asya’da gerçekleşecek.
