Yapay zekaya yönelik dev yatırım dalgası, Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz’e göre yalnızca teknoloji sektörünün değil, küresel ekonominin de en büyük risklerinden birini oluşturuyor. Stiglitz, “bugün bir yapay zeka balonunun olduğuna inanmak için geçerli nedenler var” diyerek yatırım coşkusunun sürdürülebilirliği konusunda dikkat çekti.
“Üç şart aynı anda gerçekleşmeli”
Financial Times’ta yayımlanan değerlendirmesinde Stiglitz’e göre yapay zeka yatırımlarının beklenen getiriyi sağlayabilmesi için üç koşulun aynı anda gerçekleşmesi gerekiyor. İlk olarak aşırı rekabetin karları eritmemesi, ikinci olarak teknolojik gelişmelerin hızlı biçimde hayata geçirilmesi, üçüncü olarak ise makroekonominin iyi yönetilmesi gerekiyor. Ancak ekonomist, bu üç koşulun birlikte gerçekleşmesinin oldukça zor olduğuna dikkat çekiyor.
Özellikle yapay zekanın ekonomiye yayılma hızı kritik bir ikilem yaratıyor. Teknolojinin yavaş benimsenmesi iş kayıplarını sınırlayabilir ancak yatırımcıların beklediği getirileri geciktirerek balonun patlamasına yol açabilir. Hızlı yayılım ise büyük çaplı istihdam kayıpları ve talep daralması yaratabilir.
“İşsiz ekonomi nasıl iyi olabilir?”
Stiglitz’in temel endişelerinden biri de yapay zekanın verimlilik artışını topluma nasıl dağıtacağı. Geçmiş teknolojik dönüşümlerde ortadan kalkan işler zaman içinde yeni sektörlerde oluşan istihdamla telafi edilirken, yapay zeka döneminde bunun garanti olmadığını savunan ekonomist, artan eşitsizlik ve zayıflayan tüketici talebinin şirket karlarını da baskılayabileceğini belirtiyor.
Yapay zeka çöpü oluşabilir
Stiglitz ayrıca yapay zekanın bilgi ekosistemini bozabileceği, ‘deepfake’ ve yanlış bilgi üretimini artırabileceği uyarısında bulunuyor. Ona göre kaliteli girdiler olmadan kaliteli çıktılar üretilemez ve yapay zeka ile sosyal medyanın bilgi üreticilerinin gelirlerini aşındırması, gelecekte “daha fazla yapay zeka çöpü” yaratabilir.
Çözüm: “ilerici yapay zeka gündemi”
Stiglitz, çözümü üç ayaklı bir “ilerici yapay zekâ gündeminde” görüyor: daha güçlü rekabet politikası, yapay zeka şirketlerini hesap verebilir kılacak düzenlemeler ve verimlilik artışının toplumun geneline yayılması. Ekonomiste göre yapay zekadan doğacak yüksek verimlilik, öğretmen, hemşire ve bakım çalışanları gibi toplum için kritik mesleklerin daha iyi ücretlendirilmesinde kullanılabilir. Ancak bunun için yapay zeka patlamasından elde edilen kazançların vergiler yoluyla topluma aktarılmasını savunuyor.
5 şirket 1 trilyon dolar yatırım yapacak
Stiglitz’in uyarısına, uluslararası finans sisteminin istikrarını izleyen BIS’ten gelen rakamlar da eşlik ediyor. BIS Genel Müdürü Pablo Hernández de Cos’a göre dünyanın en büyük beş teknoloji şirketi 2025 ve 2026'da AI bağlantılı yatırımlara 1 trilyon doların üzerinde kaynak ayıracak. Küresel AI yatırımlarının ise bugün yaklaşık 500 milyar dolar seviyesinden 2030'a kadar 3-4 trilyon dolara çıkması bekleniyor. Kurum, mevcut AI yatırım yarışını geçmişteki kanal, demiryolu, elektrifikasyon ve dotcom yatırım dalgalarına benzetiyor.
