Küresel enerji piyasalarında yeniden yükselişe geçen petrol fiyatları, madencilik sektöründe maliyet baskısını artırabilecek yeni bir dönemin habercisi olarak görülüyor. Brent petrolün varil fiyatının 100 doların üzerine çıkması, özellikle enerji yoğun üretim yapan demir cevheri ve bakır madenciliğinde işletme giderlerini yukarı çekebilecek önemli bir risk olarak öne çıkıyor.
Petrol fiyatları ile madencilik maliyetleri arasında güçlü bir ilişki bulunuyor. BMO Capital Markets tarafından son 25 yıllık verilerin incelendiği çalışmaya göre;
● Petrol fiyatlarındaki artışlara karşı en yüksek maliyet duyarlılığı demir cevherinde görülüyor.
● Hesaplamalara göre petrol fiyatlarında yaşanan her yüzde 10’luk artış, demir cevheri üretim maliyetlerini yaklaşık yüzde 4,2 oranında yükseltiyor.
● Bakır madenciliğinde bu oran yaklaşık yüzde 3,5 seviyesinde bulunuyor.
● Altın üretiminde ise yüzde 2 civarında gerçekleşiyor.
● Analistlerin senaryosuna göre ham petrol fiyatının, 2025 yılının yüzde 47 üzerinde olan varil başına ortalama 100 dolar civarında seyretmesi durumunda madencilik maliyetlerinde belirgin bir artış yaşanabilir.
● Demir cevheri üretim maliyetlerinin yaklaşık yüzde 20 artış görülebilir.
● Bakır maliyetlerinde yüzde 16 yükseliş olabilir.
● Altın maliyetlerinin ise yüzde 9 civarında yükselmesi bekleniyor.
Dolaylı etkiler de ortaya çıkıyor
Ortadoğu’daki jeopolitik gerilimlerle bağlantılı olarak artan petrol fiyatları madencilik şirketlerinin maliyet yapısını doğrudan etkileyebilir. Analizlere göre enerji fiyatlarındaki artış yalnızca yakıt giderlerini değil, elektrikten sarf malzemelerine, işçilikten ekipman maliyetlerine kadar geniş bir alana yayılan zincirleme bir maliyet baskısı yaratıyor.
Wood Mackenzie verilerini kullanan analize göre enerji fiyatlarının yükselmesi yalnızca yakıt giderlerini değil, elektrik maliyetlerini, sarf malzemelerini, iş gücünü ve ekipman fiyatlarını da yukarı çekerek toplam maliyet üzerinde daha geniş bir etki yaratıyor. Yakıt fiyatlarının uzun süre yüksek kalması durumunda bazı maden varlıklarının rekabet gücü de yeniden şekillenebilir.
Bakır, kükürt tedarikinden etkileniyor
Ortadoğu kaynaklı tedarik zinciri riskleri yeni bir belirsizlik unsuru yaratıyor. Yüksek kükürt fiyatları, sülfürik aside büyük ölçüde bağımlı olan bakır çözücü ekstraksiyonu ve elektroliz süreçlerinin maliyetlerini artırabilir. Benzer şekilde küresel amonyak ihracatının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Amonyak, madencilikte kullanılan patlayıcıların önemli bileşenlerinden biri olan amonyum nitratın üretiminde kritik bir hammadde olarak öne çıkıyor.
Avrupa ve Asya’da duyarlılık daha fazla
Petrol fi yatlarındaki artışın madencilik üzerindeki etkisi coğrafyaya göre farklılık gösterebiliyor. Tarihsel veriler Afrika ve Amerika kıtalarındaki madenlerin küresel petrol fi yatlarına, Avrupa ve Asya’daki işletmelere kıyasla daha düşük duyarlılık gösterdiğini ortaya koyuyor. Bu durum büyük ölçüde bazı bölgelerde daha ucuz yerel yakıt ve enerji kaynaklarına erişimle ilişkilendiriliyor. Öte yandan şirketlerin son yıllarda yakıt verimliliğine, elektrifikasyon projelerine ve kendi enerji üretim tesislerine yaptığı yatırımlar da sektörün petrol fiyatlarına olan bağımlılığını kademeli olarak azaltıyor.
