EVRİM KÜÇÜK
OPEC+ ülkeleri, Eylül itibarıyla günlük 547 bin varillik yeni üretim artışıyla, 2023’te başlatılan gönüllü kesintileri tamamen sonlandırma yoluna gidiyor. Piyasalar bu kararı büyük ölçüde öngörmüş olsa da, artan jeopolitik risklerle birleşince petrol fiyatlarında yeni bir oynaklık dalgası başladı.
Kararın ardından Brent tipi ham petrol temmuzun son haftası gördüğü 72.5 dolardan 68 dolara doğru ve Amerikan ham petrolünün varil fiyatı da 70 dolardan 66 dolara doğru geri çekildi. Yatırımcıların özellikle yılın son çeyreğinde oluşabilecek olası arz fazlasına odaklanırken, talep görünümünün zayıfladığı bir dönemde gelen bu artış, piyasaların yönünü belirleyecek temel unsur haline geldi.
Kısa vadede talep yavaşlıyor
OPEC+’ın üretim artışı kararları mevsimsel olarak yükselen yaz talebine dayanıyor. Ancak Eylül sonrası hem Avrupa’da hem Asya’da rafineri faaliyetlerinde yavaşlama sinyalleri alınıyor. Çin’de petrol talebine dair veriler karmaşık bir tablo çizerken, Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkelerinde enerji tüketimi pandemi sonrası toparlanamadı.
ABD tarafında ise Temmuz ayı istihdam verilerinin beklentilerin altında kalması, ekonominin soğuduğu endişelerini artırıyor. Bu durum, rafineri faaliyetlerine doğrudan yansırken, akaryakıt talebinin de sınırlı kalmasına neden oluyor.
Sondaj ve yatırımda temkinli duruş
ABD’de aktif sondaj kulelerinin sayısı son 14 haftadır kesintisiz düşüyor. Geçtiğimiz hafta beş kule daha kapanarak toplam kule sayısı 410’a geriledi. Bu, üreticilerin uzun vadeli fiyatlara güven duymadığını gösteriyor. 2026 vadeli WTI kontratlarının halen 66 doların altında olması, yatırım kararlarının ötelenmesine neden oluyor. Enerji Aspects’e göre, mevcut fiyat seviyeleri OPEC+ için pozitif bir sinyal oluştursa da stokların dolması durumunda piyasa hassaslaşabilir. Çin’in stratejik stok alımları bu fazladan üretimi geçici olarak absorbe etse de, bu trendin sürdürülebilirliği tartışmalı.
Eylül toplantısında alınan kararlarla birlikte OPEC+, 2023’teki en büyük kesinti paketini tamamen sonlandırmış oldu. Bu adım, örgütün fiyatları çökertmeden arzı artırabileceğine olan inancı güçlendirdi.
Ancak uzmanlara göre yıl sonuna yaklaşırken yeni bir sınav kapıda. Grubun elinde hâlen 1,66 milyon varillik ek kesinti rezervi bulunuyor. Bu kesintilerin ne zaman ve hangi koşullarda geri çekileceği, hem fiyatlar hem de grup içi uyum açısından belirleyici olacak.
"Dalgalı fiyat" senaryosu
Analistler Brent petrol için 2025 son çeyrekte 70–74 dolar/varil öngörüsünde bulunuyor. WTI için ise beklentisi 66–70 dolar/varil bandında. Rusya yaptırımlarının genişlemesi veya OPEC+’ın arzı frenlemesi durumunda Brent fiyatlarının 80 doların üzerine çıkabileceği tahminleri yapılıyor. Fakat talep zayıflığı ve rafineri alımlarında duraksama devam ederse, Brent yeniden 65 dolar seviyelerine çekilebilir Olası OPEC+ hamlelerine bakıldığında, ekim veya kasım aylarında arz artışının durdurulması veya yeniden kesinti gündeme gelebilir.
Rusya’ya yönelik yaptırımlar işleri tersine çevirebilir
Şu an için fiyatları aşağı çeken arz bolluğunun hızla terse dönmesi ihtimali de var. Zira küresel arz cephesinde yaptırım kaynaklı bir kırılma yaşanabilir. ABD’nin Rus petrolüne yönelik sert mesajları izleniyor. Başkan Donald Trump, Hindistan gibi alıcı ülkelerin Rus petrolü ithalatını durdurmaması halinde ikincil yaptırımlar uygulayacaklarını açıkladı. Hindistan’ın 1,7 milyon varil/gün seviyesindeki ithalatını kısması hâlinde, küresel petrol arzında ciddi bir daralma gündeme gelebilir. Yaptırımların Çin’e de uzanması hâlinde ise arz açığını telafi etmek için OPEC+’ın henüz devreye almadığı kapasitesini kullanması gerekebilir.
