İran'a yönelik milyarlarca dolarlık ABD yaptırımları, Çin ile ticaretin önünü kesmek yerine iki ülke arasında alternatif bir finansman koridorunun oluşmasına yol açtı. Tahran, petrolünü Çin'e satıyor; karşılığında elde ettiği geliri doğrudan ödeme yapmak yerine Çin'den mal ve hizmet alımında kullanılabilecek krediye dönüştürüyor. Böylece İran uluslararası bankacılık sistemine ihtiyaç duymadan ithalatını sürdürüyor.
Sistem yalnızca ticari mallarla sınırlı değil. Reuters’ın ulaştığı İranlı kaynaklar ve konuya yakın kişiler, mekanizmanın son bir yıl içinde İran’a milyonlarca dolar değerinde hava savunma ekipmanı tedarikiyle bağlantılı sözleşmelerde de en az bir kez kullanıldığını öne sürüyor.. Çin Dışişleri Bakanlığı ise söz konusu mekanizmadan haberdar olmadığını açıkladı.
Petrol parası mal olarak dönüyor
Mekanizmanın merkezinde İran petrolünün Çin ithalatı karşılığında krediye dönüştürülmesi bulunuyor. ABD yaptırımları nedeniyle İran’ın uluslararası bankacılık kanallarına erişiminin sınırlı olması, Tahran’ı alternatif ödeme sistemlerine yöneltti.
Kaynaklara göre Çin devlet petrol şirketi Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcı, en azından bu yıla kadar Çin merkezli ve kamuoyunda fazla bilinmeyen ChuXin adlı bir finans kuruluşuna aylık yüz milyonlarca dolar yatırdı. Bu kaynakların daha sonra Çinli ihracatçılara ve İran’daki altyapı projelerinde çalışan şirketlere aktarılması sağlandı.
Kaynaklar, bu mekanizma üzerinden geçen İran petrol gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’inin altyapı projelerine yönlendirildiğini, kalan bölümün ise İran’a mal satan şirketlerin ödemelerinde kullanıldığını belirtiyor. Son bir yılda özel amaçlı şirket üzerinden 2-2,5 milyar dolar arasında para akışı gerçekleştiği tahmin ediliyor. Ancak söz konusu finans kuruluşları ve yapıların bazılarının Çin’deki resmi şirket kayıtlarında doğrulanamadığı belirtiliyor.
ÇİN İNDİRİMLİ PETROLÜ İRAN İSE İTHALATI GARANTİLİYOR
Bu düzenleme iki taraf için de ekonomik avantaj sağlıyor. İran, dolar ve uluslararası bankacılık sistemine doğrudan ihtiyaç duymadan ithalat yapabilirken Çin, yaptırımlı İran petrolüne erişimini sürdürüyor. Kpler verilerine göre Çin, 2025’te İran’ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80’den fazlasını, günde ortalama 1,4 milyon varili satın aldı. İran'ın Çin'den aldığı ürünler arasında ilaç, araç ve iletişim ekipmanları bulunuyor. Üreticilerin önemli bölümünün İran’la doğrudan ticaret yapmadığı, dolayısıyla yaptırımları ihlal ettiklerine dair bir göstergenin bulunmadığı belirtiliyor. Bu yapı, iki ülkenin yıllardır geliştirdiği ekonomik ortaklığın da yeni bir boyutunu ortaya koyuyor. Çin ve İran 2021’de enerji ve altyapı başta olmak üzere birçok sektörü kapsayan 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması imzalamıştı.
