Pazar-şehir, fabrika-şehir, dünya-şehir olan Yiwu, Çin kapitalizminin çelişkilerini bünyesinde barındırıyor: Nicelik ve nitelik, kayıt dışılık ve denetim, halk tipi ticaret ve kalite artışı, küreselleşme ve devlet stratejisi arasındaki çelişkiler bir arada bulunuyor.
Tekstil, Moda ve Hazır Giyim Federasyonu, ülkemizin 5 merkezinde durum değerlendirmesi yapan çalıştaylar düzenledi: Denizli, İzmir, Gaziantep, Malatya ve Diyarbakır’da sahanın sorunlarını birebir yaşayanlara, sektörü geleceğe taşıyabilmek için ne yapması gerektiği soruldu.
Katılımcılar birkaç kümeye ayrılarak önce kendi aralarında tartışarak önerilerini yazılı hale getirdi. Sonra her grubun sözcüsü kendi önerilerini gerekçeleriyle açıkladı. Derlenen öneriler önceliklerine göre sıralanarak sorunların ve çözümlerin öncelikleri belirlendi.
Federasyon Başkanı Hüseyin Öztürk’ün liderliğinde Diyarbakır’da yapılan toplantıda Şeref Gökçe, Mehmet Kaya, Prof. Dr. Nevin Çiğdem Gürsoy da birikimlerini paylaştı.
Diğer merkezlerde yapılan değerlendirmeleri de EKONOMİ gazetesinde okuyucuyla paylaştık. Diyarbakır toplantısındaki gözlemlerimizi de iki ayrı yazı halinde sunmak istiyoruz: Birincisi, Çin’de Yiwu’da olup bitenleri bir gazetecinin yerinde yaptığı gözlemlerinden özetleyerek dayanak noktası oluşturacağız. İkincisi, Diyarbakır’daki gözlemlerimizi özetleyerek tartışma zemini yaratmayı deneyeceğiz.
“Çin faktörü” ihmal edilebilir mi?
Le Monde Diplomatique/ Türkçe’nin Mayıs 2026 sayısında Maelle Mariette’nin “Dünyanın süpermarketinden izlenimler / Küreselleşmenin başkanti: Yiwu” başlıklı yazısında anlattıklarını özetleyerek önemli bir “rakip alanda” olup bitenler hakkında bilgiye dayalı fikir edinelim istiyoruz. Yiwu’da;
- Ticaret sadece satışı organize etmekle kalmıyor; sanayileşmeyi de yapılandırıyor.
- Yapılan işler, özel girişim ile kamu müdahalesi arasında sıkı bir ittifaka dayanıyor.
- Bürokrasi ticaretin önünü açıyor; iş yapanı inceliyor; ihtiyaç olan araçları sağlıyor.
- Yerel yönetimler kiraları düzenliyor; altyapıları oluşturuyor; anlaşmazlıklarda arabulucu görevini üstleniyor; hakemlik yapıyor.
- Özellikle küçük eşya ihracatını kolaylaştıracak mekanizmalar oluşturuluyor.
- Yiwu, küresel bir altyapı gibi çalışıyor; sıradan ürünlerin büyük ölçekte ve seri olarak üretimine odaklanmış makine gibi işliyor.
- Zhejiang eyaleti kırsalına ve daha da ötesine yayılmış parçalı üretim ağını harekete geçiriyor.
- “Pazar tedariki ” adlı gümrük rejiminin en gelişmiş örneğini oluşturuyor: İhracatçıların yaklaşık 130 bin Euro’ya kadar olan birbirinden farklı binlerce ürününü, ayrı ayrı ihracat makbuzlarına ihtiyaç duymadan tek bir basitleştirilmiş beyanname ile gruplamasına olanak sağlanıyor.
- “Yuwigo platformu”, küçük toptan ticaretin dünya başkenti olan şehrin stratejik konumunu dijital ortama taşıyarak güçlendiriyor.
- Fiyat rekabeti yapmanın bilinciyle çok küçük kâr marjlarıyla çalışarak satış hacminden yararlanıyor.
- Değer zincirinin en az getiri sağlayan segmentlerine hapsolan küçük işletmeleri ayakta tutmaya çalışıyor.
Şehrin ayakta durması
Yiwu’daki uygulamaların “şehrin büyümesi” bağlamı da üzerinde özenle düşünülmesi gereken hususlar. Nasıl bir ekosistem oluşturulursa sağlıklı ve yaşanabilir bir şehre sahip olabileceğimizi de düşünmemiz gerektiği konusunda uyarıyor. Şehir bağlamında yapılan tespitler de şöyle:
- Şehrin büyümesi, ağırlıklı olarak düşük satın alma gücüne sahip gelişmekte olan ekonomilerin pazarlarına bağımlı bir yapıda ilerliyor.
- Pazar-şehir, fabrika-şehir, dünya-şehir olan Yiwu, Çin kapitalizminin çelişkilerini bünyesinde barındırıyor: Nicelik ve nitelik, kayıt dışılık ve denetim, halk tipi ticaret ve kalite artışı, küreselleşme ve devlet stratejisi arasındaki çelişkiler bir arada bulunuyor.
- Şehrin ayakta durması, arz bolluğunun maskelediği yapısal kırılganlığa karşı sürekli düzenlemeler yapılarak sağlanıyor.
- Görünürdeki düzensizliğin altında sıkı bir geometrisi olan bir düzen var.
- Buradaki avantaj, her şeyin elin altında ya da yan mahallede olması..
- Atölye kurmak ve iş yeri açmak çok kolay. Kurallar esnek, vergiler düşük, aksi halde kimsenin ayakta kalamayacağının herkes bilincinde.
- İşyerleri aile temelli, çalışma saatleri esnek ve atölye tipi rekabet üstünlüğü hakim.
- Finansal hizmetler dağınık bir yapı içinde karşılanıyor; nakliyeciler, ticari aracılar ve komisyoncuların etkinliği üzerine kurulu.
Bir dayanak noktanız olmalı
Diyarbakır’da “ Tekstil ve Hazır Giyim sektörünü gelecekte nasıl konumlandırmalıyız?” konusunda yapılan değerlendirmelerde bir dizi sorun ve çözüm tanımlandı. Anlamayı ve anlatmayı kolaylaştırmak için “dayanak noktasına” ihtiyacımız varsa, Yiwu örneğine bakabiliriz. Diyarbakır ile Yiwu’nun çok değişik koşulları olduğu düşünülüyorsa, daha uygun örnekler de önerebiliriz.
Diyarbakır’da tekstil ve hazır giyim alanındaki gözlemlerimizi 9 başlıkta paylaşacağız.. Temel amacımız, gerekçeli tartışmalar yaparak uygun yol ve yöntemlerin bulunmasına katkı yapma. Burada yapılan değerlendirmelerin eksiklerini tamamlayan ve yanlışlarrını düzelten gerekçeli eleştirilere ihtiyaç var. Herhangi bir değer katmadan, “her şeye karşı” anlayışıyla yapılacak eleştiriler ise boşa enerji harcar.
Diyarbakır’ı değerlendirirken; 1) Fiziki sermaye stoku, 2) Yatırım motivasyonları, 3) Merkezi ve yerel yönetim birimleri, 4)Mikro coğrafya dinamikleri, 5) İşgücü profillerindeki değişme, 6) Destek hizmetler ekosistemi, 7) Finansal araçlar ve erişilebilirlik, 8) Faydalı bilginin çoğaltılması, 9) Makroiktisadi istikrar bağlamla ilgili değinmeler yapacağız.
Tartışma gündemine taşımak istediğimiz konuların hepsini bir gazete yazısı kapsamına sığdıramayız. Burada anlatılacak olanların eksiği, yanlışı ve doğrusu üzerine düşünce belirtmek isteyenler ya da kendi işi için ipuçları yakalamak gibi kaygıları olanlar bu ilk yazıyı saklar, bir sonraki yazıda paylaşılacak düşüncelerle harmanlayarak yargıya ulaşırlarsa daha anlamlı katkı yapabilirler.
Haftaya, “ Diyarbakır’ın birikimleri heba edilmemeli” konusunu ele alacağız.
