Geçtiğimiz günlerde Meclis’e yeni bir Torba Kanun Teklifi sunuldu. Yürürlük ve yürütme maddelerini bir kenara bırakırsak 17 maddelik kısa bir teklif. Komisyonda genişler mi? Bilemiyorum. Ancak teklif, önemli maddeler içeriyor. Bireysel kripto varlık yatırımcısı için vergi yükümlülükleri ihdas ediyor.
Sermaye Piyasası Kanunu’na göre kripto varlıklar, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklardır. Bugüne kadar bireysel yatırımcıların bu varlıklardan elde ettikleri kazançların nasıl vergileneceği tartışma konusu idi, neticede düzenleme yokluğu bu kazançların vergi dışı kalmasına yol açıyordu. Teklifle artık vergi yolu açılmaktadır.
Kripto işlem vergisi
Kanun teklifi bu konuda, önce yapılan işlemleri işlem vergisi ile kavramayı öngörmekte, bu maksatla da Gider Vergileri Kanunu’na eklenen hükümlerle “Kripto Varlık İşlem Vergisi”nin ihdası öngörülmektedir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen kripto varlık satış ve transfer işlemleri bu vergiye tabi olacaktır. Kripto varlık satışı veya transferi, vergiyi doğuran olayı oluşturacaktır. Mükellefi kripto varlık hizmet sağlayıcıları olacak bu vergide vergilendirme dönemleri birer aylık dönemler olacaktır. Vergi, kripto varlık satış tutarı veya kripto varlığın transfer edildiği andaki rayiç değeri üzerinden onbinde 3 oranında hesaplanacak, bir aya ait kripto varlık işlem vergisi izleyen ayın 15’inci günü akşamına kadar mükellefin gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine beyan edilerek aynı süre içinde ödenecektir.
Kripto varlıklardan sağlanan kazançlar
Bireysel yatırımcıların kripto varlıklardan elde edecekleri kazançlar teklifte yerine göre gayrimenkul sermaye iradı veya değer artış kazancı olarak kabul edilmektedir. Kripto varlığın bireysel olarak oluşturulması gayrimenkul sermaye iradı, mevcut kripto varlıkların alım satımı ise değer artış kazancı olarak kabul edilmektedir. Bence tamamıyla değer artış kazancı olarak kavranması gerekirdi. Zira hak ihdasları zaten gayrimenkul sermaye iradı olarak vergilenememektedir. Teklif kripto varlıkların esas itibariyle sadece tevkifat yoluyla vergilendirilmesini öngörmektedir.
Teklifle getirilmeye çalışılan düzenlemeye göre; Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi platformlarda kripto varlıklarla ilgili olarak gerçekleştirilen işlemlerden elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden, söz konusu platformlar tarafından takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla %10 oranında vergi tevkifatı yapılacaktır. Gelir sahibinin gerçek veya tüzel kişi ya da tam veya dar mükellef olması, vergi mükellefiyetinin bulunup bulunmaması, vergiden muaf veya istisna olup olmaması yapılacak tevkifatı etkilemeyecektir.
Aynı kripto varlıklardan değişik tarihlerde alımlar yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden çıkarılması halinde ilk giren ilk çıkar yöntemi kullanılmak suretiyle, tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacak alış bedeli belirlenecektir. Alış ve satış işlemleri dolayısıyla ödenen komisyonlar ile ödenen işlem vergisi tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacaktır.
Tevkifat dönemi içerisinde aynı türden kripto varlıklar ile ilgili olarak birden fazla alım satım işlemi yapılması halinde tevkifatın gerçekleştirilmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak kabul edilecek, aynı türden kripto varlık alım satımından doğan zararlar takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin tevkifat matrahından mahsup edilecektir. Bu madde kapsamında tevkifata tabi tutulan kazançlar için gerçek kişilerce yıllık veya münferit beyannameye, dar mükellef kurumlarca özel beyannameye konu edilmeyecektir.
Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi olan platformlar dışında gerçekleştirilen kripto varlık işlemlerinden elde edilen gelirler ise yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecektir.
Diğer yenilikler
Torba teklifle “her türlü şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderleri”nin gelir ve kurumlar vergisine tabi kazançların tespitinde gider olarak dikkate alınamayacağı hükme bağlanmaktadır.
Vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteren hastane, klinik ve benzeri sağlık kuruluşlarının sahip olduğu kurumlar vergisi muafiyeti sonlandırılmaktadır.
KDV Kanunu’nda yapılması öngörülen bir başka değişiklikle, iktisadi işletmelere dahil konutların kiralanması işlemleri ile kripto varlık işlem vergisi kapsamındaki varlıkların teslimi KDV’den istisna tutulmaktadır. Ayrıca kamu yararı amacıyla yapılan kamulaştırma işlemlerinde taşınmaz devirleri de istisna kapsamına alınmaktadır.
KDV Kanunu’nda yapılması düşünülen değişiklikle, iktisadi işletmelere dahil konutların kiralanması işlemleri ile kripto varlık işlem vergisi kapsamındaki varlıkların teslimi KDV’den istisna tutulmaktadır. Ayrıca kamu yararı amacıyla yapılan kamulaştırma işlemlerinde taşınmaz devirleri de istisna kapsamına alınmaktadır.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapılacak değişiklikle, işyerinde ve müştemilatında yemek verilen durumların dışında sigortalıya verilen yemek hizmetleri için çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazançtan istisna olması, bu tutarı aşan kısmından ise prim alınması öngörülmektedir. Böylece Gelir Vergisi Kanunu’ndaki istisna tutarı ile uyum sağlanması amaçlanmaktadır.
