Yardım yapar gibi görünmeyin, yardım yapın ve görünmeyin. Erdemli olan budur ancak günümüzde yardımlar; ya siyasi ikbal veya ekonomik kazanım gayesiyle, kendine bağımlı kılmak için yapılıyor.
Dünya Bankası’nın (DB) Afrika ülkelerine 50 yıl boyunca yaptığı yardımların neticelerine bakıyoruz. DB, hangi ülkeye ne kadar yardım yapmışsa o ülke kalkınacağına daha da fakirleşmiş. Bazı altyapı gelişmeleri yaşansa da iç savaşlar çoğalmış, katliamlar artmış, Afrika halkları daha mutsuz olmuş.
Sebebi araştırıldığında ortaya çıkan şu: DB yardımı, o ülkenin muktedirleri üzerinden yaptığı için ülkeyi yönetenler bunu kendi yandaşına aktarmış, yönetenler semirmiş ve halkı üzerinde baskılarını artırmış. Kısaca yardımın miktarı kadar bunu kimler üzerinden ülkeye aktardığın; en kritik olgu imiş.
DÜNYA BANKASI YARDIMLARI, ÜLKELERİ BATI’YA BAĞIMLI KILMA PROJESİ
Bilkent’in efsanevi hocalarından Norman Stone’un dış yardım tanımı şu: “Zengin ülkelerin fakir insanlarından alınıp, fakir ülkelerin zengin insanlarının cebine konan para...” O kadar doğru ki... DB’nin Afrika’yı fakirleştiren yardımları, yerel muktedirleri Batı’ya bağımlı kılma projesi halini aldı.
John Perkins’in Bir Ekonomik Tetikçinin İtirafları kitabında anlattığı sistem, gelişmekte olan ülkelerin devasa altyapı projeleriyle (otoyol, liman, enerji santrali) borçlandırılıp ekonomik ve siyasi bağımlılığa sürüklenmesini özetler. Borç daima ülkeye değil, projeyi yapan çokuluslu şirkete gider.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Yardım bağımlılığına dair…
Neden altyapıya?
Çünkü borç veya yardım ile o ülkeyi kendine bağımlı kılarken, kendisine rakip oluşturmak istemez. Otoyola, tünele harca ama ağır sanayi kurma, çip fabrikası yapma, teknoloji geliştirip bizi üzme.
Peki, borç verme?
Sokullu, Kanuni huzurundadır; -efendim Kırım Hanı, yine borç istiyor. –Peki, sen ne düşünüyorsun? -Önceki verdiğimiz borçları hâlâ geri ödemedi, vermeyelim derim. –Ver, ver; borç alan, emir de alır...
NOT
MARSHALL PLANI YARDIMDAN ZİYADE KAYNAK AKTARIM PROJESİYDİ
ABD; vergi verenlerin parasını, Amerika’daki işletmelere aktarmak için yurt dışına borç diye verip kendi malını aldırıyordu. Marshall Planı, 2’nci Dünya Savaşı’nda yıkılan Avrupa'yı ayağa kaldıracaktı ancak tarım, sanayi makinelerini ABD’den alma şartıyla. Netice ise ABD bağımlılığı inşa etmek oldu.
YARDIM LÛGATI
Yardım: Sıkıntıyı gidermek, ihtiyacı karşılamak için kendi gücünü bir başkasına aktarma
Zekât: Zenginlerin yılda bir kez birikimlerinin en az %2,5’ini (kırkta bir) fakirlere aktarması
Hibe: Malın veya paranın hiçbir karşılık beklemeden bir başkasına devredilmesi, bağışlanması
Borç: Malın, hizmetin, paranın, daha sonra faiziyle geri ödenmek şartıyla bir başkasına aktarılması
