Kişileri dava açmaktan caydıracak ölçüdeki mali yükler, Devletin işlem ve eylemlerinin hukuk denetimi dışında kalmasına sebebiyet verir.
Bugünkü yazımı bana gönderilmiş ve tetkikini ancak bitirebilip sizlere önerebileceğim üç yeni eserin tanıtımına ayırmak istiyorum.
İlk tanıtacağım eser, İstanbul Vergi Mahkemesi Başkanı Mustafa Balcı tarafından kaleme alınmış olan ”Vergi Yargısında Karşı Vekâlet Ücretine İlişkin Hukuki Sorunlar ve Çözüm Önerileri” adlı çalışma. Bu çalışmayı okuyana kadar, bu konunun bu kadar sorunlu olduğu bilmiyordum. Karşı vekâlet ücreti, davanın neticede haklı çıkan tarafının katlandığı yargılamaya bağlı masrafların, davanın kaybedenine, bir anlamda bu masraflara yol açmış olması dolayısıyla yüklenen bir nev’i yargılama gideridir. Adli yargıda davayı açıp açmamak kişinin ihtiyarındadır ve davanın açılıp açılmamasının hukuk düzeninde önemli bir hasara yol açması söz konusu değildir. Ancak genelde idari yargıda özelde vergi yargısında yargının işlevi, sadece kişinin haklarını temin olmayıp aynı zamanda Devletin hukuka uygun davranıp davranmadığının denetimini yapmaktır. Bu nedenle idari yargıda taraflara yüklenecek yargılama giderlerinin, kişileri dava açmaktan caydırmayacak ölçüde olması gerekmektedir. Zira, kişileri dava açmaktan caydıracak ölçüdeki mali yükler, Devletin işlem ve eylemlerinin hukuk denetimi dışında kalmasına sebebiyet verir. Kitapta da konuya bu perspektif açısından bakılmakta ve konu vergi yargısının özellikleri kapsamında değerlendirilmektedir. Yine bu açıdan avukatlık asgari ücret tarifesi değerlendirildikten başka Avukatlık Kanunu düzenlemelerinin Anayasal buyruklar karşısında irdelemesi de yapılmakta. Bu arada pek çok sorunlu konu da, masaya yatırılmış. Seri dava, birden fazla işleme karşı tek dava açılması, davaların birleştirilmesi, tek işleme karşı unsurları itibariyle birden fazla dava açılması, davanın konusuz kalması, kısmen kabulü, dilekçe ret kararları gibi özellik taşıyan konular ayrı ayrı alt bölümler halinde irdelenmekte.
Daha önce de başlıkları kısaca “Teminat ve İhtiyati Haciz”, “Hata ve Düzeltme”, “Kamu İcra Hukuku” şeklindeki başarılı çalışmalarını tanıttığım Balcı, bu çalışmasında da yine kolay kolay ulaşılamayacak pek çok yargı kararı ışığında, idari yargı bazında monografik olarak pek ele alınmamış bir konuyu titizlikle irdelemiş. Özellikle konuya yaklaşım açılarının, yorum tekniklerinin ve yargı anlayışlarının değerlendirilmesi, içtihatların görülmesi bakımından mutlaka değerlendirilmesi gereken bir kitap. Bu titiz ve ayrıntılı çalışma, Oniki Levha yayınları arasında yer alıyor.
Uygulamacılar için bir kılavuz
İkinci tanıtmak veya duyurmak istediğim kitap, Dr. Ardinç Alp tarafından kaleme alınmış bulunan “Gelir ve Kurumlar Vergisinde Vergiyi Doğuran Olay: Elde Etme” adlı çalışma. Bir akademisyen olan ALP tarafından doktora tezi olarak hazırlanan çalışma konuya, geniş bir perspektif ile ilkeler, teorik görüşler ve yargı kararları ışığında yaklaşarak, önce gelir vergisinde her bir gelir unsuru açısından sonra kurumlar vergisinde tam ve dar mükellef ayırımının ışığında değerlendirmeler içeriyor. Tezin savunma aşamasında, Jüri Başkanı olarak benimde yer aldığım jüri tarafından oybirliği ile başarılı bulunan çalışma (Kitap) hem akademik çalışma yapanlar, hem de uygulamacılar açısından mutlaka dikkate alınması gereken bir eser olarak karşımıza çıkıyor. Kitapta, bir tezin özelliklerinin dışında, 27 Anayasa Mahkemesi, 117 Danıştay kararı ve pek çok özelgeye de yer verilerek, uygulamacılar için de bir kılavuz oluşturulmaya çalışılmış. Zaten kitaba kavram endeksi de eklenerek okuyucuya kolaylık sağlanmış istenmiş. Bu kıymetli çalışma Seçkin Yayıncılık tarafından yayınlanmış.
Maliye Teftiş Kurulu’na kapsamlı bir bakış
Üçüncü değineceğim kitaba yer vermemin sebebi ise kitabın değerinin yanı sıra aynı zamanda bir borç niteliğinde olması. 6 Mart günlü gazetemizde yayımlanan ve “Bir Arthur Andersen Var(dı)” adlı kitabın tanıtımını yaptıktan sonra bir “Hesap Uzmanları Kurulu Tarihi” veya “Maliye Teftiş Kurulu Tarihi” kitaplarının yazılmamış olmasının büyük bir eksiklik olduğunu söylemiştim. Meğer Maliye Teftiş Kurulu tarihi yazılmış, benim haberim yokmuş. Sağolsunlar, e. maliye müfettişi dostlar lütfedip bir adet gönderdiler de haberim oldu ve ben de tetkik ettikten sonra hemen duyurayım dedim. Kitap, İzmir Ekonomi Üniversitesi öğretim üyelerinden Barış Bahçeci tarafından kaleme alınmış “Maliye Teftiş Kurulu 1879-2011” adlı çalışma. Kitabın bir özelliği ve kıymetli kılan yönü, konuyu Maliye Teftiş Kurulu’nun kuru bir tarihi olarak ele almayıp, başlangıçta Osmanlı sonrasında giderek Türkiye siyasi hayatı ve ekonomisindeki gelişmelerle birlikte kurumun tarihçesini aktarması ve ekonomik ve siyasal gelişmelerin kurumun yapısına ve çalışmalarına etkilerini de gözler önüne sermesi. Kitapta siyasi partilerin kuruma bakış açılarından yaklaşımlarına, 27 Mayıs ve 12 Eylül döneminin etkilerine, Yassıada’dan Güneş Motel’e kadar siyasi oluşum ve etkileri de görmek mümkün. Kitabı sadece maliye tarihi ile ilgilenenlerin değil, siyasi tarih üzerine çalışanların ve meraklılarının da değerlendirmesi gerekiyor. Kitap, “Yanıtını Hâlâ Bulamayan Soru: Kurul Neden Kapandı?” alt başlıklı bölümle sona eriyor. Gerçekten bu soruya verilere dayalı bilimsel bir gerekçeyle cevap vermek mümkün değil. Galiba siyasete kurban gitti. Ama yazık oldu. Bu mutlaka dikkate alınması gereken kitap, İmge Yayınevi’nden çıkmış.
