Türkiye Varlık Fonu’na (TVF) gözümüz gibi bakmalıyız

Fon krizinin ortaya çıkardığı asıl risk, kaybolan milyarlar kadar, insanların finansal sisteme duyduğu güvenin aşınması “muharebe kaybedilebilir ama savaş kaybedilmemeli” yaklaşımıyla, Türkiye’nin en değerli stratejik varlıklarından Türkiye Varlık Fonu’na güvenin korunması gerek. Krizin reel ekonomi üzerindeki görünmeyen etkilerine de dikkat etmeliyiz.

Türkiye fon krizini yaşarken en değerli varlığımız olan Türkiye Varlık Fonu’nu (TVF) konuşmamız gerekmez mi? Ev yanıyorsa önce en değerli varlıklarını kurtarırsın. Sanırım bir ben Gemini’a sordum ve mutlulukla ikisinin birbirinden farklı olduğu yorumunu aktarabilirim. Üstelik Gemini bunu kendi yorumu olarak değil, bir sigortacılık sektörü yayınından alıntıladığını belirtiyor.

Savaş ve muharebe birbirinden farklıdır. Muharebeleri kaybedebilirsiniz ancak bu savaşı kazanmanıza engel olmayabilir. Burada iki önemli konu vardır. Birincisi, kayıpları yerine koymaya çalışmak yerine yeni muharebeler için yeni kaynak ve yeni bir model yaratarak zafere odaklamak gerekir. İkincisi, yeni bir model uygulayarak rutin içinde debelenmekten kurtulmak gerekir. Bunların en iyi örneği Gazi Mustafa Kemal’in Sakarya Savaşı’ndaki büyük asker ve komuta kademesi kaybının ardından hattı değil sathı savunmaya yönelik emir vermesidir. Burada asıl değer olan vatandan vazgeçmeyen komutan, o satıh bütün vatandır diye eklemiştir. Burada statik savunma anlayışından dinamik ve bugünkü agentic yapay zekâ modellerine benzer biçimde kalan gücün kendi içinde yeniden organize olarak yeni bir savunma anlayışı doğrultusunda tekrar tekrar savaş gücüne dönüşmesine dayanan bir model uygulanmıştır. Telgraf ile güncel bilgiye dayalı veri analizi sistemi kuran Gazi Mustafa Kemal’in bu şekilde kurduğu yapının agentic AI ile benzerliğinin farkına bu yazıyı yazarken vardım. Aynı dönemde Eskişehir ve Ankara’nın zengin aileleri de yaklaşan tehdit nedeniyle Kayseri’ye göç ediyordu. Bu önemli bir servet transferinin zemini için koşul yaratırken Cumhuriyetten sonraki yıllarda uçak fabrikası gibi büyük yatırımların devlet ve yerel sermaye ile yapılması için altyapıyı sağladı. Türkiye’de sermaye birikimi sürecini uzmanlarından dinlemeyi isterim; tabii mühendis bakış açısıyla sorulan soruları yanıtlayabildiklerinde…

Bu sistematiği anlayabildiğimizde, bugün egemen ve güçlü bir devlet olmayı her şeyi özelleştirme ve özellikle ülkenin önemli varlıklarını yabancılara satma noktasına gelirken hangi değişimleri de anlamamızı sağlayacak tartışmaları yapabiliriz. Nasıl ki Kurtuluş Savaşı’nda Gazi Mustafa Kemal, düşmanın ilerlemesi karşısında Ankara’yı terk etmemiş ve vatandan vazgeçmeyi bir an bile düşünmemişse, bizim de bugün fonlar arasında en değerli varlığımız olan Türkiye Varlık Fonu’na (TVF) sahip çıkmamız ve güven duymaktan bir an bile geri durmamamız gerekiyor. Devletimizin en üst düzeydeki inisiyatifi ile yönetilen bu fonda Borsa İstanbul’da yaşanan değer kaybı muharebe kaybı –ve büyük bir kayıp- olsa da, sorumluların buradaki komuta mesuliyetlerinin gereğini yapacağını bilmeli ve buna inanmalıyız. Mustafa Kemal Paşa’nın komutanlarının yapmaları gerekeni bilmeleri ve her türlü bedel karşılığında cephede bunun gereğini yapmalarında olduğu gibi.

Bu güven duygusu, Türk halkının da bu krizin sonrasına geçmek için elinden geleni yapmasını sağlayacak en önemli dayanaktır. Ben kendi adıma bu konuda Gemini ile uzun bir sohbet yaparak bu güveni tesis etme yönünde bir katkı sağlamayı deniyorum. Bunun sonuçlarını da birazdan aktaracağım ancak öncelikle Çeşme’deki Vizyon 100 toplantısından dönerken ve evde yaşadığım iki deneyimi aktarmak istiyorum.

İzmir Adnan Menderes-İstanbul (IGA) havalimanları arası uçuş süresi İstanbul’da pist üzerinde geçirdiğimiz yaklaşık 25 dakikayı saymazsak 1 saat 10 dakika. Biniş süresini de kullanırsanız uçak içi eğlence için kullanabileceğiniz süreyi biraz daha uzatabiliyorsunuz. Ancak anonslar ve yemek servisi nedeniyle netiniz daha düşük. Böyle karışık bir aritmetiği olan süreyi, çantadan kulaklık çıkarıp program seçmekle ziyan etmek yerine oyun oynayarak kullanmaya karar verdim. Oyunlara bir tıkladım; karşıma Monopoly çıktı. Bir önceki yazımla bu yazı arasında bağ kurmak için ilahi bir rastlantı olmuştu. Bir önceki yazımın (https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/monopoly-oyunu-ile-fonlari-anlamak-88710)  Monopoly ile Fonları Anlamak şeklindeki başlığına taşıdığım bu oyunu uçakta oynama fırsatına atladım. Anlattığım gibi zaten daha iyi bir seçenek yoktu yani getiri her anlamda yüksekti.

Tek kişi bilgisayara karşı oynamayı seçtim. Bir zar atışı ekranı çıktı; zarlar yuvarlandı ve ben düşeş atarak oyuna başlama önceliğini elde ettim. Otomatik olan ilk zar atışından sonra bu sefer ben bir butona basarak zar attım. Gelen zar beni kart seçimi hanesine götürdü. Kartı açtım; hapse git ve başlangıçtan geçerken 200 Monopoly lirasını alma yazıyordu. Zaten hapis hanesini –biz eskiden kodes derdik- henüz geçmemiştim. Ben hapse girince diğerleri iki tur boyunca zarlarını atıp oynadılar ve uğradıkları haneleri 50 ve daha altı Monopoly lirası karşılığında satın aldılar. Sonra ben içeriden çıktıktan sonra belirli haneleri birbirleri ile takas yapıp mahallelere çöktüler. Başlangıçtan önceki ve sonraki mahalleler ile kodesin oradaki mahalleye önce konut sonra kırmızı renkte büyük binalar kurup mahalleyi kentsel dönüşüme soktular. Bu arada onlar paralarını “yatırıma” dönüştürdüğü için nakit yoksunu; bense hapisteyken hiçbir şey alamadığım için zengin görünüyordum. 1.500 Monopoly lirası ile başladığım oyunda büyük yatırım yapamadığım için birkaç tur sonunda küçük tefek bir şeyler alsam da başlangıçtan daha fazla param vardı. Kartlarım kamu yardımlaşma sandığından aktardığı para ve diğer küçük kira gelirleriyle servetim 2.000 Monopoly lirasına yaklaşmıştı. Ben kendimi zengin sanırken başlangıç hanesinden önceki mahallede yanılmıyorsam 550 ve 2-1 atınca da sonraki hanede 600 –ya da tam tersi- Monopoly lirası ödeyip söğüşlendim. Çaktım ki beni zarlarla bir sonraki mahalleye de sokacak olan oyun zekâsı bende küçük ikramiyelerle kazanıyormuşum hissi yaratırken elimde ne var ne yoksa alacak. Manipülasyonu çözmüştüm ama kalan zamanda yapacak başka bir şey bulmam da zordu. Yine de “Anadolu çocuğu yer mi lan” deyip oyunu kapattım. Fon krizinde temel etken olan mucizevi kâr elde ederek başka ve daha iyi bir hayat yaşama beklentisi bende kök salmış değil. Bu nedenle “Alın atınızı, yapmıyorum tımarınızı” fıkrasında olduğu gibi yönlendirmenin dışına çıktım. Oyunların algoritmalarının oyuncuyu elde tutma (retention) oranını yükseltmeye yönelik oluşturulması ve burada gerçek hayattaki dinamiklerin kurgulanması, oyun ile gerçek hayat arasındaki bağları; Sulukule ve Fikirtepe örneklerini düşünmemizi gerektiriyor. Vaktiniz olursa siz yapın; ben başka işlerle ilgileneceğim.

Boğa ya da ayı değil; Külhan Kedi piyasası

Anlatmak istediğim ikinci hikâye, iki üç gün ayrı kaldığım kedimiz Külhan ile yaşandı. Bu yazıyı yazmadan önce kendisini –daha önceden alışık olduğu şekilde- kaldırımda dolaşmaya çıkardım. Sokağa ilk defa park etmiş bir otomobili ince ince kokladıktan sonra bir komşumuzun sürekli aynı yerde duran otomobilinde aynı çalışmayı yaptı. İkincisi, diğer kedilerin de ilgi gösterdiği bir otomobildi ve pazar sabahı muhtemelen erkenden açıp kahvaltı/brunch müşterisi bekleyen cafe’lerde çöplenecek bir şeyler aramaya gittikleri için mahallede olmayan kedilerin izini sürdü. Sokak kedilerinin mama kabını doldurduğumu kontrol ettikten sonra eve girip kendi mamasından yemeye başladı. Ben de kapıyı kapatmadan mutfağa geçip sokak kedilerinin su kabını doldurdum. Sonra arka odaya geçip Külhan’ın tuvaletini temizlemeye karar verdim. Su kabını bırakıp çöpü attıktan sonra döner yazımı yazarım diye hesap yapıyordum. Önce uzun uzun miyavlamaya başlayan Külhan, adımımı attığım anda da ayağıma sert bir pençe attı. Normalde bir şey istese bacağımı dürter ya da ayağıma tırnak çıkarmadan vurur ama bu sefer sağlam geçirdi. Bu, yapmamı istediği önemli bir şey olduğunu düşündürdü ama ne olduğunu anlamadım. Sonra dank etti ve dönüp kapıyı kapattım. Sesini kesti ve gidip hemen oracıkta açık olan valizimin içinde oturup nöbet pozisyonu aldı.

Konuyu alışverişten gelen eşime anlattığımda ben Çeşme’deyken alışverişten gelip kapıyı açtığında Külhan’ın apartman içindeki turlarından birini atmak için kapıdan fırladığını ve kendisinin de bitince girsin diye kapıyı aralık bıraktığını söyledi. Yiyecekleri dolaba koyduktan sonra peçeteleri dolaba koymak için arka odaya gitmiş. Döndüğünde bir bakmış Külhan içeride ama kadının biri de kapıyı açmış evin içine bakıyor. Muhtemelen yeni kiracılardan biri olan kadın “kediye bakıyorum” demiş ama eşim buranın bir ev olduğunu söyleyip uyarmış.

Eskiden böyle şeyler yaşamazdık. Apartmanda birbirini tanımayan kimse yoktu ve tanıyanlar da böyle bir durumda seslenip davet edildikten sonra içeri girerdi. Kapının açık ya da kapalı olması, böyle bir protokol altında çok önemli olmazdı. Bu hikâyeyi dinleyince, apartmanın içinde belirli bir yöne işaret ederek oturmasını da çözdüm. Alt katta temizlik malzemelerini kömürlüğün girişine koyuyorlar; aşağı inerse, o gün temizlik yapılmış ve bez onun alacağı düzeyde koku yayıyor demek. Yukarıyı işaret etmesi ve beni görünce merdivenin yarısına kadar tırmanıp miyavlayarak beni çağırması, kadının kapısını göstermek için. Muhtemelen koklayarak ayak izlerinden daireyi çoktan tespit etmiştir. Dediğini yaptıramadığı için kızgın ancak bir suç oluşmadığı için benim kimsenin kapısına gidecek halim yok. Daha önce de eşimle konuşurken çöpünü indirirken iyi poşetlemeyip apartmanın içini kirleten komşularımızdan şikâyet etmemizin ardından kapı açılınca kıyameti koparıp merdivenden yukarı koşmuştu. Ben de peşinden gidince üst katlarda bir kapının önüne kadar ilerlemiş ve bir kapının önünde durmuştu. Işık yanınca kapının kenarında yarı kurumuş bir pis su birikintisi görmüştüm. Muhtemelen o komşumuz kapısını kilitlerken çöpü yere koyuyor, orada pis su öbeği yaratıyor ve sonra da sızdıran çöp poşetiyle alt katlara iniyordu. Karşılaşınca kendisini uyardık ve çay ya da meyve atıklarının su bırakmasına önlem almasını istedik. Sorun kısmen çözüldü. 

Külhan zamanla düzelir ama şu anda kapının kenarında duran valizimin üzerinde uyuyarak nöbet tutuyor. Dün içinden bir şey almam gerekti ama tam boşaltamadım. Külhan onun güvenliğini sağlamayı da kendisine görev biliyor. Hem benim Monopoly deneyimim hem de Külhan ile yaşadıklarım gerçek hayatta mevzuat değil, belli tavırları sergileyebilen insanların -ve kedilerin- sistemlerin güvencesi olduğunu gösteriyor. Mamasını/suyunu veren ve kakasını temizleyen beni bile pençe atarak doğruya yönelten Külhan, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu karakter tipidir. Sistemi korumanın sonrasında olguları anlama sürecimi de tetiklemiştir

Göz bebeğimiz Türkiye Varlık Fonu

Her ne kadar Borsa İstanbul’daki (BIST) aşağı yönlü hareket bu şirketlerin hisselerine de yansımış olsa da Türkiye Varlık Fonu (TVF) şirketlerinin güvenilir kriz yaratan fonlar ve yatırımlarından nasıl ayrıştığını size –Gemini ile birlikte- anlatmaya dayanarak bilgiye dayalı bir güven yaratma niyetindeyim. Yaptığımız çalışmayı aktarayım. 2000 öncesi dönemde kamu tarafından kurulan fonlarla ilgili bölüm bir önceki yazım Monopoly ile Fonları Anlamak’ta yer alıyor (https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/monopoly-oyunu-ile-fonlari-anlamak-88710). İsteyenler bu bölüme geçmeden önce belleklerini tazeleyebilir.  

Kerem: 2026'da yaşanan fon krizine konu olan fonları ve yatırım şirketlerini geçmişe paralel olarak değerlendirir misin?

Gemini: Türkiye'nin ekonomik tarihinde fonlar genellikle devlet eliyle bütçe açığını kapatma, tasarruf sağlama veya sosyal yardım amacıyla (Özal dönemi ve sonrasındaki kamu fonları gibi) kurulmuşken; Eylül 2026'da patlak veren "Fon Krizi", sermaye piyasalarında özel portföy yönetim şirketleri eliyle yürütülen ve yüzbinlerce yatırımcıyı etkileyen büyük çaplı bir likidite, manipülasyon ve ödeme krizi olarak tarihe geçmiştir.

Türkiye'nin geçmişteki yapısal fon deneyimleri ile 2026'da yaşanan bu özel portföy fonları krizini amaç, işleyiş ve ekonomik sonuçlar bağlamında şu şekilde değerlendirebiliriz:

1. 2026 Fon Krizi'nin Anatomisi ve Kapsamı

- Tetikleyici Unsurlar ve Süreç: Eylül 2026'da Pusula Portföy ile başlayıp Tera Portföy başta olmak üzere toplam 7 portföy yönetim şirketine sıçrayan kriz, bazı fonların, hayatın olağan akışına aykırı şekilde (örneğin bazı hisse/fon varlıklarının birkaç yılda yüzlerce kat suni olarak artırılması) manipüle edilmesiyle büyüdü.

- Büyüklüğü: 500 binden fazla yatırımcının parasının bulunduğu, işleme kapatılan fonlardaki toplam varlık büyüklüğünün ve riskin trilyonlu rakamlara (toplam riskin 20 milyar doları aştığı) ulaştığı bir tablo ortaya çıktı.

- Müdahale ve Tasfiye: Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) yasal süreç başlatarak ilgili portföy şirketlerinin fonlarını işleme kapattı ve tasfiye sürecini yürütmek üzere Türkiye İş Bankası ile T.C. Ziraat Bankası görevlendirildi.

2. Geçmişteki Kamu Fonları ile 2026 Özel Portföy Krizinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi

3. Ekonomik sonuçlar ve sistemsel yansımalar

- Likidite ve Güven Krizi: 2026 krizi, Türkiye'de son yıllarda enflasyondan korunmak için borsa ve yatırım fonlarına yönelen küçük yatırımcının (halkın) güvenli liman algısını derinden sarstı. Fonların aniden işleme kapatılması, "tasfiye" sürecindeki belirsizlikler piyasada kitlesel bir panik yarattı.

- Denetim Açığı Tartışmaları: 1980'lerden bu yana Türkiye'deki fon mekanizmalarının en büyük kronik sorunu olan "denetim ve şeffaflık eksikliği", 2026'daki olayda da katlanarak kendini gösterdi. Fon büyüklüklerinin kısa sürede mantıksal temellerden koparak devasa boyutlara ulaşmasının neden önlenemediği ekonomi yönetiminin en büyük tartışma konularından biri haline geldi.

- Devlet Müdahalesinin Değişen Rolü: Özal döneminde devlet fonları kurarak ekonomiyi yönlendirmeye çalışırken, 2026 krizinde devlet (SPK ve kamu bankaları aracılığıyla) özel sektör eliyle patlayan bir "balonu" söndürmek, varlıkları rasyonel şekilde nakde çevirmek ve hak sahiplerine haklarını hukuki süzgeçten geçirerek iade etmekle yükümlü bir hakem konumunda kalmıştır.

Geçmişteki fon krizleri daha çok kamunun mali disiplinsizliği ve zorunlu kesintiler ekseninde halkın cebine yansırken; 2026 fon krizi, serbest piyasa ve portföy yönetim kisvesi altında yürütülen spekülatif vurgunlar ve denetlenemeyen dijital sermaye hareketleri üzerinden ekonomik sisteme büyük bir darbe vurmuştur.

Kerem: 2000'li yıllarda kurulan Varlık Fonu gibi yapıları neden listelemiyorsun?

Gemini: Haklısınız, ilk listelemede Türkiye Varlık Fonu (TVF) gibi makro düzeyde devasa ekonomik sonuçlar doğuran stratejik yapıların yer almaması eksik bir perspektif oluşturdu.

Bunun temel nedeni, Türkiye'deki fon tarihçesinin iki farklı kategoride incelenmesidir: İlk sorunuzun odağındaki bütçe dışı/sosyal amaçlı fonlar (SYDTF, Tasarruf Teşvik vb.) dar gelirliyi destekleme veya bütçe finanse etme amacı güderken; 2000'li yıllarda gündeme gelen Varlık Fonu nitelik ve işleyiş bakımından bambaşka bir kategoriye (Egemen Varlık Fonu / Sovereign Wealth Fund) aittir.

Türkiye Varlık Fonu'nu ve benzeri yapıları bu tarihsel zincire ekleyerek amaçları ve sonuçlarıyla birlikte şu şekilde ele alabiliriz:

5. Türkiye Varlık Fonu (TVF)

- Kuruluş Yılı: 2016 (6741 sayılı Kanun)

- İlan Edilen Amaç: Türkiye'nin stratejik varlıklarının değerini artırmak, büyük ölçekli yatırımlara sermaye desteği sağlamak, İslami finans/borçlanma araçlarını çeşitlendirmek ve ülkeye dış kaynak temin ederek sermaye piyasalarının derinliğine katkıda bulunmak.

- Ekonomik Sonuçları: Ziraat Bankası, Borsa İstanbul, Türk Hava Yolları, PETKİM, TPAO gibi Türkiye'nin en büyük kamu varlıkları ve şirketleri bu fonun bünyesinde toplandı. Ekonomik açıdan, bu devasa varlıkların teminat gösterilerek uluslararası piyasalardan borçlanma kapasitesini artırması hedeflendi. Ancak denetim mekanizmalarının Sayıştay denetiminden büyük ölçüde muaf tutulması, bütçe dışı esneklikler sağlanması ve varlıkların şeffaflığı konuları ekonomi çevrelerinde ve muhalefette sürekli olarak yoğun tartışmalara ve yapısal eleştirilere neden oldu.

Neden ilk listede yer almamıştı? (Kavramsal Ayrım)

1- İşlevsel farklılık: Özal döneminde başlayan ilk fon dalgası (Fakir Fukara Fonu, Tasarruf Teşvik, Toplu Konut Fonu vb.), doğrudan vatandaşın cebinden yapılan kesintilerle ya da kamunun dar gelirliye kaynak aktarma / bütçe açığı kapama araçları olarak tasarlanmıştı.

2- Varlık Fonu’nun konumu: TVF ise Norveç, Körfez ülkeleri veya Singapur örneklerinde görüldüğü gibi bir "Egemen Varlık Fonu" mantığıyla, ülkenin sahip olduğu stratejik şirket hisselerini ve gayrimenkullerini tek bir çatı altında toplayıp ekonomik büyüme ve mega projeler için kaldıraç unsuru yapmak üzere kurgulandı.

Özetle; 2016 yılında kurulan Türkiye Varlık Fonu, Türkiye'nin fonlar tarihinin en büyük ölçekli ve en çok tartışılan yapısal dönüşüm hamlelerinden biridir ve devlet varlıklarının yönetim modelini kökten değiştirmiştir.

Kerem: 2026'da tasfiye edilen fonların yaptığı iş ile, Türkiye Varlık Fonu'nun anonim şirket haline getirdiği kamu kuruluşlarını menkul kıymet olarak satma projesi arasında fark var mı?

Gemini: 2026 yılında yaşanan portföy/yatırım fonu krizi sırasında tasfiye edilen özel fonların yaptığı operasyonlar ile Türkiye Varlık Fonu'nun (TVF) kamu kuruluşlarının hisselerini menkul kıymetleştirerek uluslararası piyasalarda satışa/halka arza konu etmesi, aktörler, niyet ve mekanizma açısından temelde tamamen farklı iki dünyaya dayanır.

Ancak her iki olayın da sermaye piyasalarındaki pay/likidite hareketleri üzerinden kesiştiği noktalar vardır. Bu iki yapıyı amaç, işleyiş ve sonuçları bakımından şu şekilde ayırabiliriz:

1. 2026'da Tasfiye Edilen Özel Fonların Durumu (Manipülasyon ve Likidite Krizi)

- Ne Yaptılar?: Pusula Portföy ve Tera Portföy gibi şirketlerin yönetimindeki bazı serbest fonlar, piyasada fiili dolaşımı (halka açıklığı) düşük olan sığ hisselerde suni ve olağan dışı fiyat artışları yaratmış, portföylerini bu riskli varlıklar üzerinde yoğunlaştırmıştır. Yatırımcıların toplu çıkış talebi (panik) başlayınca fonlar nakde sıkışmış (temerrüt) ve SPK tarafından sistemik riski önlemek amacıyla karantinaya alınarak tasfiye edilmiştir.

- Temel Motivasyon: Kısa vadede spekülatif yüksek getiri vadederek bireysel yatırımcı çekmek, portföy büyüklüğünü suni olarak şişirmek ve piyasa denetim mekanizmalarının gri alanlarını suiistimal etmek.

2. Türkiye Varlık Fonu'nun (TVF) Kamu Varlıklarını Menkul Kıymetleştirme Hamleleri (Stratejik Varlık Yönetimi)

- Ne Yapıyor?: TVF, bünyesinde topladığı devasa kamu şirketlerinin (örneğin Türkiye Sigorta veya diğer stratejik iştirakler) hisselerini, uluslararası kurumsal yatırımcılara borsa dışı blok satışlar veya Eurobond/sermaye piyasası araçları yoluyla dış kaynak (likidite) sağlamak amacıyla menkul kıymetleştirerek satmaktadır.

- Temel Motivasyon: Türkiye’nin mega projelerine dış kaynak bulmak, uluslararası borçlanma kapasitesini artırmak ve stratejik varlıkları küresel finans ağlarına entegre ederek makro düzeyde döviz/sermaye akışı sağlamak.

Temel Farklar Tablosu

Özetle; 2026'daki fon krizi, serbest piyasa kurallarının ve denetimlerin delinerek küçük yatırımcının zarara uğratıldığı tıkalı bir spekülasyon sürecini ifade ederken; Varlık Fonu'nun hisse satışı, devletin en üst kademesinde planlanan ve uluslararası sermaye piyasalarına coğrafi/kurumsal varlık satışı yapılarak dış kaynak yaratma operasyonudur. Biri hukuki ve cezai soruşturmalara konu olan bir "kriz tasfiyesi", diğeri ise makroekonomik bir "varlık yönetimi ve nakde dönüştürme" stratejisidir.

Kerem: Her iki tarafı, Türkiye’nin sıkıntısını çektiği finansal kaynağı yaratma boyutuyla ele alır mısın?

Gemini: Haklısınız; her iki mekanizma da özünde "eldeki mevcut likidite ile yetinmeyip, gelecekteki değerler üzerinden yeni bir finansal alan (kaynak) açma" ortak paydasında buluşur. Ancak bu kaynağın yaratılış yöntemi, yasal çerçevesi, riski ve piyasaya verdiği zarar açısından aralarında çok derin ve yapısal bir fark vardır.

Bu iki süreci "olmayan kaynağı yaratma" motivasyonu üzerinden şu şekilde karşılaştırabiliriz:

1. 2026 Krizindeki Özel Fonlar: "Suni Değer ve Manipülasyonla Kaynak Yaratma"

- Süreç Nasıl İşler? Pusula veya Tera Portföy örneklerinde görüldüğü üzere, bu fonlar ellerindeki sınırlı sermayeyle piyasada işlem hacmi düşük (sığ) hisseleri hedef alır. Karşılıklı işlemler, danışıklı dövüş ve suni alım-satımlarla o hissenin fiyatını hakiki değerinden kopararak katbekat artırırlar.

- Olmayan Kaynak Nasıl Yaratılır? Kağıt üzerinde değeri fiktif (hayali) olarak şişirilen o hisseler, fonun portföy büyüklüğünü devasa gösterir. Bu şişirilmiş büyüklük üzerinden bankalardan kredi çekilir, yeni yatırımcılardan para toplanır veya kaldıraçlı türev işlemler yapılır. Yani ortada ekonomik bir değer üretilmemiştir; sadece matematiksel bir balon yaratılmıştır.

- Sonuç Neden Krizdir? Gerçek olmayan bir değer üzerinden sistem döndürüldüğü için, tek bir büyük "satış" talebi geldiğinde balon patlar. Fonun varlıkları nakde çevrilemez çünkü o fiyatlardan o hisseleri alacak gerçek bir alıcı yoktur. Sonuç: Temerrüt, tasfiye ve küçük yatırımcının parasının buharlaşması.

2. Türkiye Varlık Fonu (TVF): "Maddi Varlıkların Teminatıyla Borçlanma / Sermaye Çekme"

- Süreç Nasıl İşler? TVF, Türkiye’nin en büyük kurumlarının (THY, Ziraat Bankası, Borsa İstanbul vb.) tapusunu, yani somut, fiziksel ve gelir üreten gerçek varlıklarını tek bir çatı altında toplar.

- Olmayan Kaynak Nasıl Yaratılır? TVF "yoktan var etmez"; elindeki bu devasa ve kâr eden varlıkları (veya bunların hisselerini) küresel finans piyasalarına "güvence" olarak gösterir. Uluslararası tahvil ihraç eder, yabancı fonlara blok hisse satar veya bu varlıkları kaldıraç yaparak dış borç/sermaye çeker. Buradaki kaynak fiktif değil, gelecekteki nakit akışlarının bugüne iskonto edilmesi veya mevcut devlet varlıklarının uluslararası likiditeye dönüştürülmesidir.

- Sonuç Neden Farklıdır? Bu yöntem yasalara dayanır, uluslararası denetime ve kredi derecelendirme kuruluşlarının onayına tabidir. Buradaki risk "şirketin kağıt üstünde şişmesi" değil, ülkenin en stratejik varlıklarının dış borç karşılığında ipotek altına girmesi veya küresel sermayeye devredilmesidir.

Özetle: Fiktif Balon ile Stratejik Kaldıraç Arasındaki Çizgi

- 2026 Fon Krizi: Ortada gerçek bir değer yokken, kuralların etrafından dolaşılarak ve fiyatlar manipüle edilerek "hayali bir varlık ve likidite" yaratma çabasıdır. Bu bir suç ve piyasa dolandırıcılığıdır; sonuçta sistem çöker.

- Türkiye Varlık Fonu: Ortada devletin yüz yıllık somut ekonomik varlıkları vardır; bu varlıklar sistemik bir politika aracı olarak uluslararası masaya sürülür ve nakde çevrilir. Bu bir egemen finansman stratejisidir; sonuçta varlıklar el değiştirir veya ülke borçlanır.

Birinde hukuk dışı bir illüzyon (kandırmaca) ile sistemin altı oyulurken; diğerinde hukuki ve politik bir yetkiyle devletin mülkiyeti finansal bir kaldıraç olarak küresel piyasalara açılmaktadır.

Son Söz: Sadece finansal göstergelere bakmak yeterli değil

Anlamadığım finans konusunda Gemini ile birlikte yaptığımız bu değerlendirmelere şunu eklemem gerekiyor. Benim için bir sorunun büyüklüğü berberde konuşulması ile ölçülür. Bu krizi, 25 yıldır borsada yer alan deneyimli biri olan berberimin şöyle anlatıyor: “Bu fonları biliyorduk; hiçbirine bulaşmadım ama portföyümün değeri yüzde 20’sine düştü.” Bu, Malta’da ev almak için oluşturulmuş bir portföy değil, yüksek enflasyon ortamında çalışanların ücretlerini ödeyebilmek ve kira dahil dükkanı çevirebilmek için kurulmuş bir finansal yapı.

Emekli bir akademisyen ile konuşuyorum: “Danışmanlığını yaptığım bir işadamı ‘Bu düzelmezse ben Kasım’da maaş ödeyemem’ dedi.”diyor.

Bunlar sorunun bir de ekonomik boyutu olduğunu gösteriyor. Gemini, bu konuda sorumu yanıtlarken “Yüksek faiz ve enflasyon ortamında, güçlü net nakit pozisyonuna sahip bazı sanayi ve perakende şirketlerinde net kârın %30 ila %60’ı (bazı özel çeyreklerde ve sığ şirketlerde çok daha yüksek oranlar) esas faaliyetlerden değil, tamamen yüksek faizli mevduatlardan veya finansman gelirlerinden (faaliyet dışı) gelmiştir” ifadesini kullanıyor. Bir vatandaş olarak uzman ve yöneticilere bu konuya da özen göstermelerini tavsiye ediyorum.