Türkiye, işletmelerden tüm vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 32,7'sini toplayarak işletme aracılığına en az bağımlı ülke olarak düşünülebilir.
Bugünkü yazımızda çok da akla gelmeyen, hesap edilmeyen veya görmezlikten gelinen bir konuyu ele almak istiyoruz. Şirketlerin vergi ve diğer mali yükümlülüklerin toplanmasındaki payını ortaya koymayı arzu ediyoruz.
Tax Foundation adında 85 yılı aşkın zamandır ABD’de yerleşik bir düşünce kuruluşu var. Tax Foundation; Amerika’daki eyaletler, merkezi hükümet ve küresel vergi politikaları merkezleri üzerinden çalışmalarını yürütüyor. 1941 yılından beri çeşitli rakamlar ve araştırmalar yayınlıyor. Çeşitli eğitimler düzenliyor, büyüme ve vergileme üzerine modellemeler yapıyor.
İşletmeler toplanan tüm vergilerin yüzde 87'sini ödüyor veya ödenmesine aracılık ediyor
Rapor, Avrupa ülkelerinin vergi sistemlerinin önemli ölçüde işletmelere bağlı olduğunu ortaya koyuyor. İşletmeler, hem yasal olarak ödemekle yükümlü oldukları vergiler hem de başkaları adına tahsil edip aracı şeklinde yükümlü oldukları vergiler yoluyla vergi tahsilatına önemli ölçüde katkıda bulunuyorlar. Avrupa'da işletmeler toplanan tüm vergilerin ortalama yüzde 87'sini ödüyor.
Vergi gelirinin ortalama %38'inden fazlası işletmelerden
Ortalama bir Avrupa ülkesi, vergi gelirlerinin yüzde 38,4'ünü işletmelerin doğrudan sorumlu olduğu vergilerden almaktadır. Çekya, Polonya ve Slovak Cumhuriyeti, işletmelerin ülkelerinin toplam vergi tahsilatının yüzde 50'sinden fazlasını ödediği Avrupa'daki en fazla işletmeye bağımlı ülkelerdir. Fransa ve Almanya'da işletmeler, ülkelerinin toplam vergi tahsilatının sırasıyla yüzde 42,6 ve yüzde 40,9'unu ödeyerek Avrupa ortalamasının üzerinde ödeme yapmaktadır.
Danimarka ve İzlanda, toplam vergi tahsilatlarının sırasıyla yüzde 15,1 ve yüzde 16,6'sının işletmeler tarafından ödenmesiyle en az işletmeye bağımlı ülkeler olarak kabul edilebilir. Ancak, Danimarka'nın işletmelere bağımlılığın düşüklüğü, ülkenin sosyal güvenlik katkılarından kaynaklanmaktadır.
Vergi türleri itibariyle durum nasıl?
Şirketlerden ve işletmelerden elde edilen gelir vergileri, Avrupa ülkeleri için tüm vergi tahsilatlarının ortalama yüzde 11,4'ünü oluşturmaktadır. Norveç ve İrlanda sırasıyla toplam vergi gelirlerinin yüzde 30,5'i ve yüzde 25,8'i ile en fazla vergi toplayan ülkeler iken, Letonya toplam tahsilatların yüzde 4,2'si ile en az vergi toplayan ülkedir. Fransa da şirketlerden yalnızca yüzde 6,2 toplarken, Almanya ve İspanya sırasıyla yüzde12,2 ve yüzde 14,4 toplamaktadır.
Avrupa ülkeleri toplam vergi gelirlerinin ortalama yüzde 6,6'sını işletmelerin girdi alımlarında ödediği ÖTV'lerden toplamaktadır. Norveç, İsviçre, Avusturya ve Almanya yüzde 3,5-4,0 ile en az ÖTV toplayan ülkelerdir. Türkiye ise, toplam vergi gelirlerinin yüzde 15,1 ile en fazla ÖTV toplayan ülke.
İşletmelerin yasal aracılık sorumluluğu
Şirketlerin ve işletmelerin vergi dışında ödenmesine aracılık ettikleri ödemeleri de var. İşletmelerin yasal aracılık sorumluluğu, çalışanların elde ettiği gelir veya hissedarların elde ettiği sermaye geliri üzerindeki vergi kesintilerini, çalışanların sosyal güvenlik katkı paylarını ve müşteriler tarafından perakendecilere ödenen katma değer ve satış vergilerini içerir. İşletmelerin doğrudan katkısı ne kadar önemli olsa da vergileri toplayarak ve başkaları adına aracılık ederek hükümetler için daha da büyük bir rol oynarlar.
İşletmeler Avrupa ülkelerindeki toplam vergi gelirlerinin ortalama yüzde 48,4'ünü toplar. Litvanya, tüm vergi tahsilatlarının yüzde 73,5'iyle işletmelerin vergi aracılarına en çok güvenen ülkedir. Macaristan, Romanya ve Danimarka'da işletmeler tüm tahsilatların yüzde 62'sinden fazlasına ve diğer dokuz ülkede işletmeler tüm vergi tahsilatlarının yüzde 50'sinden fazlasına aracılık eder. Türkiye, bu kaynaktan tüm vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 32,7'sini toplayarak işletme aracılığına en az bağımlı ülke olarak düşünülebilir.
Sonuç itibariyle; işletmeler ortalama olarak Avrupa ülkelerindeki toplam vergi tahsilatlarının yüzde 87'sinden fazlasını topluyor ve aracılık ediyor. Litvanya, Almanya, Slovenya ve Çekya'da işletmeler tüm vergilerin yüzde 93'ünden fazlasını ödüyor.
Her ülkenin işletmeleri tarafından farklı vergi ödemeleri ve aracılığı var. Vergi ödemeleri ve vergi aracılıkları karışımı olsa da, kamu maliyesi sistemlerinin, birincil vergi mükellefi ve vergi tahsildarı olarak işletmelere büyük ölçüde bağımlı olduğu ortada. İşletmeler vergi tahsildarı olarak hareket etmez ve bu uyumluluk maliyetlerini karşılamazsa, hükümetlerin, vergi tahsilat kuruluşlarının benzer veya daha düşük miktarda vergi geliri elde etmek için önemli ek maliyetlere katlanması gerekecektir.
