Hafta tatili, işçinin vazgeçemeyeceği anayasal bir dinlenme hakkı olup işveren tarafından yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat olarak kullandırılmalıdır. Hafta tatilinde çalıştırma istisnai nitelikte olup işçinin onayı bulunsa dahi bu çalışmanın niteliğini değiştirmemektedir.
Dinlenme hakkı, çalışanlar için anayasal güvence altına alınmış temel haklardan biridir. Anayasa’da açıkça “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.” hükmüne yer verilmektedir.
Bu nedenle hafta tatili yalnızca İş Hukuku bakımından ücretlendirilmeye ilişkin bir husus değildir. Diğer yandan İş Sağlığı ve Güvenliği açısından da korunması gereken bir dinlenme hakkıdır.
4857 sayılı İş Kanunu’na göre, işçilere tatil gününden önce belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşuluyla, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir. Bu süre kesintisiz olması esastır. Hafta tatilinin 24 saatten az kullandırılması halinde, Yargıtay uygulamasında hafta tatilinin hiç kullandırılmamış sayılabileceği kabul edilmektedir.
Hafta tatili ücretli bir dinlenme süresidir. İşçi hafta tatili gününde çalışmasa dahi o günün ücretine tam olarak hak kazanmaktadır. Diğer bir ifadeyle işveren, işçiye bir iş karşılığı olmaksızın bir günlük hafta tatili ücretini tam olarak ödemekle yükümlüdür.
Hafta tatiline hak kazanılabilmesi için işçinin, tatil gününden önce iş yerinde belirlenen iş günlerinde çalışmış olması gerekir. İşyerinde haftanın 6 günü çalışma yapılıyorsa, işçi bu 6 günlük çalışma düzenini tamamladığında 7’nci gün hafta tatiline hak kazanacaktır.
Hafta tatilinde esas olan işçinin dinlenmesidir. Hafta tatili çalışması ise yasak çalışma olarak nitelendirilmektedir. İşçinin hafta tatilinde çalışmaya onay veriyor olması, bu çalışmanın yasak çalışma niteliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Hafta tatilinde çalışma yapılması halinde ücret hesabı ayrıca önem taşır. Yargıtay uygulamasında, hafta tatilinde çalışan işçiye çalışmadan hak kazandığı bir günlük hafta tatili ücretine ek olarak, hafta tatilinde çalışması nedeniyle 1,5 günlük ilave ücret ödenmesi gerektiği kabul edilmektedir.
Bu nedenle hafta tatilinde çalışan işçiye toplamda 2,5 günlük ücret ödenmesi gerekir. Bu tutarın 1 günü çalışılmadan hak kazanılan hafta tatili ücretidir. Kalan 1,5 günlük kısım ise hafta tatilinde yapılan çalışmanın karşılığıdır.
Hafta tatilinde yalnızca birkaç saat çalışılması halinde de günün bölünmezliği ilkesi dikkate alınmalıdır. İşçinin hafta tatili kesintisiz kullandırılmadığı için, çalışma kısa süreli olsa dahi hafta tatili ihlali gündeme gelmektedir.
Hafta tatilinde 7,5 saati aşan çalışma yapılması halinde ise 7,5 saati aşan kısmın ayrıca fazla çalışma hükümlerine göre değerlendirilmesi gerekir.
Ayrıca, İş Kanunu’nda hafta tatiline ilişkin hükmünde turizm işletmesi belgeli konaklama tesisleri bakımından özel bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme kapsamında, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde çalışan işçilerin hafta tatili hakkının kullanılmasında esneklik sağlanmıştır. Buna göre işçinin yazılı talebi veya onayı bulunmak koşuluyla, hak kazandığı hafta tatili, hak kazandığı günü takip eden 4 gün içinde kullandırılabilecektir.
Bu uygulamada hafta tatiline hak kazanma şekli değişmemektedir. İşçi yine belirlenen iş günlerinde çalışması karşılığında hafta tatiline hak kazanacaktır. Değişiklik yalnızca hak kazanılan hafta tatilinin kullanım zamanına ilişkindir.
Bu kapsamda, turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde çalışan işçinin hafta tatilini 6+1 düzeni yerine, yazılı talebi veya onayı ile 10+1 düzenine uygun şekilde kullanması mümkün hale gelmiştir. Ancak bu uygulama yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde çalışan işçiler bakımından geçerlidir.
İşçi verdiği yazılı onayı, işverene 30 gün önceden yazılı bildirimde bulunarak geri alabilir. Bu nedenle işverenlerin bu onayları yazılı olarak alması ve özlük dosyasında saklaması önemlidir.
Sonuç olarak hafta tatili, işçinin vazgeçemeyeceği anayasal bir dinlenme hakkı olup işveren tarafından yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat olarak kullandırılmalıdır. Hafta tatilinde çalıştırma istisnai nitelikte olup işçinin onayı bulunsa dahi bu çalışmanın niteliğini değiştirmemektedir.
Bu nedenle hafta tatilinde çalışma yapılması halinde işçiye çalışmadan hak kazandığı bir günlük hafta tatili ücreti dahil toplam 2,5 günlük ücret ödenmeli; 7,5 saati aşan çalışmalar ayrıca fazla çalışma hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
Turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde ise yalnızca işçinin yazılı talebi veya onayı bulunması şartıyla hafta tatilinin kullanım zamanı esnetilebilmekte, ancak hafta tatiline hak kazanma şartları ve işverenin dinlenme hakkını kullandırma yükümlülüğü ortadan kalkmamaktadır.
