Türkiye elektrikli otomobil pazarı, "yatırım gelecek" vaatleriyle şekillenen ama faturası yerli üreticiye kesilen oldukça tuhaf ve sancılı bir dönemden geçiyor. Manisa’da dev bir fabrika kuracağını açıklayan Çinli otomotiv devi BYD için ek gümrük vergisi muafiyeti ve şarj hibrit araçlar için daha düşük ÖTV kararı adeta bir gecede esnetilmişti. Mevzuata göre bir yabancı şirketin bu muafiyetten yararlanabilmesi için taahhüt ettiği yatırımın en az yüzde 20’sini gerçekleştirmesi şartken, kararnamedeki özel maddelerle önündeki tüm engeller kaldırıldı. Şirket, tek çivi çakmadan, çok önemli bir vergi avantajıyla pazara girdi.
Ancak takvimler 2026’yı gösterip, yatırım konusunda somut adım gelmeyince teşvikler“ sessizce” azaltıldı ve BYD’nin balonu hızla söndü. Satışları haksız rekabetle rekor kırdığı 2025’e göre çakıldı. Üstelik yatırımı askıya alma kararını açıklamasının ardından Avrupa’daki yeni fabrika planlarında Türkiye’nin adını anmaması, iki yıldır nasıl oyalandığımızı ve bu yatırımın aslında yetkililerin söylediğinin aksine tamamen "yattığını" gösteriyor. Ancak BYD için kısa günün kârı büyük oldu. Vergi+araç satışlarından elde ettiği kazancın 50 milyar liraya ulaştığı tahmin ediliyor.
Asıl büyük bilmece ise BYD anlaşmasındaki teminat. Anlaşmadaki teminat mektubunun hangi Çinli bankadan alındığı veya alınıp alınmadığı bile bilinmiyor. Miktarı da bilmiyoruz. Bu da akıllara acaba bu güvenceyi Türkiye’de yerleşik finans kuruluşları mı verdi sorusunu getiriyor. Bu durumda gündeme BYD’nin yatırımdan vazgeçmesinin Türkiye’ye maliyetinin söylenenin iki katına çıkma ihtimalini getiriyor. Yani elin şirketi hem vergi muafiyeti alıp iyi para kazandı, hem hiçbir yatırım yapmadı hem de güvenceyi bizim finans kurumlarımızdan almışsa ticari riskini sırtımıza yükleyip gitti.
Bu haksız rekabetin faturasını ise en başta yerli gururumuz Togg ödedi. Satışları hedefin hayli altında gerçekleşti. Şirket üretim planlamasını değiştirmek, zorunda kaldı ve sonuçları istihdamı da olumsuz etkileyen ciddi satış kayıpları yaşadı.
BYD’ye verilen tavizler yüzünden Türkiye’ye gelmek isteyen Chery, MG, GAC ve Geely gibi diğer Çinli devler de masayı terk etti. Sonuçta elimizde ne milyarlık yatırım var, ne de Hazine’ye girmesi gereken vergi geliri.
