Fon krizinin ardından Türkiye piyasalarında likidite sıkıntısı daha fazla hissediliyor. Eski Merkez Bankası Başekonomisti Hakan Kara’nın X hesabında paylaştığı, Merkez Bankası verilerine dayanan grafik de bu açıdan dikkat çekici. “Karşılıksız Çek Oranları” başlıklı grafikte, 2021-2026 döneminde hem adet hem tutar bazında karşılıksız çek oranlarında belirgin bir yükseliş görülüyor. Özellikle fon krizinin patlamasının ardından yükseliş hızlanarak oranlar zirveye ulaşmış. Artışın tümü fon kriziyle doğrudan bağlantılı olmasa bile iki gelişmenin aynı dönemde yaşanması, üzerinde durulması gereken ciddi bir konu.
KAYNAKLARA ERİŞİM ZOR
Ticari hayatın önemli ödeme araçlarından çekler neden karşılıksız kalıyor? Başlıca nedenlerden biri nakit sıkışıklığı. Şirketler, yatırımcılar ve esnaf paralarını değerlendirmek için fonlara yöneldi. Krizin ardından bu kaynaklara erişimdeki sorunlar, bazı işletmelerin nakit akışını olumsuz etkilemiş olabilir. Fonlardaki parasına ulaşamayan şirketlerin ve iş insanlarının ödeme güçlüğü yaşadığına ilişkin çok sayıda şikâyet var. Karşılıksız çek oranlarındaki yükseliş de piyasadaki genel likidite sıkıntısıyla birlikte değerlendirildiğinde ortaya dikkat çekici bir tablo çıkıyor.
Sorun, ödeme zincirinin birbirine bağlı yapısı nedeniyle büyüyor. Fona para yatırdığı için nakit sıkıntısına düşen iş insanı, tedarikçisine verdiği çeki ödeyemiyor. Tedarikçi de para alamayınca sorun başka bir işletmeye taşınıyor. Böylece ödeme zincirindeki kopuş; esnaftan sanayiciye, üreticiden çalışanlara kadar geniş kesimleri etkiliyor. Ödemelerini aksatmayan işletmeler bile kendi kontrolleri dışındaki gelişmeler nedeniyle karşılıksız çek sorunuyla karşılaşabiliyor. Nakit akışının bozulması, ticaret zincirinin tamamını tehdit ediyor.
Bu tabloya seyirci kalmamak gerekiyor. Fonlardaki paraya erişim sorunu çözülmeden ve piyasadaki likidite sıkıntısını giderecek adımlar atılmadan karşılıksız çeklerdeki artışı durdurmak kolay değil. Bir işletmenin ödeyemediği çek, başka bir işletmenin tahsil edemediği alacak; onun da yerine getiremediği ödeme anlamına geliyor. Bu zincir uzadıkça fon krizi, yatırımcıların kayıplarını aşarak bütün ticari hayatı ilgilendiren bir soruna dönüşüyor.
