"Şalvarı şaltak Osmanlı / Eğeri kaltak Osmanlı / Eken de yok biçen de yok / Hasada ortak Osmanlı." 16’ncı YY’dan anonim bir şiir. Bugün Osmanlı yerine kimleri koyardın?
Gelir dağılımındaki adalet kadar önemli bir kavram. Kriz zamanlarında “gayet iyi” yönetilmesi gereken süreci de tanımlar. Nimetin adil dağılmadığı ortamın yarattığı krizlerde ise “olmazsa olmaz”dır. Ortaya çıkan sıkıntının, herkese, her kesime, adil ve akıllıca dağıtılması olgusunu anlatır.
Eğer ekonomideki zor şartlardan çıkılacaksa, şu anda bölük pörçük alınan kararların bir araya getirilip ulusal bir “uzlaşma programı” oluşturulması kaçınılmaz görünüyor. Adına ister “Krizden Kurtuluş Paketi” ister “Ulusal Uzlaşma Programı” diyelim, başarı için Türkiye’ye lazım olan, külfet adaletidir.
YÜKSEK KAZANÇ, YÜKSEK RİSK BARINDIRIR
Bizdeki zenginler, hele ki zenginliğini ana işinden değil, para pazarlayarak kazananlar, “külfetin başkalarına yüklenmesi” için gayret ederler. Oysa “külfeti” KOBİ’lere, esnafa ve vatandaşa yıkan ve nimeti de bunlara sunan çözümler pek işe yaramaz. Uzlaşma, külfeti adil dağıtmaktan geçebilir ancak.
Testiyi kıran ile suyu getireni karıştıran eski uygulamalar gösterdi ki oluşturulacak olan kaynakların, zaten bu krizi yaratan “çoktan ölmüş ama öldüğünden habersiz” büyük şirketlere aktarılması, çare olamıyor. Verimsiz hantal, kâr iştahı yüksek firmalara verilecek kaynaklar, milli gelir kaybı oluveriyor.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Külfet adaletine dair…
En berbat söylem?
“Krizin külfetini benim dışımda herkes paylaşsın.” Mağaza siftah yapmıyor ama dükkân sahibi “kiramı aynen isterim” der. Ben hiçbir şey almam ama herkes benim malımı alsın” akılsızlığı da…
Külfeti kim dağıtmalı?
Enflasyon külfetini sabit gelirliye, çiftçi, esnaf, emekçiye yükleyip kendi konforunu sürdürme gayreti içinde olan kamu, asla külfeti adil dağıtmayacaktır. Yandaş candaş bir yana, gerisi ise saldım çayıra…
NOT
HER KRİZİ FIRSAT KADAR, YAĞMACI DA BARINDIRIR
Misal enflasyon… Hem yüksek hem de düşürülemiyor. Bu da bir yandan enflasyonzade üretiyor diğer yandan enflasyonzede… Fırsatlar enflasyon yüzünden heba olurken yağmacılar, bu ortamda gelir transferiyle, siyasetçiye yakınlıkları ve ekonomik değerlere çökerek külfet adaletini daha da bozar.
KÜLFET LÛGATI
Ekonomik külfet: Omuzumuza binen büyük maddi yük, masraf, mali zorluk veya sıkıntı
Külfet adaleti: Ortaya çıkan zorluk ve maliyetin toplumdaki bireyler arasında adil dağıtılması
Külfet kurnazlığı: Fedakârlık bekleyenin, FEDA’nın topluma ama KÂR’ın kendisine kalması
Toplumsal barış: Nimetin de külfetin de eşit dağıtıldığı ortamda krizler barış içinde çözülür
