Doğum sonrası kadınların işe dönüş olasılığı dünyada ortalama yüzde 30 azalıyor. Türkiye’de bu oran yüzde 33’lerde, büyük şehirlerde ise durum dramatik. İstanbul’da doğum sonrası işe dönme yüzde 45 azalıyor. Neredeyse doğum yapan iki kadından biri işe dönmüyor. YenidenBiz Yönetim Kurulu Eş Başkanı Yılmaz Yıldız, işe dönmek isteyen kadınlara yeni bir sayfa açtıklarını söylüyor.
Doğum, evlilik, aile içi bakım yükümlülüğü… Kadınların kariyerlerine mola vermesine sebep olan bu üçlü kadının tercihi değil, sistemin sonucu. “Kadınlar çalışmak istemiyor” söylemini veriler çürütüyor. YenidenBiz ile Ipsos’un gerçekleştirdiği kapsamlı araştırma, kariyer molasındaki kadınların yüzde 97’sinin yeniden çalışmak istediğini ortaya koyuyor. YenidenBiz Yönetim Kurulu Eş Başkanı Yılmaz Yıldız, “Mesele motivasyon değil, mekanizma” diyor.
YenidenBiz Kariyer molası veren kadınların profesyonel hayata dönüşünü destekleyen ilk ve öncü sivil toplum kuruluşu. Cinsiyet nedeniyle oluşan cam tavanları kırmak için derneğin başkanlığını sadece bir kadın yapmıyor. Selen Kocabaş ile birlikte YenidenBiz’in Yönetim Kurulu Eş Başkanı Yılmaz Yıldız. Zurich Sigorta Grubu Türkiye CEO’luğunu da üstlenen Yıldız, YenidenBiz’in yönetim kurulunun da kadın erkek dengesi içinde sorunun çözümüne odaklı oluşturulduğunu kaydediyor.
Yılmaz Yıldız’a göre kadınların iş gücünden uzaklaşması üç temel başlıkta şekilleniyor: annelik, evlilik ve aile içi bakım yükümlülükleri. Literatürde “mother penalty” olarak geçen annelik cezası kavramı, doğumdan sonraki 10 yıl içinde kadının işe dönüş olasılığının ortalama yüzde 30 azalmasını ifade ediyor. Yıldız, “Bu sadece Türkiye’nin değil, dünyanın sorunu. Ancak büyük şehirlerde oran daha yüksek. İngiltere ortalaması yüzde 30 iken Londra’da yüzde 46. Türkiye ortalaması yüzde 33 iken İstanbul’da yüzde 45. Çünkü büyük şehirde bakım maliyeti çok yüksek ve destek ağı zayıf” diyor.
Aile büyüklerinin bakımı kadına yükleniyor
Yıldız, annelik cezasının yanı sıra “evlilik cezası” kavramına da dikkat çekiyor. Gelişmekte olan ülkelerde gelişmiş ülkelere göre evlilik sonrası kadının işten çekilmesi daha yaygın. Türkiye’de ekonomik gerçekler nedeniyle evlilik tek başına belirleyici değil ancak kültürel kodlar hâlâ güçlü. Yıldız’ın literatüre kazandırmak istediği üçüncü kavram ise “hastalık cezası”. Aile büyüklerinin bakım sorumluluğu özellikle Akdeniz kültüründe çoğunlukla kadına yükleniyor. Sosyal güvenlik sisteminin zayıf olduğu ülkelerde bu yük daha da artıyor.
CV’ler yapay zeka filtrelerinden geçemiyor
Ipsos ile yaptıkları araştırmaya değinen Yıldız, “Araştırmaya göre kadınların iş hayatından uzak kalma süresi ortalama 3,2 yıl. Bu süre ilk bakışta kısa gibi görünse de iş dünyasının hızla değiştiği bir dönemde ciddi bir kırılma yaratıyor” şeklinde konuşuyor. Yıldız’a göre sorun yetkinlik kaybından çok “görünmezlik”. Yıldız, “Kadınlar kendilerini yetkin hissediyor. Ancak sistem onları güncelliğini yitirmiş gibi algılıyor. CV’ler yapay zeka filtrelerinden geçemiyor. İnsan eli değmeden eleniyorlar” diyor.
Yıldız, yaptıkları araştırmaya göre kadınların işten uzak kalma nedenlerinin yüzde 50’si zorunlu sebeplerden olduğunu söylüyor. Bu zorunlu sebepler, çocuk bakımı, aile yükleri. Ekonomik koşulların çetinliği de bu tabloya eklenince işten uzak kalmak kısır bir döngüye dönüşüyor. Kadınların işten uzak kalma sebeplerinden ikincisini ise yüzde 37 ile mobbing, olumsuz iletişim, esneklik eksikliği oluşturuyor.
Dijitalleşmede direnç yok rehberlik ihtiyacı var
Özellikle pandemi sonrası değişen iş gücü pratikliklerinin kadınlar için hem bir avantaj hem de bir dezavantaj olabileceğine dikkat çeken Yıldız, “Araştırmamızda bunu da merak ettik. ‘Kadınlar işe dönebilmek için nasıl çalışmak istiyor’ diye sorduk. Yüzde 44 hibrit veya esnek çalışmak istiyor. Yüzde 16’sı uzaktan çalışmak, yüzde 11’de esnek saatli çalışmak istiyor” diyor. Araştırmanın en önemli kısımlarından biri de dijitalleşme ve kadınlar… Yıldız, “Kadınların yüzde 96’sı dijitalleşmenin verimliliği artırdığına inanıyor.
Yıldız’a göre kanun önünde eşitlik ile pratikte eşitlik arasında fark var. “Yasal çerçeve büyük ölçüde tamam. Ancak zihniyet dönüşümü gerekiyor” diyor. Kadınların işe girdikten sonra pes etmemesi gerektiğini vurgulayan Yıldız, toplumsal cinsiyet rollerinin aile içinde yeniden üretildiğini ve bunun iş hayatına da yansıdığını ifade ediyor.
2026 HEDEFİ 841 KADINA ULAŞMAK
Yılmaz Yıldız, YenidenBiz’in 2026 odak alanları iki ana başlıkta topluyor, “Beceri Geliştirme Programı” ve “Returnship ve Girişimcilik.” Yıldız, “3 aylık, proje bazlı ve sertifikalı programlarla 250 kadının güncel becerilerle işe dönüşü desteklenecek. Program; yapay zekâ, veri analitiği, siber güvenlik, iş İngilizcesi gibi teknik alanları kapsıyor. Aynı zamanda dayanıklılık, mülakat, kişisel marka ve liderlik başlıkları da entegre biçimde sunuluyor. Sponsorlarımız AcademiQ, Akbank, BMI, Burgan Bank, Disc Akademi, Garanti BBVA, Heltia, Işık Üniversitesi, Multinet Up ve Tam Finans” diyor.
Returnship ve Girişimcilik
Klasik istihdamın yanı sıra hibrit, proje bazlı ve girişimcilik modelleri destekleneceğini kaydeden Yıldız, şunları söylüyor: “Standart programlarla birlikte 2026 sonuna kadar toplam 841 kadına doğrudan etki hedefleniyor. Her kurumsal üye en az 3 kadının işe dönüşünü destekliyor. Bu sosyal sorumluluk değil, ekonomik rasyonalite. Deneyimli iş gücü geri kazanılıyor, onboarding maliyetleri düşüyor, verimlilik artıyor.”
5 bin kişilik yetenek havuzu
Yılmaz Yıldız, YenidenBiz’in yönetim kadrosunda insan kaynaklarında Türkiye’ye öncülük isimlerin bulunduğuna dikkat çekerek, şunları söylüyor: “Araştırmaya göre kadınların en çok ihtiyaç duyduğu destek yüzde 65 ile networking, yüzde 46 beceri kazandırma, yüzde 37 kariyer danışmanlığı talep ediyor. YenidenBiz bugün 5 bin kadından oluşan bir yetenek havuzuna sahip. 2 bin 500’ü aktif. Kuruluşundan bu yana 800 bini aşkın kadına ulaşmış durumda. 70’e yakın kurumsal üye ve 1.200 gönüllüden oluşan ekosistemle çalışıyor. İşe dönüş sürecini uçtan uca ele alıyoruz. Özgüven inşası, güncel ve AI uyumlu CV hazırlığı, mülakat simülasyonları, teknik ve fonksiyonel beceri geliştirme, işe başladıktan sonra kalıcılık ve dayanıklılık desteği sunuyoruz. Bu arada güçlü networking sunuyoruz.”
