Küçük bir metodolojik öneri bu… Madem hedef bu kadar nazik, madem her eylül endekse bir sonbahar hüznü bırakıyor, o halde işin pratik çözümü de pratik olsun, izahı yoksa mizahı olsun.
“Her ömrün bir eylülü vardır” derler. Yazın bereketi geçer, ışık kısalır, yaprak döner; hayatın da bir mevsimi usulca kapanır. Fiyat endeksinin de kendi eylülü vardır. Takvim yaprağı dokuzuncu aya geldiğinde, yazın “düşüyor” sanılan enflasyon birden hatırlar ki henüz sonbahar başlamamıştır.
Okul kapıları açılır, kira sözleşmeleri yenilenir, giyim etiketleri değişir, gıda tezgâhı yeniden konuşur. Endeks, ömrünün o hüzünlü ama ısrarlı mevsimine girer. Bu bir şiir değil. Son on yılın resmi TÜFE verisi, eylülün endeksin “kırılma ayı” olduğunu gösterir. Son 10 eylülün aylık TÜFE’lerine bakalım:
EYLÜL GELMİŞ NEYİME, ZAM DAMLAR YÜREĞİME
2021; %1,25, 2022; %3,08, 2023; %4,75, 2024; %2,97, 2025; %3,23. Son beş yılın ortalaması ise %3’ün üzerinde. Yani “mevsimsellik” bahanesi, 2016’daki o masum % 0,18’lik eylülü çoktan geride bırakmıştır. Eğitim ve gıda kaynaklı % 3,23… Eylül, artık istisna değil, düzenli yüksek fatura kalemi…
Bunun nedeni gizemli değildir. Eylülde eğitim grubu neredeyse her yıl endekse “okula dönüş zammı” yazar. 2025 Eylülünde eğitim fiyatları aylık %17,90 artmış, tek başına enflasyona yaklaşık yarım puan katkı yapmıştı. Aynı ay gıda %4,62 yükselmişti. Konut ve kira cabası… Kısaca eylül endeks belalısıdır.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Eylül ayına dair…
Son enflasyon raporu ne diyor?
Merkez Bankası’nın son Enflasyon Raporu’ndaki yılsonu tahmini %28, ara hedef ise %24. Piyasa katılımcılarının beklentisi ise %29,4 civarında. Tahminin tutmayacağına dair bahse girebilirim.
Enflasyon neden düşmeyecek?
Çünkü onu besleyen var. Çünkü bizdeki; endemik bir enflasyon… Ben buna KAMUFLASYON diyorum. Zira yönetilen yönlendirilen fiyat dedikleri aslında enflasyonun ürettiği ahlaksızlık ve çürümenin adı...
NOT
TÜİK, YILSONU HEDEFİNİN TUTMASI İÇİN ENDEKSTEN EYLÜLÜ ÇIKARSIN
Sonbahar inkâr edilmez. “Her ömrün bir eylülü vardır” sözü, yaşlanmayı değil; mevsimin kaçınılmazlığını hatırlatır. Enflasyonun da bir eylülü vardır. Bazen %0,18’lik ürkek bir esinti, bazen %6,30’luk bir fırtına olur. Hedef tutacaksa eylülü silerek değil, zamları durdurabilmekle olabilecek.
EYLÜL LÛGATI
Endeks oyunları: TÜİK’in sepetindeki ürünleri, ağırlıklarını ve fiyatlarını değiştirebilme yeteneği
Enflasyon hedefi: Hükümetin sanki eylül yaşanmayacakmış gibi yılsonu enflasyon tahmin saplantısı
Eylül sendromu: Yaz bitip hazan mevsiminin gelmesiyle birlikte iğneden ipliğe zam yağmuru mevsimi
Parmenides körlüğü: Geleceği tahmin ederken kırılımları göremeyerek, eylülleri hesaba katmamak.
