İstanbul Modern kurulduğu ilk günden beri sergileri kadar eğitim programlarıyla da fark yaratıyor.“Bir Hayalin İzinde” de İstanbul Modern’in uzun soluklu projelerinden birisi. Bosch Ev Aletleri iş birliğiyle 2023 yılında başlayan programa İstanbul’daki devlet okullarında eğitim gören ve sanata ilgi duyan lise öğrencisi genç kızlar katılıyor.
Geçtiğimiz günlerde “Bir Hayalin İzinde” programının mezuniyet törenine katıldım. İstanbul Modern Eğitim Direktörü Neslihan Varol konuşmasına şu cümleyle başladı: “İstanbul Modern Eğitim Bölümü olarak, sanat eğitiminde fırsat eşitliğini merkeze alıyor; yaratıcı, toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı, doğayla bağ kuran ve disiplinler arası düşünebilen nesillerin yetişmesini destekleyerek sürdürülebilir bir geleceğe katkıda bulunmaya çalışıyoruz.”
Varol’un verdiği bilgiye göre, İstanbul Modern’in genel öğrenme ekosisteminde her yıl 100’den fazla eğitim programı, 2.500’ün üzerinde etkinlik mevcut. Günde 500-700 arasında öğrenci müzeyi ziyaret ediyor, programlara katılıyor.
Erken çocukluk döneminden, ailelere, gençlerin yetenek ve yetkinliklerinin desteklenmesinden, profesyonel gelişime uzanan bu yapı içinde; okul grupları için sergi turları, yaratıcı üretim atölyeleri, öğretmen eğitimleri ve sanatçı atölyeleri düzenleniyor.
Hedef: Gençlerin sanat yoluyla güçlenmesini desteklemek
Neslihan Varol “Bir Hayalin İzinde” projesinin amacını “Gençlerin sanat yoluyla güçlenmesini desteklemek” olarak tanımlıyor. Ve ekliyor;
“Bizim için önemli olan “en yetenekli” öğrenciyi seçmek değil; sanata ilgi duyan, öğrenmeye açık ve kendini ifade etmek isteyen gençlere ulaşmaktı. Özellikle kız öğrenciler için tasarladığımız bu programla, onların özgüven kazanmalarını, kendi seslerini bulmalarını ve eşit fırsatlara erişmelerini amaçladık. Sanat eğitimi, gençlerin yalnızca estetik bir dil kazanmasını değil, kendi kimliklerini keşfetmelerini sağlar.”
Program fırsat eşitliği ve dengeli dağıtım gözetilerek yapılıyor
Bir Hayalin İzinde” programında başvurular öğretmenler tarafından yapılıyor. 8. sınıfı bitirmiş genç kızlar, öğretmenlerinin referansı aracılığıyla katılma imkanı bulabiliyorlar. Program çok disiplinli ücretsiz bir sanat eğitim modeline sahip. 9 ay sürüyor. Katılımcılar her Cumartesi günü eğitimlere katılıyorlar.
Seçim süreçleri fırsat eşitliği ve dengeli dağılım gözetilerek yapılıyor. İlk yıl 10 farklı ilçeden devlet okullarında okuyan 40 öğrenci mezun oldu. İkinci dönemde (Ekim 2024 - Mayıs 2025) kapsam genişletilerek 15 ilçedeki 23 eğitim kurumundan 50 kız öğrenci daha mezun edildi.
Devlet koruması altındaki genç kızlar için her yıl özel kontenjan ayrıldı. Üçüncü dönemde ilçe sayısı 18'e yükseldi ve Koruncuk Vakfı öğrencileri de programa dahil edildi. Anadolu, Fen, Meslek, İmam Hatip ve Güzel Sanatlar liseleri gibi farklı okul türlerinden gelen 50 öğrenci başarıyla mezun oldu. Böylece program 140 mezuna ulaştı.
“Toplumsal cinsiyet eşitliği önce evde başlıyor. “
Projeye 3 yıldır destek veren Bosch Ev Aletleri’nin Kıdemli Pazarlama Müdürü Özlem Koçdar Bosch Ev Aletleri olarak, toplumsal cinsiyet eşitliğinin önce evde başladığına inandıklarını ve "Ev işi herkesin işi" yaklaşımıyla uzun yıllardır evde eşit iş paylaşımını güçlü bir şekilde savunduklarını belirtiyor. Bir Hayalin İzinde projesine başlama nedenlerini ise şu cümlelerle ifade ediyor:
“Kadınların ve gençlerin toplumda gerçek anlamda güçlenmesi için evdeki eşitliğin tek başına yeterli olmayacağını, bu değerin yaşamın her alanına taşınması gerektiğini biliyoruz. Bu vizyonla, ilk kez evin dışına çıktık ve sanat eğitiminde fırsat eşitliği sorumluluğunu üstlenmek adına “Bir Hayalin İzinde” projesini hayata geçirdik. Çeşitlilik, kapsayıcılık ve fırsat eşitliği bizim için kurumsal birer ilkeden çok daha fazlası; Bosch Ev Aletleri olarak kurum kültürümüze yön veren temel değerlerimizdir. Bu doğrultuda genç kızlarımızın hayallerine omuz vermeye devam edeceğiz.”
Geniş kapsamlı ve derinlikli bir içerik
Bir Hayalin İzinde büyük bir emek gerektiren çok paydaşlı bir proje. 9 ay boyunca verilen eğitimler boyunca öğrenciler kadın sanatçılar, sanat tarihçileri, küratörler, müzeciler ve tasarımcılarla tanışma imkanı buldular. Üç yıldır büyüyerek gelişen proje, Uluslararası Modern Sanat Müzeleri ve Koleksiyonları Komitesi (CIMAM) tarafından Üstün Müzecilik Uygulamaları Ödülü’ne layık görüldü.
Bu geniş kapsamlı başarılı programı başka çalışmalara ilham kaynağı olması düşüncesiyle ayrıntılı bir biçimde aşağıda paylaşıyorum.
- Sanat tarihi seminerleri / Doç. Dr. Ebru Nalan Sülün ve Doç. Dr. Seda Yavuz yürütücülüğünde, özellikle kadın sanatçıların üretimlerini ve sanat tarihinde kadının temsiline dair dönüşümü ele alan bir yaklaşım izlendi.
- Performans atölyeleri / Prof. Tuğçe Tuna ile beden, hareket, ifade ve kişisel alan farkındalığı üzerine çalışmalar yürütüldü.
- Müzik atölyeleri / Caz müzisyeni Asena Akan ile öğrenciler kendi seslerini keşfeder, ritim duygusu geliştirir ve kolektif üretim deneyimi kazandı.
- Resim atölyeleri / Sanatçı Burcu Perçin ile önyargılardan arınmış bir üretim süreci deneyimlenir ve resimle sanatsal ifade desteklendi. Beceriler gelişti.
- Heykel atölyeleri / Sanatçı Sibel Horada ile form ve mekân ilişkisi üzerinden hem teknik beceriler hem de çevresel farkındalık geliştirildi.
- Video sanatı atölyesi / Sanatçı Gül Ilgaz ile öğrenciler metaforlar ve görsel anlatım üzerinden yeni ifade dilleri geliştirildi.
- Yapıt incelemeleri / Müze eğitim uzmanları ile müze koleksiyonları üzerinden bir sanat yapıtını okuma ve analiz etme becerisi kazandırıldı.
- Küratör ve uzman söyleşileri / Öğrenciler kültür sanat alanındaki farklı profesyonellerle tanışarak yaratıcı endüstrilere dair farkındalık edindi.
- Üçüncü yılda tasarım konuşmaları ve tasarım atölyesi modülü eklendi. Tasarım konuşmaları, Bosch Ev Aletleri iş birliğiyle geliştirilen ve öğrencileri tasarım alanıyla buluşturan bir içerik olarak kurgulandı. Bu oturumlarda öğrenciler, tasarımın yalnızca estetik bir üretim biçimi değil; aynı zamanda teknoloji, sürdürülebilirlik ve kullanıcı deneyimiyle şekillenen bir düşünme pratiği olduğunu keşfetmelerine aracı oldu
Kadın sanatçıların oranı tüm dünyada dikkat çekici oranda az
İstanbul Modern Eğitim Direktörü Neslihan Varol Bosch Ev Aletleri Kıdemli Pazarlama Müdürü Özlem Koçdar’la sohbetimiz sırasında küresel olarak kadın sanatçıların oranının azlığı konusundan da söz açıldı.
Washington merkezli National Museum of Women in the Arts’ın (NMWA) raporuna göre; bugün güzel sanatlar fakültelerinden mezun olanların yüzde 70’ini kadınlar oluştururken, prestijli müzelerin koleksiyon alımlarında kadın sanatçıların payı sadece yüzde 11’de kalıyor. Düzenlenen sergilerin ise yalnızca yüzde 14,9'u kadın sanatçılara ayrılıyor.
Guerrilla Girls kolektifinin 2022'de yaptığı araştırma, Metropolitan Müzesi'nin modern sanat bölümünde kadın sanatçıların oranının yaklaşık %11 civarında olduğunu ortaya koyuyor.
Gazeteci Mona Chalabi’nin The Guardian’da yayımladığı geniş ölçekli bir yazısındaki verilere göre, Amerika’nın en büyük 18 müzesindeki sanatçıların yüzde 88’i erkek. İngiltere’nin dünyaca ünlü müzesi Tate’in daimi koleksiyonunda bile her 1 kadın sanatçıya karşılık 5,5 erkek sanatçı düşüyor.
Neslihan Varol tersine bir piramit olarak tanımladığı bu durumu aşmak için İstanbul Modern’in koleksiyon sergilerindeki görünürlük, süreli sergiler ve “Kadın Sanatçılar Fonu” programıyla kadınların sanat alanındaki üretimini görünür kılmayı ve bir eşitlik zemini oluşturmayı hedeflediğini ifade ediyor. Bir Hayalin İzinde eğitim programı ile İstanbul Modern, kadınların sanattaki temsiline yalnızca görünürlük değil, aynı zamanda gelecek nesiller için güçlü bir öğrenme ve ilham alanı kazandıracaklarını da ekliyor.
