Fiba Grubu 40. kuruluş yılını kutlamaya hazırlanırken, sosyal projelerine yenilerini ekleyerek yola devam ediyor. Bankacılık ve finans, perakende, enerji, gayrimenkul ve turizm olmak üzere beş temel sektörde, 10 ülkede faaliyet gösteren kuruluş, eğitimde fırsat eşitliğine odaklanan çalışmalarıyla geniş kitlelere ulaşıyor. Grubun kurucusu ve daimî destekçisi olduğu Hüsnü Özyeğin Vakfı, Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV) ve Özyeğin Üniversitesi, toplum için kalıcı değer yaratma hedefiyle çalışıyor.
AÇEV, bilimsel temelli çocuk ve yetişkin programlarıyla erken çocukluk dönemine ve ebeveyn eğitimlerine odaklanıyor. Hüsnü Özyeğin Vakf ilköğretim ve ortaöğretimde fırsat eşitliğine katkı veren okul, yurt, burs ve gençlik destek çalışmalarına kaynak yaratıyor. Özyeğin Üniversitesi ise geleceği inşa eden eğitim yaklaşımı ile hayat boyu gelişimi ve eğitimde fırsat eşitliğini destekliyor.
Toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklere dikkat çeken rapor
Fiba Grubu Yük Olmasın projesiyle ise bakım emeği ve zihinsel iş yükü ile ilgili toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklere dikkat çekiyor. Projenin ayrıntılarını paylaşan Fiba Grubu Kurumsal İletişim Direktörü Aylin Kurt Ganiç, bakım emeğinin kadınlar tarafından üstlenilmesinin sadece bir cinsiyet eşitsizliği meselesi değil, toplumsal ve ekonomik kalkınmanın önündeki engellerden biri olduğuna dikkat çekiyor.
Özyeğin Üniversitesi iş birliğiyle Türkiye’de 11 ilde 2.628 kişinin katılımıyla hayata geçirilen“Bakım Emeği ve Zihinsel İş Yükünün Beyaz Yakalı Çalışanlar Üzerindeki Etkisi Araştırması” farklılıkları ortaya koyuyor. Fiba Grubu bu raporun özel sektör için bir rehber niteliğinde olmasını, farkındalığı artırmasını ve daha adil, cinsiyet eşitliğini gözeten, esnek ve kapsayıcı iş ortamları oluşturulmasına katkı sağlamasını hedefliyor.
Bakım emeği ve zihinsel iş yükü, kadınların iş hayatında kalmasını zorlaştırıyor
- Araştırmaya göre, kadınların %31’i, hayatlarının bir noktasında bakım emeği ve zihinsel iş yükü nedeniyle işinden ayrılıyor. Bu oran erkeklerde %18
- Bakım emeği ve zihinsel iş yükünün adil paylaşılmaması kadınlar için cam tavan etkisi gösteriyor. Evli ve çocuklu kadınların %14,53’ü, bakım emeği ve zihinsel iş yükü̈ nedeniyle en az bir kez terfi teklifini reddetmek zorunda kalıyor.
- Evlilik ve/veya çocuk sahibi olmak sadece kadınların yükünü artırıyor. Kadınların bakım emeği evlilikle birlikte 22 yüzde puan, zihinsel iş yükü ise 23 yüzde puan artarken erkeklerdeki artışın bunun beşte birinden daha az olduğu görülüyor. Çocuk sahibi olan kadınlar, çocuksuz hanelerdeki kadınlara oranla iki kat daha fazla bakım emeği ve zihinsel iş yükü üstleniyor.
- Kadınlar, çalıştıkları kurumun ev işi ve işler konusunda farkındalık yaratmasını bekliyor. Katılımcıların %85,26’sı, bakım emeği ve zihinsel iş yükü odaklı iş yeri politikalarının iş tercihlerine ve motivasyonlarına olumlu katkı sunduğunu belirtiyor. Ev içinde bakım emeği ve zihinsel iş yükünün çoğunluğunu üstlenen kadınlar, kurumlardan bu konuda farkındalık oluşturmalarını bekliyor.
- Bakım dostu kurumlar, kadın çalışanların iş memnuniyetini artırıyor. Bakım emeği ve zihinsel iş yüküne duyarlı kurumlarda çalışan kadınların iş memnuniyeti ve aidiyet düzeylerinin, bu desteği sunmayan kurumlarda çalışan kadınlara göre 15 yüzde puan daha yüksek olduğu görülüyor.
Kadın meselesi değil kalkınma meselesi
Bakım emeği adil dağılmadığında risk artıyor. Özellikle kadın çalışanlar için bakım emeğinin adil paylaşılmadığı senaryolarda tükenmişlik ve düşük aidiyet duygusu belirgin hale geliyor. Projenin ayrıntılarını paylaşan Fiba Grubu Kurumsal İletişim Direktörü Aylin Kurt Ganiç, bakım emeği ve zihinsel iş yükünün kadınlarda zaman yoksulluğuna ve tükenmişliğe yol açtığına dikkat çekiyor. Evdeki bakım emeği sebebiyle kadınların işlerinden ayrılmak zorunda kalmalarının ekonomik ekonomik yoksulluk riskini artırdığını belirtiyor.
Proje nasıl doğdu?
Gelişmiş ekonomilerde tam zamanlı mesaisinin dışında evinin tüm bakım ihtiyaçlarını karşılayan kadın oranı oldukça yüksek. Diğer yandan maalesef dünyanın dört bir yanındaki kız çocukları, bakım emeğinden sorumlu tutuldukları için eğitime erişimde sorun yaşıyor. Dolayısıyla bakım emeğinin adaletsiz dağılımı sadece bir cinsiyet eşitsizliği meselesi değil, toplumsal ve ekonomik kalkınmanın önündeki engellerden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Akademinin ve sivil toplumun zaman zaman gündeminde olan “bakım emeği” ve “zihinsel iş yükü” kavramları iş dünyasının gündeminde yeterince yer bulamıyor. Biz bu konuda farkındalık oluşturmanın, eşitliğin hane içinden başlayarak sağlanmasına katkı sunacağına inanarak yola çıktık.
Rakamlar ne gösteriyor?
Araştırmalara göre dünyada kadınlar her gün karşılıksız olarak ortalama 12 milyar saat çalışıyor. OECD verilerine göre 23 Avrupa ülkesinde kadınlar, ücretsiz işlere günde ortalama 262 dakika (yaklaşık 4,5 saat) harcarken, erkekler sadece 141 dakika harcıyor. Bu, her gün 2 saatlik bir fark anlamına geliyor.
Türkiye’de durum nasıl?
Türkiye, kadınların erkeklerden 3,5 kat (%349) daha fazla ücretsiz iş yaptığı ülke olarak Avrupa’daki en büyük farka sahip. Ülkemizde kadınlar günde 305 dakika ücretsiz çalışırken, erkekler sadece 68 dakika katkı sağlıyor.
Proje kapsamında bugüne kadar neler yapıldı?
İlk adım olarak bakım emeği ve zihinsel iş yükü kavramlarına dikkat çeken 360 derecelik bir farkındalık kampanyası hazırlandı. Kampanya kapsamında Özyeğin Üniversitesi bünyesinde faaliyetlerini sürdüren ÖzU Gender Office'in danışmanlığında “Eşit Bakım Eşit Zihin Yükü Farkındalık Rehberi” oluşturuldu. Rehber, bu proje için özel hazırlanan açık kaynak platformu www.yukolmasin.com.tr web sitesinde yayımlandı. Proje kapsamında bir kadının sürekli taşıdığı zihinsel yükleri ifade eden bir çalışma hazırlanarak İstanbul, Bursa ve Gebze’de çeşitli lokasyonlarda sergilendi.
Bu rehberde neler yer aldı?
Bakım emeği ve zihinsel iş yükü ile ilgili toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklere dikkat çeken çarpıcı veriler ve çözüm önerileri paylaşıldı.Açık kaynak platformu www.yukolmasin.com.tr’de rehber ve kampanya filmlerinin yanısıra bireylerin kendi bakım emeği ve zihinsel yüklerini ölçebilecekleri bir anket hazırlandı. Kampanya döneminde 12binden fazla kişi anketi yaparak sosyal medya mecralarında paylaştı.
Üniversite ve Grup şirketleri projeye ne tür destek sağladılar?
Özyeğin Üniversitesi öğrencileri ve Fiba Grubu çalışanlarının katılımıyla ideathon düzenlendi. Bakım emeği ve zihinsel iş yükünün iş hayatına etkilerini azaltmaya yardımcı olacak fikirler üzerinde duruldu.
Fiba Grubu iştiraklerinden HDI Fibaemeklilik ise, bakım emeği ve zihinsel iş yükü konusunda en dezavantajlı gruplarından biri olan bekar anneler için “Bekar Anneler Derneği” iş birliğiyle bir bireysel emeklilik ürünü geliştirdi.
Bir diğer iştirak olan Gelecek Varlık Yönetimi şirketi ise bakım emeği sebebiyle kariyerlerine ara vermek durumunda kalan kadınların, iş hayatına dönüşleri için “YenidenBiz” derneğiyle birlikte “Gelecek Senin” isimli mentörlük ve gelişim programını uygulamaya aldı.
2026 yılı için neler planlanıyor?
Fiba Grubu; bu döneme yoğunlaştırdığı farkındalık çalışmalarıyla bakım emeği ve zihinsel iş yükünün yarattığı yükü, günlük hayatın aktığı yerlere taşıyor. Amaç; bu konunun bir “kadın meselesi” değil, aynı zamanda bir kalkınma meselesi olduğu konusunda toplumsal bir farkındalık yaratmak. Bakım emeğinin kadın ya da erkek fark etmeksizin sahiplenildiği, “yardım etme” dilinin yerini “sorumluluğu paylaşma” bilincine bıraktığı bir toplumsal dönüşümü tetiklemek için bireyler nezdinde bir etki bırakmak hedefleniyor. Bunun için İstanbul’un farklı noktalarında farklı enstalasyonlar planlanıyor. Ayrıca çarpıcı bir film serisi ile de ev içi sorumlulukların adil paylaşımına ve iş dünyasındaki kadınların tükenmişliklerine dikkat çekilecek.
Fiba olarak siz Toplumsal Cinsiyet Eşitliği konusunda hangi çalışmaları yapıyorsunuz?
Fiba Grubu olarak eşitliği, ülkemizin ekonomik ve sosyal açıdan kalkınmasını vazgeçilmez bir unsuru olarak görüyoruz. Yüzde 50 kadın çalışan ve yüzde 52 kadın yönetici oranıyla,Türkiye’nin kadın çalışan ve kadın yönetici oranı en yüksek gruplarından biriyiz. Yönetim kurulundaki kadın oranını ise önümüzdeki 5 yıl içinde en az yüzde 33’e çıkarma taahhüdümüz bulunuyor. Birleşmiş Milletler WEP’s imzacısı olmakla birlikte; Yeniden Biz Derneği, %30 Kulübü ve Yönetim Kurulunda Kadın Derneği kurucu üyesiyiz.
Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Ayşecan Özyeğin Oktay’ın başkanlığındaki; grup şirketlerinden gönüllü çalışanların üyesi olduğu Fiba İşimiz Eşitlik Platformu çatısı altında istihdam, kariyer gelişimi, çalışan destekleyici mekanizmalar ve benzeri konularda eşitlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık odaklı projeler hayata geçiriliyor. Bu kapsamda karne/okulun son günü izni, esnek çalışma, kreş ve bakım desteği, babalık izni süresinin uzatılması, ‘Eşitlik Dilde Başlar’ Farkındalık Rehberi, Fiba Ev İçi Şiddetle Mücadele Rehberi, Ebeveyn Mentorluk Programı, gibi uygulamalar hayata geçirildi. Fiba Grubundaki tüm çalışanların ilk iş yılında AÇEV tarafından hazırlanan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Farkındalık Eğitimleri’ni tamamlamaları bekleniyor. Fiba Akademi çatısı altında profesyonel gelişimin yanı sıra iş-özel hayat dengesini destekleyecek farklı eğitimlere erişim imkanı sunuluyor. çalışanlara psikolojik destek, beslenme ve spor danışmanlığı ve fizyoterapi desteği sağlanıyor.
