Anayasamızın 61'inci maddesi ile engellilerin hayat standartlarının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi anayasal güvence altına alınarak devletin, engellilerin korunmasını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirler alacağı ve bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kuracağı veya kurulmasını sağlayacağı hüküm altına alınmıştır.
Bu kapsamda, engelli vatandaşların içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine katkıda bulunmak, sosyal ve ekonomik hayata katılımlarını kolaylaştırmak ve engelliler ile engelli olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek amacıyla vergi mevzuatında çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.
Gelir Vergisi Kanunu’nda düzenlenen engellilik indirimi uygulaması ile • engelli ücretliye, • bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretliye, • engelli serbest meslek erbabına, • bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabına kolaylıklar sağlanması hedeflenmiştir. Bugün yazımızda vergi kanunlarımızda yer alan başlıca kolaylıklar üzerinde duracağız. En başta gelen düzenleme Gelir Vergisi Kanunu’muzda yer almaktadır.
Gelir Vergisi Kanunu’nda engellilik ve istisna
Vergi mevzuatı kapsamında engelli vatandaşlarımıza yönelik uygulama ve avantajlardan biri Gelir Vergisi Kanunu’nun 31'inci maddesinde düzenlenen engellilik indirimidir. Aşağıdaki engellilik dereceleri itibarıyla belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir. Maddedeki düzenlemeye göre:
Çalışma gücünün asgari %80'ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari %60'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgari %40'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır.
Engellilik indirimi, çalışma gücü kaybı olanların ücret ve/veya kazançlarına, girecekleri derecelere göre belirlenen miktarda indirimin uygulanmasıdır. Miktarlar 2026 yılı itibarıyla:
- Birinci derece engelliler için 12.000 TL • İkinci derece engelliler için 7.000 TL
- Üçüncü derece engelliler için 3.000 TL'dir.
Bu tutarlar, engelli ücretlilerde ve bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretlilerde aylık gelir vergisi matrahından indirilir.
Serbest meslek faaliyetinde bulunan engelliler ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabının beyan edilecek yıllık gelirlerinden aylık olarak belirlenen tutarlar yıllık olarak hesaplanarak indirilir.
Gelir Vergisi Kanunu’na göre, gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında engellilik indiriminden şu kişiler yararlanır:
Engelliler ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunanlar. Bakmakla yükümlü olunan kişi, engelli kişinin tabi olduğu çalışma mevzuatı veya bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumunun mevzuatına göre bakmakla yükümlü sayılan anne, baba, eş ve çocuklarını ifade etmektedir. Çocuklarda yaş sınırlamasına gidilmeksizin işlem yapılacaktır.
Ayrıca, engelli vatandaşlarımıza yönelik olarak Özel Tüketim Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi, Katma Değer Vergisi ve Emlak Vergisi Kanunlarında düzenlenen istisnalar bulunmaktadır.
Gelir Vergisi Kanunu’na göre dar mükellefiyete tabi kimseler hakkında engellilik indirimi uygulanmaz.
Bakmakla yükümlü olunan kişi
Bakmakla yükümlü olunan kişi, engelli kişinin tabi olduğu çalışma mevzuatı veya bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumunun mevzuatına göre bakmakla yükümlü sayılan anne, baba, eş ve çocuklarını ifade etmektedir. Çocuklarda yaş sınırlamasına gidilmeksizin işlem yapılacaktır.
Engellilik indiriminden yararlanmak için yapılması gerekenler
Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen kişilerin engellilik vergi indirimi başvurularını Dijital Vergi Dairesi aracılığıyla ya da bir dilekçe ve aşağıda belirtilen belgelerle birlikte defterdarlıklara (Gelir Müdürlüğüne), bağımsız vergi dairesi bulunan ilçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, vergi dairesi bulunmayan ilçelerde ise mal müdürlüklerine yapmaları gerekir.
- a) Engelli hizmet erbabı için:
- Müracaat formu-dilekçe, • çalıştığı iş yerinden alınacak, işveren tarafından imzalanıp kaşelenmiş, çalıştığına dair yazı, • T.C. kimlik numarasını içeren nüfus cüzdanı fotokopisi, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.
- b) Hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu engelli kişiler için:
- Müracaat formu-dilekçe, • çalıştığı iş yerinden alınacak, işveren tarafından imzalanıp kaşelenmiş, çalıştığına dair yazı, • kendisinin ve engelli kişinin T.C. kimlik numaralarını içeren nüfus cüzdanı fotokopileri, • engelli kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.
- c) Engelli serbest meslek erbabı için:
- Müracaat formu-dilekçe, • vergi kimlik numarasını gösteren belge (vergi levhasının fotokopisi), • T.C. kimlik numarasını içeren nüfus cüzdanı fotokopisi, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.
- d) Serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu engelli kişiler için:
- Müracaat formu-dilekçe, • vergi kimlik numarasını gösteren belge (vergi levhasının fotokopisi), • kendisinin ve engelli kişinin T.C. kimlik numaralarını içeren nüfus cüzdanı fotokopileri, • engelli kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.
Geçerli raporlar ve iş yeri değişikliği
Yetkili hastanelerce düzenlenen ve Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilerek çalışma gücünün asgari %40’ını kaybetmiş olduğu karara bağlanan engelli sağlık kurulu raporları, vergi indirimi uygulamasında dikkate alınmaktadır.
Engellilerin başvuruları sırasında 2007 yılı ve sonraki tarihlerde ilgili yönetmeliğe uygun olarak düzenlenmiş raporlarının mevcut olduğunu beyan edenlerin bu raporları da Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmek üzere kabul edilmektedir.
İşe girmek, engelli kimlik kartı almak, sosyal yardımlardan faydalanmak gibi değişik amaçlarla alınan ve Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmemiş engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden engellilik indiriminden yararlanılması mümkün değildir.
Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen vatandaşların diğer kurumların sevki sonucu aldıkları raporlar, engelli sağlık kurulu raporu formatına uygun olmaları durumunda, engellilik indirimi yönünden de geçerlidir ve bu raporların Merkez Sağlık Kurulunca yapılması gereken değerlendirmeye sunulması mümkündür.
Herhangi bir şekilde işyeri değiştiren ücretlilerin daha önce işlem tesis ettirdikleri müdürlüklere yeni iş yerlerinin adreslerini bildirerek buradan yeni işyerlerine hitaben yazı almaları yeterli olacaktır. Bu engellilerin yeniden rapor almalarına gerek yoktur. Bulundukları il sınırları dışına giden ücretliler de aynı şekilde hareket edebileceklerdir.
Malul ve engellilere tanınan ÖTV istisnası
Malul ve engellilere, belirli büyüklüğü aşmayan ve belirlenmiş özelliklere sahip taşıt alımında indirim sağlanmaktadır. Ancak konunun açıklanması bu yazı kapsamını aşar niteliktedir. Bu konu ayrı bir yazıda ele alınabilecektir. Her on yılda sadece bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılabilir. Dolayısıyla, taşıtın istisna kapsamında satın alındığı tarihten itibaren on yıllık süre geçmeden aynı veya farklı kategoride sınıflandırılan ikinci bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılamaz.
Engellilere KDV’de sağlanan vergi avantajları
Engellilerin eğitimleri, meslekleri, günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş her türlü araç-gereç ve özel bilgisayar programlarının teslimi KDV'den istisnadır. Örneğin; görme engellilerin kullandıkları baston, yazı makinesi, kabartma klavye; ortopedik engellilerin kullandıkları tekerlekli sandalye, ortez-protez gibi cihaz ve araçlar ile özel bilgisayar programları istisna kapsamında kabul edilir.
Binek otomobili ve diğer nakil vasıtalarının ise sözü edilen “araç-gereç” kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Engelliler dışında engelli olmayanlar tarafından da kullanılması mümkün olan araç ve gereçlerin teslimi, bu istisna kapsamında değildir. İstisna, özellikle engellilere yapılan teslimlerle sınırlı olmayıp, kapsama giren araç ve gereçlerin her safhada tesliminde ve ithalinde uygulanır.
Ayrıca, mal ve hizmetlere uygulanan KDV oranlarını belirleyen 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na ekli (II) sayılı listenin 26'ncı sırasında "Yaşlı, sakat ve düşkünler için bakım ve huzurevleri ile yetimhanelerde verilen hizmetler" sayılmak suretiyle engellilere bakımevlerinde verilen hizmetlere indirimli (%10) KDV uygulanması öngörülmüştür.
Emlak vergisinde sağlanan avantajlar
Türkiye sınırları içinde brüt 200 metrekareyi geçmeyen tek meskene veya tek meskende hisseye sahip olan (intifa hakkına sahip olunması hâli dâhil) engelliler, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanır.
Meskeninde bizzat oturmayan engellinin, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanma durumu
İndirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulanmasından yararlanabilmek için meskende bizzat oturma şartı aranmamaktadır. Bu nedenle, sahip olduğu tek meskeni kiraya verip başka yerde ikamet eden engelliler de diğer şartları taşımaları kaydıyla indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanarak emlak vergisi ödemeyecektir.
