Dijitokrasi, insanı yönetmeyen ama onu yutan bir sistem düzenidir. Veri varsa değer de olmalı. Algoritmaları kodlayanlar, bu çağın gizli baronları, tiranları olacaksa YZ, iblise dönüşebilir.
1- SORUN: Şu anda yaşadığımız çağın adı; dijitokrasi... Veri kutsanıyor, algoritma yüceltiliyor ama insan unutuluyor. Sistem işliyor görünüyor ama işleyen sadece yazılım, işlemeyen ise sorumluluk. YZ her şeye cevap veriyor ama hiçbir sorumluluk almıyor. Kimileri bu duruma “algoritrokrasi” de diyor.
2- ETKİSİ: Biliriz ki insanı dışarda bırakan sistemler, sadece veri üretir ama değer üretmez. Bunu ilerleme sanıyoruz. Bilelim; YZ çalışırsa değil, insan unutursa tehlikelidir. Veriyi yücelttik, değeri küçülttük. Kod yazdık ama karakter yazmayı unuttuk. Dijitokrasi sorumluluğu değil, raporu önemser.
KODUN VAR FAKAT KİMLİĞİN YOKSA DÜZEN BOZULUR
3- ÇÖZÜM: Çalışan sistem, düzeltilmemiş bir ahlakı, sonsuza dek olmasa da uzun süre gizleyebilir. YZ çok güçlüdür; ancak yönlendirilmemişse, tarafsızlığın maskesiyle hatayı normalleştirir. Sistem çalışıyorsa sorun yok sanılır. Soru şudur: Sistem kimi dışarda bıraktı? Kimi dijital köle, bağımlı yaptı?
4- YÖNTEM: Ben buna “etik körü algoritma” diyorum. Çalışır ama düşünmez. Veriyle konuşur ama vicdan susar. Sorgulayanı değil, güncelleme yapanı takdir eder. Sorun çözülmez, görmezden gelinir.
Ve hatalar log dosyalarında değil, vicdan kayıtlarında birikir. Bu durumda çürüme kaçınılmaz olur.
2 SORU 2 CEVAP / Dijitokraside yaşamaya dair…
Dijitokrasi vicdanlı mı?
Kodun yasa, algoritmanın anayasa olduğu sistemdir. Ama bu düzende en büyük boşluk; ahlaki protokol eksikliği... Sistem var, kayıt var, rapor var… Ama hesap yok, sorumluluk yok, vicdan hiç yok.
İnsan ne yapmalı?
Bu çağda “İnsan nasıl var olur?” sorusuna verilebilecek en net cevap; ‘kodla değil, duruşla’ olmalı. YZ sistemlerini sorgulayan, sorumluluğu paylaşan, veriye değer katan, kamu vicdanını bilen insan kalır.
NOT
YAPAY ZEKÂLI GÜÇ BARONLARI GEZEGENİN YENİ TİRANLARI
En kötü demokraside dahi bizi yönetmesi için kimi seçtiğimizi, en azından görerek bilirdik. Dijitokraside ise kararlarımızı, tercihlerimizi, varlıklarından emin dahi olamadığımız kodlar belirleyecektir. Bu kodları yazanlar da dijitokratik rejimlerin güç baronları, tiranları olacaktır.
DİJİTOKRASİ LÛGATI
Dijitokrasi: Yapay zekâ, büyük veri ve denetimlerin toplumsal yaşamı yönettiği yeni yaklaşım
Algoritmik yönetim: İnsan iradesi yerine, dijital ağları yöneten tiranların kurallarıyla yol almak
Veri egemenliği: Alışkanlık, tercih ve dijital ayak izleri verilerini, yönetim aracı haline getirmek
Tekno feodalizm: Kapitalizmin yerini alan, teknoloji tiranlarının yönettiği yeni rant sistemi
