Teknoloji tarafında olumlu ancak yetersiz bir dönüşüm sinyali var. Yüksek teknolojili sanayilerin katma değer payı yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a yükselerek son 10 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Orta-yüksek ve yüksek teknolojinin toplam payı da yüzde 32,1 ile rekor kırdı. Ancak İSO’nun da vurguladığı gibi bu yeterli değil.
İSO 500, Türkiye’nin medarı iftihar listesidir. Ülkenin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’nun, yani sanayinin devlerinin check-up sonuçlarını gösterir. Geçen yıla ait check-up sonuçları haziran ayında açıklanmıştı.
Sonuçlar ilk bakışta olumlu görünüyordu. Üretimden satışlar yüzde 28 artarak 11 trilyon liraya çıkmış, reel büyüme yüzde 2,1 olmuş, faaliyet kârı yüzde 57 yükselmişti. İhracat 104,7 milyar dolara ulaşırken, Ar-Ge yapan şirketlerin sayısı artmış ve yüksek teknoloji yoğunluklu üretimin payı yüzde 7,6’ya çıkmıştı.
Ama bir de bardağın boş tarafı vardı. Faaliyet kârları artmış olsa da şirketler elde ettikleri kazancın yaklaşık yüzde 85’ini finansman giderlerine ayırmak zorunda kalmış; öz kaynaklar yüzde 15,8 artarken borçlar yüzde 30,8 yükselmişti. Yani büyüme giderek daha fazla borçla finanse ediliyordu.
Biz yine bu köşede tabloyu yorumlarken, “Türk sanayisi üretim kapasitesini koruyor, ihracatını artırıyor ve bazı alanlarda teknolojik sıçramalar gerçekleştiriyor. Ancak yüksek faiz, finansman maliyetleri, artan borçluluk ve nitelikli iş gücü eksikliği büyümenin önündeki temel engeller olmaya devam ediyor” diye yazmıştık.
İkinci 500’de tablo daha da zorlayıcı
İSO’nun bir de İkinci 500 listesi var. Bu liste de Türkiye sanayisinin devler ligi kadar olmasa da kritik şirketlerine ev sahipliği yapıyor. Bu hafta ikinci 500’ün check-up sonuçları da açıklandı.
Ortaya çıkan tablo sanayicinin üretim gücünü koruduğunu ancak finansman baskısının giderek ağırlaştığını gösteriyor.
Finansman yükü sanayicinin nefesini kesiyor
Finansman maliyetleri sanayicinin en büyük sorunu haline gelmiş durumda. Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 86,7’ye yükseldi. Yani şirketler faaliyetlerinden elde ettikleri kârın neredeyse tamamını finansman maliyetlerine ayırmak zorunda kaldı. Bu oran, son 10 yıl ortalaması olan yüzde 47,3’ün çok üzerinde.
Üretimde reel büyüme de neredeyse durdu. Üretimden satışlar nominal olarak yüzde 25,7 artsa da Yİ-ÜFE ile arındırıldığında reel artış yalnızca binde 2 oldu. Böylece üç yıllık reel gerilemenin ardından ancak çok sınırlı bir toparlanma sağlanabildi.
İhracatta ise İSO ilk 500 ile İkinci 500 arasındaki makas açıldı. Türkiye ve İSO ilk 500 ihracatını artırırken, İkinci 500’ün ihracatı yüzde 0,3 geriledi ve sanayi ihracatındaki payı yüzde 6’ya düştü. Bu durum, orta ölçekli sanayicinin küresel rekabette zorlandığını gösteriyor.
Borç artıyor, kârlılık toparlansa da yetmiyor
Borçluluk hızla arttı, öz kaynak yapısı zayıfladı. Toplam borçlar yüzde 50,2 büyürken öz kaynaklar yalnızca yüzde 13,3 arttı. Borçların aktifler içindeki payı yeniden yüzde 51,8’e yükseldi ve şirketlerin finansal yapısı tekrar borç ağırlıklı hale geldi.
Kârlılık toparlandı ancak hala tarihsel ortalamaların belirgin şekilde altında kaldı. Faaliyet kârı, vergi öncesi kâr ve FAVÖK nominal olarak artsa da tüm temel kârlılık oranları son 10 yıllık ortalamaların gerisinde kaldı.
Zarar eden şirket sayısı da hala çok yüksek. Vergi öncesi zarar eden firma sayısı 155’e gerileyerek sınırlı bir iyileşme gösterse de bu rakam, 2008 küresel krizinden sonraki en yüksek ikinci seviye olmaya devam etti.
Teknoloji ve istihdamda umut var ama ivme zayıflıyor
Teknoloji tarafında olumlu ancak yetersiz bir dönüşüm sinyali var. Yüksek teknolojili sanayilerin katma değer payı yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a yükselerek son 10 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Orta-yüksek ve yüksek teknolojinin toplam payı da yüzde 32,1 ile rekor kırdı. Ancak İSO’nun da vurguladığı gibi bu yeterli değil.
Ar-Ge yatırımlarında ise ivme kaybı yaşandı. Ar-Ge yapan şirket sayısı 238’den 229’a düştü. Toplam Ar-Ge harcamaları artsa da üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye gerileyerek şirketlerin dönüşüm yatırımlarında zorlandığını gösterdi.
İSO İkinci 500’de istihdam yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye geriledi. Buna karşın ücretlerdeki artış nedeniyle çalışan başına ödenen brüt ücret yüzde 40,4 yükseldi.
Sanayici ayakta kalıyor ama güçlenemiyor
Özetle bu tablo bize diyor ki; Türk sanayisi üretmeye devam ediyor ancak yüksek finansman maliyetleri, zayıf dış talep ve düşük kârlılık nedeniyle büyüme, yatırım, ihracat ve dönüşüm kapasitesi ciddi şekilde baskı altında.
Sanayici ayakta kalıyor ama güçlenemiyor. Kazandığının büyük bölümünü finansmana harcıyor. Bu da rekabet gücünü ve geleceğe yatırım yapma kapasitesini sınırlıyor. Oysa bizim geleceğe yatırım yapan bir sanayiye ihtiyacımız var...
