TÜİK'in 2025'de bitkisel üretim ilk tahminine göre geçen yıl 20 milyon 800 bin ton olan buğday üretimi %5,8 oranında düşüşle 19,6 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Arpada ise üretimin %8 düşüşle 7 milyon 450 bin tona gerileyeceği öngörülüyor.
Buğday fiyatı açıklandı. Tarım ve Orman Bakanlığı, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin 2025 ürünü hububat alım fiyatlarını basın bülteni ile açıkladı. Geçmiş yıllarda farklı fiyat açıklanan makarnalık buğday ile ekmeklik buğdaya bu yıl aynı fiyat verildi.
Bakanlığın açıklamasına göre, 2025 ürünü makarnalık buğday ve ekmeklik buğday alım fiyatı ton başına 13 bin 500 lira. Arpa alım fiyatı ise ton başına 11 bin lira olarak uygulanacak.
Geçen yıl 2024 ürünü makarnalık buğday alım fiyatı ton başına 10 bin lira, ekmeklik buğday alım fiyatı ise ton başına 9 bin 250 lira açıklanmıştı. İlave olarak buğdayda ton başına 1750 lira fark ödemesi açıklanmıştı. Arpa alım fiyatı ise geçen sene ton başına 7 bin 250 lira açıklandı. Arpada ton başına 750 lira da fark ödemesi(prim) açıklanmıştı.
Fark ödemesi (alım primi) verilmeyecek
Tarım ve Orman Bakanlığı, 2025 ürünü hububat alım fiyatlarını açıklarken bu yıl fark ödemesini(alım primi) açıklamadı. Bakanlığın açıklamasında destekleme ile ilgili şu bilgilere yer verildi: “Önceki yıllarda uygulanan mazot-gübre desteği, Yeni Destekleme Modelinde “Temel Destek” ve üretim planlamasına uyulursa “Planlı Üretim Desteği” olarak uygulanacaktır. Sertifikalı tohum kullananlar için ek destek, yeni modelde de aynı şekilde verilecektir.
Bu kapsamda; açıklanan fiyatlara ilave olarak Bakanlığımızca, üreticilerimize temel destek, planlı üretim desteği ve sertifikalı tohum kullanım desteği olmak üzere (ortalama verim dikkate alınarak) ton başına toplam 2.520 TL destek ödemesi yapılacaktır.”
Destek hesaplaması kafaları karıştırdı
Bakanlığın destekle ilgili bu açıklaması kafaları karıştırdı. Çiftçilerin de kafası çok karışık. Fiyat açıklandıktan sonra birçok çiftçi ton başına 2 bin 520 lirayı sordu.
Çünkü, Tarım ve Orman Bakanlığı, 1 Ocak 2025 itibariyle geçerli olmak üzere bitkisel üretimde yeni bir destekleme modeline geçti. Bu yeni modelde destekler ton başına veya kilo başına değil dekar başına ödeneceği ilan edildi. Cumhurbaşkanlığının 2025-2027 Tarımsal Destekleme Kararnamesi’nde de desteklerin dekar başına ödeneceği yer aldı.
Yeni destekleme modelinde kat sayı sistemine geçildi. Buna göre 2025 yılı için belirlenen temel destek miktarı dekar başına 244 lira. Bu temel destek üzerinden her ürün için bir katsayı belirlendi ve bu katsayı ile temel desteğin çarpımı sonucunda alınacak destek miktarı belirlendi. Buğday ve arpada katsayı 1,3 olarak açıklanmıştı. Buna göre buğday ve arpada üreticiler dekar başına 317 lira temel destek alacak.
Buğday ve arpa planlı üretim kapsamındaki 13 stratejik ürün arasında yer alıyor. Dolayısıyla bakanlığın belirlediği havzada üretim yapan çiftçilere dekara 317 lira ilave planlı üretim desteği de ödenecek. Ayrıca şartları yerine getirmeleri durumunda dekara 122 lira da sertifikalı tohum desteği ödenecek. Buğday ve/veya arpa üreten bir çiftçi planlı üretim ve sertifikalı tohum kullanma şartlarını da yerine getirdiyse dekar başına toplamda 756 lira destek alacak.
Ton başına 2 bin 520 lire nereden çıktı?
Tarım ve Orman Bakanlığı üst düzey yöneticileriyle konuştum. Cumhurbaşkanlığı destekleme kararnamesine göre buğday ve arpada ödenecek destek miktarı dekar başına toplamda 756 lira. Ton başına 2 bin 520 lira destek nereden çıktı? Dekar başına ödemeden vaz mı geçtiniz?
Söyledikleri aynen şöyle: “Hayır vazgeçmedik. Buğday fiyatını bugüne kadar hep ton başına açıkladık. Çiftçi de ton başına hesaplıyor. Yeni destekleme modelimizde ise destekler dekar başına ödenecek. Bu dekar başına ödemeyi de ton başına ödemeye çevirdik. Bunun için dekara ortalama 300 kiloyu esas aldık. Yani çiftçilerimize ödeyeceğimiz dekar başına 756 lirayı ton bazına çevirdiğimizde çiftçi 2 bin 520 lira alacak. Böylece fiyatı da, desteği de ton başına hesaplamış oluyoruz.”
Bakanlığın açıklamakta zorlandığı bu desteğin ayrıntısını tane tane anlatalım.
1- Bakanlık geçen yıla kadar buğdayda arpada fiyat açıklarken yanında ton başına destekleme primi(fark ödemesi) açıklıyordu. Bu yıl bu fark ödemesi açıklanmadı. Yani bakanlığın açıklamasındaki 2 bin 520 liralık destek fark ödemesi değil.
2- Geçen yılın sonuna kadar üreticiye mazot, gübre, sertifikalı tohum ve benzeri destekler ödenirken, 2025 yılı itibariyle bu desteklerin yerine dekar başına “temel destek” ödemesine geçildi. Ayrıca planlama kapsamındaki 13 ürüne ve yem bitkilerine temel desteğe ilave olarak “planlı üretim” desteği verileceği ilan edildi. Yine sertifikalı tohum desteği ödenecek. Yani, bu yıldan itibaren destekler dekar başına ödenecek. Hani 2000 yılında Dünya Bankası’nın isteği ile uygulanan doğrudan gelir desteği gibi.
3- Buğday ve arpada dekar başına 317 lira temel destek, 317 lira planlı üretim desteği ve 122 lira sertifikalı tohum desteği olmak üzere dekar başına toplam 756 lira destek ödenecek. Bu 756 lirayı Tarım ve Orman Bakanlığı’nın hesabına göre ton başına 2 bin 520 lira yapıyor.
4- Tarım ve Orman Bakanlığı yöneticileri kendi deyimleri ile “yeni destekleme modeli” ne geçti. Ama kafaları eski modele göre çalışıyor. Eski modeli bırakamıyorlar. Yeni model ile mazot ve gübre desteği fiili olarak kalktı yerine temel destek geldi. Ama çiftçiler tepki gösterir diye “mazot ve gübre desteğini kaldırdık” diyemiyorlar. “Mazot ve gübre desteğin adı temel destek oldu” diyorlar. İkisi de aynı ise neden mazot, gübre desteği demiyoruz da temel destek diyoruz?
5- Aynı şekilde buğdayda geçen sene ton başına 1750 lira, arpada 750 lira olan fark ödemesi desteği fiili olarak kaldırıldı. Bunun yerine dekara 756 lira alan bazlı destek ödemesi yapılacak. Bakanlık yetkilileri, ton başına 1750 lira yerine dekara 756 lira verileceğini duyursa, çiftçinin “ destek 1750 liradan 756 liraya düştü” diyerek tepki göstermesinden korkuyor. Bu nedenle dekar başına 756 lirayı telafuz etmek yerine ton başına 2 bin 520 lira diyerek destekleri artırdığını anlatmaya çalışıyor.
6- İşin özü şu; devrim niteliğinde diye adlandırılan üretim planlaması ve yeni destekleme modeli eski sistemle anlatılmaya çalışılıyor.
7- Çiftçilerin bilmesi gereken şu; bu yıl buğday ve arpada Çiftçi Kayıt Sistemi(ÇKS)’ne kayıtlı, belirlenen havzada, istenen şartlara uygun üretim yapan her çiftçi dekar başına 756 lira destekleme alacak. Ürününü ister tüccara ister Toprak Mahsulleri Ofisi’ne satsın alacağı destek bu.
8- Çiftçiye dekar başına verilecek desteğin ödemesi de 2026 yılı bütçesinden yapılacak.
2024’te 570 bin çiftçi fark ödemesi alamadı
Tarım ve Orman Bakanlığı yaptığı bir takım hesaplarla geçen yıla göre fiyatın yüzde 35,37 arttığını iddia ediyor. Türkiye’de ürün fiyatı üzerine desteklemeler ilave edilerek hesaplanıyor. Fiyat ile desteği ayrı ayrı düşünmek gerekir.
Bakanlık, geçen sene fiyatı açıklarken çiftçilere ton başına buğdayda 1750 lira destekleme primi verileceğini duyurdu. Bu primi fiyata ekleyerek aslında ne kadar iyi bir fiyat verildiğini anlatmışlardı. Aynı bakanlık, dün (3 Haziran 2025) buğday fiyatı ve desteği ile ilgili bir bilgi notu paylaştı. Bu notta 2024 yılı ile 2025 yılı fiyat ve desteği karşılaştırılıyor. Bakanlık, 2024 üretim yılında 1 milyon buğday üreticisinden sadece 430 binin desteklemeden faydalandığını itiraf ediyor. Yani 570 bin buğday üreticisi 1750 liralık destekleme primini alamamış. Bunun sorumlusu kim? Geçen sene de aynı bakan, aynı bürokratlar, aynı hükümet görevdeydi.
Bu sene ÇKS’ye kayıtlı ve üretim planlamasına uyan tüm çiftçilerin destekten yararlanacağı yine övgüyle dile getiriliyor. Umarım seneye fikirleri değişmez.
Buğday ve arpa üretiminde düşüş var
Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2025 yılı bitkisel üretim ilk tahminine göre geçen yıl 20 milyon 800 bin ton olan buğday üretimi yüzde 5,8 oranında düşüşle 19,6 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Arpa üretimindeki düşüş daha fazla. Arpada geçen sene 8 milyon 100 bin ton olan üretimin yüzde 8 düşüşle 7 milyon 450 bin tona gerilemesi bekleniyor.
Ulusal Hububat Konseyi’nin hasat öncesi tahminine göre buğday üretiminin 18 milyon 650 bin ton, Amerika Tarım Bakanlığı’na göre 19 milyon tonluk bir üretim bekleniyor. Kuraklık, zirai don ve diğer olumsuz hava şartları nedeniyle buğday ve arpa veriminde ciddi düşüşler olduğu yapılan ilk hasatlarda kendini gösterdi. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin Nisan 2025 Fenolojik Değerlendirme Raporu’nda da bazı yerlerde yüzde 40-50’yi bulan oranda verim kayıpları olduğu belirtiliyor. Bazı tarlalara biçerdöverin daha giremeyeceği yine aynı raporda yer aldı.
Ödemeler 30 gün içerisinde olacak
Toprak mahsulleri Ofisi’ne ürün satan üreticilere ürün bedelleri teslimattan itibaren 30 gün içerisinde ödenecek. Ofis’ten yapılan açıklamaya göre, ürün alımları tatil ve pazar günleri hariç haftanın 6 günü yapılacak. Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı ürün miktarının tamamı alınabilecek. Geçici alım merkezlerinde yüzde 1 hizmet alım bedeli kesilecek. Borsa Tescil ücreti Ofis tarafından karşılanacak.
Özetle, 2025 yılı buğday ve arpa alım fiyatı açıklandı. Toprak Mahsulleri Ofisi hasat durumuna göre alımlarını artırarak sürdürecek. Bereketli bir yıl olmasını dilerim.
