Tarıma 2027 bütçesinden 235 milyar lira doğrudan destek ödemesi yapılması öngörülürken, Tarım Kanunu’ndaki milli gelirin en az yüzde 1’i oranında destek hedefi yine karşılanmıyor. Kanun uygulansaydı çiftçiye 235 milyar lira yerine 1 trilyon 112 milyar lira destek verilmesi gerekecekti.
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın hazırladığı “2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı”, 27 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tarım, gıda, su ürünleri, ormancılık konusunda mevcut durumun değerlendirildiği yıllık programda, 2027 yılı hedeflerine de yer veriliyor.
Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda 2027 yılında yapılacak tarımsal desteklerle ilgili ayrıntılı bilgiler var. Programa göre, 2027 yılı bütçesinden tarıma toplamda 235 milyar lira doğrudan destek ödemesi yapılacak. Bütçenin ayrıntılarına geçmeden önce genel artış ve ödemelerle ilgili bazı bilgileri paylaşmakta yarar var.
Programda yer alan verilere bakıldığında, tarımsal destekleme bütçesi, 2025 yılında 158 milyar 550 milyon lira iken, 2026 yılında yüzde 5,7 oranındaki artışla 167 milyar 634 milyon liraya çıkarıldı. 2027 yılı bütçesi ise 2026 yılına göre yüzde 40,2 oranında artışla 235 milyar liraya çıkarıldı.
2027 bütçesinden 2026 destekleri ödenecek
Türkiye’de tarımsal destek ödemeleri büyük oranda bir yıl sonraki bütçeden yapılıyor. Yani 2027 yılındaki 235 milyar liralık bütçe ile 2026 yılında üretilen ürünlerin desteği ödenecek. 2026 yılı bütçesine göre 2027 bütçesinin yüzde 40,2 artmasının önemli nedenlerinden birisi desteklerin güncellenmesidir.
Daha önce hem bu köşede yazdım hem de YouTube kanalımdaki videolarda ve katıldığım televizyon programlarında ayrıntılı olarak anlatmıştım. Kısaca hatırlatmakta yarar var. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz Haziran ayında partisinin grup toplantısında, İran Savaşı nedeniyle artan mazot, gübre fiyatları nedeniyle çiftçinin maliyetlerinin arttığını ve çiftçileri artan maliyete karşı korumak amacıyla tarımsal desteklerin güncelleneceğini söyledi.
2026 destekleri güncellenmiş olarak ödenecek
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu açıklamasından bir gün sonra Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı hasat bittikten sonra ortaya çıkacak maliyete göre güncelleme yapılacağını söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “destekleri güncelleyeceğiz” müjdesini verdikten yaklaşık 4 ay sonra, 8 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 2026 üretim yılı için daha önce dekar başına 310 lira olarak açıklanan temel destek, 57 liralık artışla dekar başına 367 liraya güncellendi. Güncellenen bu destek 2027 yılı bütçesinden ödenecek. Çiftçinin cebine 2027 yılı bahar aylarında girecek. İşte desteklerin 2026 yılına göre yüzde 40,2 oranında artmasının nedenlerinden birisi budur. Aynı kararda 2027 üretim yılı için temel destek dekar başına 442 lira olarak belirlendi. 2027 üretim yılının destekleri 2028 yılı bütçesinden yapılacak. 2028 yılı bütçesi henüz belli değil.
Ürün bazlı olsa çiftçi daha çok destek alacaktı
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 22 Ekim 2026’da açıkladığı 2026 Yılı Bitkisel Üretim 2.Tahmini’ne göre, bu yıl 143 milyon tonluk üretimle bitkisel üretimde rekor seviyeye ulaşıldı. Destekleme sistemi değiştirilmese, çiftçiye dekar başına destek yerine ürün bazında destek verilse, kilo başına fark ödemesi yapılsa, tarım destek bütçesi çok daha yüksek olacaktı. Çiftçi daha fazla destek alacaktı. Bu yeni sistemde çiftçi dekar başına 200 kilo buğday alsa da, 500 kilo alsa da aynı destek veriliyor.
Tarım Kanunu yine dikkate alınmadı
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’na geri dönersek, 2026 yılı üretimi için 2027 yılı bütçesinden tarıma 235 milyar lira destek ödemesi yapılacak. Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 2006 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne getirerek çıkarttığı Tarım Kanunu’nun 21. maddesine göre, “tarımsal destekler gayri safi milli hasılanın en az yüzde 1’i olacak” hükmü, yani yasa uygulansaydı 2027 yılı bütçesinden tarıma 235 milyar lira yerine 1 trilyon 112 milyar lira ödeme yapılması gerekirdi.
Desteklerde aslan payı bitkisel üretime
Yıllık programa göre, 2027 yılında tarımsal destekleme bütçesinin yüzde 56,5’i bitkisel üretim destekleri olarak ödenecek. Bu oran, 2026’da yüzde 54,2 seviyesindeydi. 2026 yılında bitkisel üretim destekleri 90 milyar 889 milyon lira iken, 2027 yılı bütçesinde yüzde 46 artışla 132 milyar 730 milyon liraya çıkıyor.
Bitkisel üretim için kullanılan bir başka destek kalemi telafi edici ödemeler. Çay budama tazminat ve masrafları adı altında 2025 yılında 2 milyar 307 milyon lira olan ödemesinin 28 milyon lirası patates siliği desteği olarak ödenirken, 2 milyar 279 milyon lirası çay budama tazminat ve masrafları için ödendi. 2026 yılında 2 milyar 584 milyon liralık bütçesinin 44 milyon lirası patates siliği desteği olarak ödenirken kalan 2 milyar 540 milyon lirası yine çay budama tazminat ve masrafı için ödendi. 2027 yılı bütçesinden patates siliği destek ödemesi yok. Telafi edici ödeme kalemindeki 3 milyar 242 milyon liranın tamamı çay budama tazminat ve masrafına ödenecek.
Hayvancılık desteklerinin bütçe payı sadece yüzde 0,5 arttı
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’na göre, hayvancılık desteklerinin payı 2026 destek bütçesine göre sadece yüzde 0,5 artışla yüzde 21,8’den yüzde 22,3’e çıktı. Programa göre, hayvancılık destekleri ödemesi 2025 yılında 27 milyar 950 milyon lira iken 2026 yılında yüzde 31 artışla 36 milyar 615 milyon liraya çıkarıldı. 2027 yılı bütçesinden ise 2026 yılına göre yüzde 43,4 artışla 52 milyar 504 milyon lira oldu.
Hayvancılık desteklerinin toplam destekler içerisindeki payı 2024 yılında yüzde 23,3 iken 2025 yılında yeni destekleme modeline geçilince toplamdaki payı yüzde 17,6’ya geriledi. 2026 yılında yüzde 21,8’e çıkarken 2027 yılında yüzde 22,3 oldu.
Kırsal kalkınma destekleri düşüyor
Programa göre, kırsal kalkınma amaçlı tarım desteklerinin payı düşüyor. Bitkisel üretim ve hayvancılık destekleri 2026 bütçesine göre yüzde 40’ın üzerinde artarken kırsal kalkınma amaçlı tarım desteklerindeki artış yüzde 12,7 oranında artırıldı. 2025 yılında 10 milyar 200 milyon lira olan kırsal kalkınma amaçlı tarım desteği bütçesi, 2026 yılında yüzde 39,2 artışla 14 milyar 200 milyon liraya çıkarılırken, 2027 yılında yüzde 12,7 artışla 16 milyar lira olarak belirlendi. Destekleme bütçesindeki payı 2025 yılında yüzde 6,4 iken 2026’da yüzde 8,5’a çıkarıldı. 2027 bütçesinde ise yüzde 6,8’e indirildi.
Tarım sigortası desteği olarak 30 milyar lira ödenecek
Yıllık Program’a göre, tarım sigortası destekleme hizmetleri kapsamında 2027 yılı bütçesinden 30 milyar lira ödeme yapılması öngörülüyor. 2025 yılında 19 milyar 200 milyon lira olan tarım sigortaları desteği yüzde 19,8 ile 2026’da 23 milyar liraya çıkarıldı. 2027 yılı bütçesinde ise yüzde 30,4 artışla 30 milyar lira oldu. Toplam destekler içerisindeki payı 2025 yılında yüzde 12,1 olan tarım sigortaları desteği 2026’da yüzde 13,7’ye yükselirken 2027’de yüzde 12,8’e düştü.
Diğer tarımsal amaçlı destekler
Sertifikalı tohum üretim, sertifikalı fidan üretim, tarımsal yayın danışmanlık, Çiftlik Muhasebe Veri Ağı (ÇMVA), Ar-Ge, lisanslı depoculuk, tarımsal sulama elektrik desteği, tarımsal sulama amaçlı su kullanımı hizmet bedeli ve zirai don gibi diğer tarımsal amaçlı destekler 2026 yılında yüzde 98,6 düşüşle 25 milyar 414 milyon liradan 345 milyon liraya gerilemişti. 2027 yılında yüzde 51,7 artışla 523,5 milyon lira olarak öngörülüyor. 2025 yılında 25 milyar 414 milyon lira olmasının nedeni yaşanan zirai don nedeniyle çiftçilere yapılan ilave ödeme oldu.
Fark ödemesi hiçbir ürüne ödenmiyor
2026 yılında olduğu gibi 2027 yılı bütçesinden de hiçbir ürüne fark ödemesi yapılmayacak. Tarım ve Orman Bakanlığı bitkisel üretimde 1 Ocak 2025 itibariyle planlı üretim modeline geçince destekleme sistemi de değiştirildi. Ürün bazlı, kilo başına verilen destekler kaldırıldı. Bunun yerine dekar başına ödemeye geçildi. Bu değişiklikle birlikte 17 üründe verilen fark ödemesi(prim desteği) fiilen kaldırılmadı, destekleme kararnamesinde yer veriliyor. Kararnamede var ama 2026 yılında olduğu gibi 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda da fark ödemesi için bir ödenek ayrılmadı.
Resmi Gazete’de 29 Ağustos 2024’te yayımlanan ve 2025-2027 dönemini kapsayan desteklerle ilgili kararnamede fark ödemesi ile ilgili şu bilgilere yer verildi: “Öncelikle arz açığı veya planlama kapsamındaki ürünler olmak üzere ilgili üretim yılındaki üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak çiftçilerin, tarım politikaları amaç ve ilkelerine uyumunu kolaylaştırmak, üretimde sürdürülebilirliği sağlamak ve gelir kayıplarını telafi edebilmek amacıyla fark ödemesi desteği verilir. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ve ödeme miktarı Tarım ve Orman Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ayrıca teklif edilir.”
Daha önce fark ödemesi yapılan pamukta, zeytin ve zeytinyağında, yağlık ayçiçeğinde ve diğer ürünlerde maliyetler artarken fiyatların düşmesine rağmen fark ödemesi yapılmadı. Üstelik pamukta, ayçiçeğinde ciddi olarak arz açığı da var. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı şimdiye kadar hiçbir üründe fark ödemesi ödenmesi için teklifte bulunmadı. 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’ndaki verilere göre, 2024 yılı bütçesinden 2023 ürünü için 26 milyar 703 milyon liralık fark ödemesi desteği çiftçilere ödendi. 2024 ürünü için 2025 yılında bütçeden 41 milyar 301 milyon lira fark ödemesi yapıldı. 2026 yılı bütçesinde fark ödemesi ile ilgili herhangi bir ödenek ayrılmadı. 2027 bütçesinde de bu ödenek sıfır olarak görünüyor.
Özetle, 2026 üretim yılı desteklemeleri için 2027 yılı bütçesinden çiftçilere 235 milyar lira doğrudan destek ödenecek. Daha önce de defalarca söylediğim, yazdım; Türkiye’de tarım desteği bütçeye konulan paranın dağıtılması olarak görülüyor. Tarımsal destekler üretim planlamasının aracı olarak değerlendirilmiyor. Çiftçiye para dağıtmak olarak algılanıyor. Böyle olunca desteği veren de alan da memnun olmuyor. Tapuya değil, üretime destek verilmeli ve verilen desteğin de etki analizi yapılmalı.
