Yaş çay alım fiyatı belli olduktan sonra buğday üreticisi, yaş çaydaki yüzde 37,5 oranında fiyat artışı yapılması gerektiğini dile getirmeye başladı. Bu oranda artış yapılırsa geçen yıl ton başına 13 bin 500 lira olarak açıklanan ekmeklik ve makarnalık buğday alım fiyatının 18 bin 906 lira açıklanması gerekir.
Bugünlerde birçok üreticinin odaklandığı tek bir konu var: Büyük zorluklarla yetiştirdiği ürünleri hasat etmek ve değerinde satabilmek. Bu nedenle buğday, arpa, mercimek, nohut gibi bakliyat ürünleri ile Karadeniz Bölgesi’nin temel geçim kaynağı fındıkta açıklanacak fiyat büyük önem taşıyor.
Özellikle de Toprak Mahsulleri Ofisi’nin, yani devletin açıklayacağı alım fiyatları ve ürün alım politikası, merakla bekleniyor.
İlk olarak yaş çay alım fiyatı açıklandı. Tarım ve Orman Bakanlığı, 12 Mayıs’ta basın açıklaması ile 2026 ürünü yaş çay alım fiyatını kilo başına 35 lira olarak duyurdu. Bakanlığın açıklamasına göre, geçen yıl 1 milyon 340 bin ton olan yaş çay üretiminin 823 bin tonunu Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR) aldı. Bu yıl da aynı oranda alım yapması hedefleniyor.
Yaş çay alım fiyatı yüzde 37,5 arttı
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından açıklanan kilo başına 35 lira yaş çay alım fiyatı, geçen yıla göre yaklaşık yüzde 37,5 oranında artış anlamına geliyor. 2025 yılında yaş çay alım fiyatı kilo başına 25,44 lira açıklanmıştı.
Yaş çay alım fiyatı açıklanırken geçen yıl olduğu gibi bu yıl da destekleme primi açıklanmadı. İki yıldır çaya fark ödemesi (destekleme primi) açıklanmıyor. Son olarak 2024 yılında kilo başına 2 lira destekleme primi açıklanmıştı.
Açıklanan yaş çay alım fiyatına tepki gösterenler oldu, ancak geçmiş yıllardaki gibi çok büyük bir tepki olmadı. Genel olarak fiyatın benimsendiği ifade edildi. Ancak, açıklanan fiyatın ÇAYKUR’un alım fiyatı olduğu, özel sektör çay fabrikalarının bunun altında bir fiyata alım yapacağı dile getirildi. ÇAYKUR’un alım politikası ve ödeme koşullarına bağlı olarak özel sektörün fiyatı daha net görülecektir.
Çay alım fiyatı diğer ürünler için emsal olur mu?
Buğday, arpa başta olmak üzere bazı ürünlerde hasada sayılı günler kaldı. Aydın Söke’de lokal denilecek birkaç dekar arazide ilk hasat yapıldı ve sembolik fiyatla (kilosu 20 liradan) satıldı. Aşırı yağışlar nedeniyle hasat, bölgeye göre iki-üç hafta gecikecek. Kurban Bayramı’ndan sonra, haziranın ilk haftasından itibaren hasadın başlaması öngörülüyor.
Son yıllara bakıldığında buğday alım fiyatı genellikle haziranın ilk haftası açıklanıyor. 2022’de 5 Haziran’da, 2023 ve 2024’te 6 Haziran’da ve 2025’te 3 Haziran’da alım fiyatı açıklanmıştı.
Yaş çay alım fiyatı belli olduktan sonra buğday üreticisi, yaş çaydaki yüzde 37,5 oranında fiyat artışı yapılması gerektiğini dile getirmeye başladı. Bu oranda artış yapılırsa geçen yıl ton başına 13 bin 500 lira olarak açıklanan ekmeklik ve makarnalık buğday alım fiyatının 18 bin 906 lira açıklanması gerekir. Böyle bir artış olur mu? Bu soruya yanıt vermek için fiyatın neye göre belirlendiğine bakmak gerekir.
Buğday alım fiyatı neye göre belirleniyor?
Toprak Mahsulleri Ofisi, üretim maliyetini, dünya piyasalarını, üretim miktarını, iç piyasanın durumu, enflasyon verileri ve benzeri birçok parametreyi dikkate alarak bir fiyat çalışması yapıyor. Yapılan bu çalışma, Tarım ve Orman Bakanlığına sunuluyor. Bakanlık da bunu Cumhurbaşkanlığı’na sunuyor. O aşamada bildiğimiz kadarıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın görüşü de alınarak nihai karar veriliyor.
Maliyet en önemli unsur olsa da fiyat belirlemede sadece kriterlerden birisi olarak görülüyor. Maliyet konusunda da farklı görüş ve hesaplamalar var. Adana Çiftçiler Birliği’ne göre, dekara 480 kilo verimle 1 kilo buğdayın maliyeti 12,2 lira. Yüzde 35 çiftçi karı ile birlikte Adana Çiftçiler Birliği’nin 1 kilo buğday için beklediği fiyat, kilo başına 16 lira 50 kuruş. Ayrıca 1 lira da destekleme primi talebi var.
Bu açıklama yapıldıktan sonra maliyetin çok düşük hesaplandığına ilişkin tepkiler oldu ve 16 lira 50 kuruşluk fiyatın da çok düşük olacağı dile getirildi.
Dolar bazında fiyat ne olur?
Amerika Tarım Bakanlığı (USDA), 8 Nisan 2026’da Türkiye’ye ilişkin yayınladığı “Tahıl ve Yem Yıllığı” raporunda buğday alım fiyatları ile ilgili bir tablo yayınladı. Bu tabloda, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin 2020 yılından bu yana açıkladığı ekmeklik buğday alım fiyatı dolar bazında veriliyor. Buna göre; buğday alım fiyatı 2020 yılında Mayıs ayında ton başına 1650 lira olarak açıklandığında o günkü kurla 7 lira olan dolar karşılığı 235 dolara denk geliyor. 2021 yılında tonu 2 bin 250 lira olarak açıklanan buğday alım fiyatı 8,4 liralık dolar kuru ile 268 dolardı. 2022 yılında alım fiyatı ton başına 6 bin 450 lira, dolar kuru 16,6 lira ve dolar bazında 391 dolar ile en yüksek seviye oldu. Fiyattaki yükselmenin temel nedeni pandemi döneminde maliyetlerin artması ve Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle buğday ithalatının belli bir süre yapılamaması etkili oldu. O dönemde dünyada da fiyatlar zirveye çıktı.
Toprak Mahsulleri Ofisi, 2023 yılında ekmeklik buğday alım fiyatını ton başına 8 bin 250 lira olarak açıkladı. Dolar 23 liraydı ve ton başına alım fiyatı 358 dolar oldu. 2024 yılında ton başına 9 bin 750 lira olan alım fiyatı 32 liralık dolar kuru ile 304 dolara denk geliyordu. Geçen yıl ise alım fiyatı ton başına 13 lira 750 lira açıklandığında dolar 39 liraydı. Bir ton buğdayın alım fiyatı dolar bazında 324 dolara denk geliyordu.
Bugün dolar kuru 45,5 lira seviyesinde. Dolar bazlı olarak hesaplandığında 2022’den bu yana son 4 yıl buğday alım fiyatı ton başına hep 300 doların üzerinde bir fiyat açıklandı. En yüksek 2022’de 391 dolardı, en düşük 2024’te 304 dolar oldu. 2026 yılı için yine dolar bazında bir fiyat hesaplaması yapılırsa ve ortalama 350 dolardan hesaplanırsa yaklaşık 16 liralık bir fiyat ortaya çıkıyor. Doların uzun süredir baskı altında tutulduğu dikkate alınırsa dolar bazlı fiyat daha yüksek hesaplanması gerekir. Rusya-Ukrayna savaşı devam ederken buna bir de Amerika ve İsrail’in saldırısı ile Şubat ayı sonunda İran Savaşı başladı. Gübre ve mazot başta olmak üzere maliyetler arttı. 2022 yılındaki gibi 391 dolar seviyesinde bir fiyat verilirse ton başına alım fiyatı17 bin 790 lira olur.
Yukarıda da belirttiğimiz üzere yaş çaya yapılan artış oranında yani geçen yıla göre yüzde 37,5 fiyat artışı yapılırsa buğday alım fiyatı ton başına 18 bin 906 lira olur. Üreticinin beklentisi en az 20 bin lira.
Fiyat, üretimi sürdürülebilir kılmalı
Üretici buğdayını satarak alacağı para ile hem mevcut borçlarını ödeyecek, masraflarını karşılayacak hem de gelecek yıl için tohum, mazot, gübre ilaç alarak üretime devam edecek. Fiyat verilirken üretimin sürdürülebilirliği de dikkate alınmak zorunda. Bakalım nasıl bir fiyat açıklanacak? Muhtemelen Haziran’ın ilk haftası belli olur.
Her yıl olduğu gibi Toprak Mahsulleri Ofisi, buğday alım fiyatıyla birlikte arpa alım fiyatını da açıklanacak. Ayrıca üretim durumuna bağlı olarak mercimek ve nohut için de alım fiyatı daha sonra açıklanabilir.
Destekleme primi olacak mı?
Bitkisel üretimde 1 Ocak 2025 itibariyle planlı üretime geçilince destekleme sistemi de değişti. Kilo başına destek ödemesi yerine dekar başına ödemeye geçildi. Buğday ve arpa dahil 2025 yılında hiçbir ürün için fark ödemesi (destekleme primi) açıklanmadı. Büyük bir olasılıkla 2026 ürününde de fark ödemesi (prim) açıklanmayacak.
Yeni destekleme modeli kapsamında, buğdayda üreticilere 2026 ürünü için, 2027 yılı bütçesinden dekar başına 403 lira temel destek ve 403 lira da planlı üretim desteği ödenecek. Su kısıtı olan 11 il ve 52 ilçede buğday ekimi yapan çiftçilere ilave olarak dekar başına 434 lira yeraltı su kısıtı desteği ödenecek. Ayrıca sertifikalı tohum kullanmak şartıyla, ülke genelinde dekar başına 173 lira 60 kuruş sertifikalı tohum kullanım desteği sağlanacak.
Alım fiyatları her yıl çok konuşuluyor, tartışılıyor. Fiyatı etkileyecek olan bir başka konu, verimlilik ve maliyetlerin düşürülmesi. Maliyetleri düşürücü önlemler alınsa, bu konuda teknoloji desteği sağlansa ve verimlilik artsa belki fiyat bu kadar konuşulmayacak. Yeri gelmişken bunu da hatırlatalım.
Özetle, haziranın ilk haftası gözler Toprak Mahsulleri Ofisi’nin açıklayacağı buğday ve arpa alım fiyatlarında olacak. Hasat geciktiği için fiyat açıklaması ertelenebilir diyenler de var. Ancak, fiyatın üretici hasada başlamadan açıklanması herkesi memnun edecektir. Kaldı ki Toprak Mahsulleri Ofisi’nin alım fiyatlarını hasattan en az 15 gün önce açıklamak gibi bir uygulaması vardı.
Fındık fiyatı ne olacak?
Bu yıl en çok merak edilen ve en çok tartışılacak ürünlerden birisi de yine fındık olacak. Yaş çay alım fiyatları açıklandıktan sonra fındık alım fiyatı ile ilgili de ilk tahminler yapılmaya başlandı. Geçen yıl zirai don nedeniyle üretimde yüzde 40 civarında düşüş yaşanan fındıkta bu yıl normal üretimin(600 bin ton) de üzerinde gerçekleşmesi bekleniyor.
Toprak Mahsulleri Ofisi’nin fındık alım fiyatını genellikle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan açıklıyor. Son yıllarda Ağustos’un ilk haftası fiyat açıklanıyor. Ağustos ayına henüz 2 aydan fazla zaman olmasına rağmen fındık rekoltesi ve fiyatı gündeme gelmeye başladı.
Uluslararası Sert Kabuklu Meyveler Konseyi(INC) tarafından 12-14 Mayıs 2026 tarihlerinde Çin’in Makao Bölgesi’nde yapılan 43.Dünya Sert Kabuklu Yemiş ve Kuru Meyve Kongresi’nde fındık rekoltesi ile ilgili ilk tahmin açıklandı.
INC, Türkiye’nin 2026 üretim yılı kabuklu fındık üretim rekoltesi 809 bin 940 ton, iç fındık rekoltesi ise 404 bin 970 ton olarak açıkladı. “Türkiye’de fındık üretimi bitiyor, fındığı Şili’ye kaptırıyoruz” diye yaygara yapanlar bu rakamları görünce acaba ne düşündüler merak ediyorum.
Bir parantez açarak YouTube kanalımda paylaştığım videoda yaptığım bir yanlışı düzeltmek istiyorum. Videoda demiştim ki, bu rekolte gerçekleşirse Türkiye dünya fındığının yaklaşık yüzde 77’sini karşılayacak. Bir hesaplama hatası yapmışım. Yeri gelmişken düzelteyim. Türkiye bu rekolte ile dünya fındığının yüzde 56,5’ini tek başına gerçekleştirecek. Stoklarla birlikte toplam arzın yüzde 60’ından fazlası Türkiye’den olacak.
INC’nin açıkladığı rekolte tahmini Türkiye’deki ihracatçıların yaptığı tahmin. Bu erken tahmin yanıltıcı olabilir. Geçmişte de çok yüksek tahminler yapıldığını gördük. Kaldı ki INC, 2025 üretim yılında Türkiye’nin kabuklu fındık üretim tahminini 609 bin ton olarak açıklamış ve büyük tepki görmüştü. Bu sene rekolte tahminini açıklarken, geçen seneki üretim rakamını 518 bin ton olarak revize etti. Geçen sene yaklaşık 100 bin ton daha yüksek açıkladığını kabul etmiş oldu. Fiyat belirlenirken doğru verilere dayalı hareket etmek gerekiyor.
