Bugün ASML’nin piyasa değeri 675 milyar dolar civarında seyrederken, bir zamanlar onun sahibi olan Philips yalnızca 26 milyar dolar değerinde. Yani ASML, ana şirketinin tam 25 katından fazla değere ulaşmış durumda.
Hollanda’nın Veldhoven şehrinde, bir büyük şirketin gölgesinde kurulan küçük bir girişim düşünün. Üstlendiği iş o kadar zordu, o kadar pahalıydı ve o kadar belirsizdi ki şirket pek çok kez iflas eşiğine geldi. Onlarca yıl boyunca dünya bu şirketi neredeyse hiç duymadı. Bugün ise söz konusu şirket, Avrupa’nın tarihinde hiçbir şirketin ulaşamadığı bir eşiğe yaklaşıyor: Trilyon dolar.
ASML, adını pek duymadığınız ama kullandığınız her akıllı telefon, dizüstü bilgisayar ve yapay zekâ uygulamasının içindeki çipleri üretmek için gereken makineleri yapan şirket. Daha doğrusu bu makineleri yapabilen tek şirket. Temmuz 2026 itibarıyla yaklaşık 675 milyar dolarlık piyasa değeriyle Avrupa’nın en değerli şirketi unvanını taşıyor.
1984 yılında Hollanda’nın elektronikte dev ismi Philips ile yarı iletken ekipman üreticisi ASM International’ın ortaklığıyla kurulan ASML, ilk yıllarını gerçek anlamda Philips kampüsündeki geçici yapılarda ve baraka benzeri mekânlarda geçirdi. "Philips’in garajı" ifadesi bir efsane değil, tam anlamıyla bir gerçekti.
O günlerde Philips, Avrupa teknoloji dünyasının tartışmasız devi; ASML ise belirsiz bir fütürist projeye para harcayan küçük bir birimdi. Yollar 1980’lerin sonundan itibaren yavaş yavaş ayrılmaya başladı. Philips hisselerini kademeli olarak elden çıkardı ve ASML, 1995 yılında Nasdaq ile Euronext Amsterdam’da halka arz edilerek tamamen bağımsız bir kimliğe kavuştu.
Ve işte en çarpıcı kısım burada başlıyor. Bugün ASML’nin piyasa değeri 675 milyar dolar civarında seyrederken, bir zamanlar onun sahibi olan Philips yalnızca 26 milyar dolar değerinde. Yani ASML, ana şirketinin tam 25 katından fazla değere ulaşmış durumda. Philips yönetim kurulunun 1980’lerde bu girişimi himaye etmesi, geriye dönüp bakıldığında muhtemelen alınan en iyi ama en derin pişmanlığa yol açan karar.
17 yıl, 6 milyar Euro ve neredeyse iflasın eşiği
ASML’nin asıl mucizesi, yarı iletken devrelerini üretmek için kullanılan litografi makineleri — yani silikon üzerine ışık yardımıyla desen kazıyan cihazlar. Şirketin bugünkü tacını ise EUV (aşırı mor ötesi) litografi teknolojisi oluşturuyor.
EUV üzerine ciddi araştırmalar 1980’lerin sonunda başladı. Ancak teknolojiyi gerçek bir ürüne dönüştürmek tam 17 yıl ve 6 milyar euro Ar-Ge yatırımı gerektirdi. Bu süreçte ASML’nin ilk prototip makineleri o kadar yavaş çalışıyor ve o kadar sık arıza veriyordu ki "ticari açıdan işe yaramaz" olarak nitelendirilmekten kurtulamıyordu.
2012’ye gelindiğinde tablo kritikleşti: Şirket, EUV yatırımlarını finanse etmekte ciddi güçlük çekiyordu. Çözüm sıra dışı bir yoldan geldi. ASML, Intel, TSMC ve Samsung’a şirketin yüzde 23’ünü sattı. Dünyanın en büyük çip üreticileri, ihtiyaç duydukları makineleri üretebilmek için bizzat o makinelerin üreticisine ortak olmak zorunda kaldı. Buna ek olarak ASML, EUV’nin kalbi olan lazer ışık kaynağı teknolojisine hâkim Cymer şirketini de bünyesine kattı.
Dönüm noktası 2016’da geldi. NXE:3400 modeliyle siparişler artmaya başladı; ASML 30 yıllık bir araştırma yolculuğunun meyvelerini toplamaya başladı. Ama dünyanın bunu tam olarak kavraması için yapay zekâ çağını beklemek gerekecekti.
Yapay zekânın sırrı bu fabrikada başlıyor
ChatGPT’den tutun en gelişmiş yapay zekâ modellerine kadar hepsinin kalbinde çipler var. Ve o çipleri üretmek için gereken litografi makinelerinin neredeyse tamamı ASML’den çıkıyor. Bu tekelci konum, şirketi bugün eşi benzeri görülmemiş bir stratejik güce taşıyor.
2026 yılında ASML hisseleri yüzde 60’ın üzerinde yükseldi. Şirket, 2026 gelir tahminini yıl içinde ikinci kez revize ederek 43-45 milyar euro bandına çekti. Belki de en çarpıcı veri şu: 2027 yılı teslimatları için hazırlanan EUV sistemleri neredeyse tümüyle sipariş altına alındı bile.
Peki trilyon dolara ne zaman ulaşılır? Barclays, Susquehanna ve Bernstein gibi büyük yatırım bankalarının analistleri, 12 aylık hedef fiyatlarını 2.600 doların üzerine taşıdı. Bu rakam, 1 trilyon dolar eşiğine denk geliyor. ING’den analist Marc Hesselink’in değerlendirmesi netti: “ASML, Avrupa’nın ilk trilyon dolarlık şirketi olabilir.”
Google, Amazon ve diğer büyük teknoloji şirketlerinin veri merkezi harcamalarını ne kadar sürdüreceğine dair soru işaretleri hâlâ gündemde. Ama yapay zekâ altyapısının büyümesi devam ettiği sürece, bu altyapının temel taşını üreten tek şirket olarak ASML’nin önü açık görünüyor.
Bir zamanlar Philips’in garajında başlayan bu serüven, bugün Avrupa tarihinin en yüksek piyasa değerine ulaşma ihtimalini barındırıyor. Yapay zekânın hayatımızı dönüştürme gücünü düşündüğümüzde ise buna hiç şaşırmıyoruz.
