Veri çağında inanç, bazen kodlanmamış bir değişken gibidir; test edilmeden sistemde çalışır. Fazla veri, inancın hatalarını gösterir; az veri ise onu sorgusuz çalıştırır. Güven, algoritmanın yakıtıdır
Bu bilgece sözü, günümüz gerçeği yapay zekâ için dönüştürürsek, ortaya şu gerçek çıkar; “az verisi olan çok kod çalıştırır.” Zira veri öncesi inanç, veri sonrası gerçeklik ile sınanacaktır. Dijital dünyada inanç; veriye ulaşmadan önce kabul edilen “varsayılan ayar”dır. Bilimsel ifadeyle; a priori parametre.
Sistem çalışır, veri gelir, test eder; doğrular veya reddeder. Geriye kalan posteriori bilgidir: doğrulanmış, testten geçmiş veri… İnanç, kodlama dünyasında “ön kabuller seti” gibidir. Akıl, algoritmayı yazar; kalp çalıştırır; ruh ise bu kodla bütünleşir. Birleştiren veya bölen, ön kabullerdir.
ŞÜPHE TESTLERİ VE SAĞLAM KODLAMA
Az veriyle çalışan yapay zekâ modelleri, büyük oranda önceden yüklenmiş varsayımlara güvenir. Bu yüzden az bilen kullanıcı, çok inanan kullanıcıya benzer; sorgulama yerine çalıştırır. Fazla veri ise bu inancı optimize eder veya hataya düşürür. Ön tanımlı kabule çalışan yazılımlar “taklitçi kod” üretir.
Asıl değer, kendi veri setini toplayan ve sorgulayan sistemdedir. Her kodun güvenilirliği “test seti” ile ölçülür. İnanç da şüpheyle test edilirse, hata payı çıkar. Bu testlerden sağ çıkan inanç, artık “sağlam kod” gibi zihnin çekirdeğine yerleşir. Tıpkı korumalı bir veri tabanı gibi… Kolay kolay silinmez.
2 SORU 2 CEVAP / Algoritmik inanca dair…
İspatlanmamış algoritma çalıştırılır mı?
Evet, çünkü bazı sistemler deneme verisi gelmeden önce de çalışmak zorundadır. Yapay zekâda “hipotez” ya da “postulat” dediğimiz bu ön kabuller olmasa, makine öğrenimi başlatılamaz. Matematik bile, ispatlanmamış ama kabul edilmiş temel aksiyomlar üzerine inşa edilir.
Kod çalışmaya başlayınca süreç nasıl ilerler?
Eğer inanç, yani başlangıç parametreleri, doğru değerler üzerine kurulmuşsa, süreç stabil akar. Tıpkı Öklid’in “size kanıtlayamam ama 8 önermeme inanırsanız tüm geometrimi kurarım” demesi gibi, sistem o kabullerle çalışır. Doğru kod, hem güven hem çıktı üretir. Kodun doğruluğundan eminseniz…
NOT
GÜVEN, SİSTEMLERİ API ANAHTARIDIR
Yazılımların protokollerle birbiriyle iletişim kurması (API) hayatidir. Bu da yazılımların birbirine güveniyle mümkün... Güven yoksa paylaşım olmaz. Ticarette, YZ entegrasyonunda, toplumsal işleyişte güven; anahtar kod gibidir. Eksikse yasa dosyası artar ama işlem güvenliği sağlanmaz.
YZ LÛGATI
A priori parametre: Veri gelmeden önce kabul edilen başlangıç değeri
Posteriori Bilgi: Test edilip doğrulanmış veri
Taklitçi Kod: Başka sistemlerden kopyalanan ve sorgulanmadan çalışan algoritma
Şüphe Testi: İnancın veya kodun güvenilirliğini ölçen veri seti
